Ən son məlumatlara görə, banklar tərəfindən əhaliyə verilən kreditlərin 42,9 faizi istehlak kreditlərinin payına düşür. Beləliklə, Azərbaycan bank sisteminin aktivlər portfelində əhaliyə yönələn kreditlərdə ürəkaçan olmayan məqamlar var.
Məsələ ondadır ki, bu, bankların sabitliyi nöqteyi-nəzərindən o qədər də təhlükəli tendensiya deyil, lakin bunu əhali haqqında demək olmaz. Çünki əhali tərəfindən həddindən artıq miqdarda kreditlərin götürülməsi ölkə vətəndaşlarının növbəti borc əsarətinə düşəcəyini deməyə əsas verir. Müqayisə üçün bildirək ki, iqtisadiyyatın energetika və kimya sahəsinə 3,4%, kənd təsərrüfatına 3,8%, tikinti və daşınmaz əmlaka 2,8%, sənaye və istehsala isə 5,9% kredit ayrılıb.
Hökumətin daha əvvəl ikiqat devalvasiyaya qədər xarici valyuta ilə verilmiş problemli kreditlərlə bağlı məsələnin həlli istiqamətində atdığı addımlar nəticəsində Azərbaycanın bank bazarında kredit portfelində artımla bağlı müsbət tendensiya izlənir. Prezident İlham Əliyevin 28 fevral 2019-cu il tarixində imzaladığı və 602 min ölkə vətəndaşını əhatə edən "Azərbaycanda fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında" Fərman problemli kreditlər məsələsini əhəmiyyətli dərəcədə həll edib. Güman olunurdu ki, bütün bunlardan sonra banklar real sektora daha çox kredit ayırmaqda maraqlı olacaqlar. Ancaq məlum oldu ki, banklar bunda maraqlı deyil. Banklar, əvəlki kimi, istehlak kreditlərinə daha çox vəsait ayırmaqla vətəndaşları borca salmaqda maraqlıdırlar. Nəzərə almaq lazımdır ki, banklar tərəfindən istehlak kreditləri üçün müəyyən edilmiş ən yüksək faiz dərəcələri illik 25 faizdir. Başqa sözlə, kredit borcunu qaytararkən, borclu bankdan götürdüyü hər dörd manatın əvəzinə azı 5 manat qaytarmalıdır. Bu heç də kiçik rəqəm deyil. Belə görünür ki, banklar necə gəldi istehlak kreditləri verilməsinin illər əvvəl yaratdığı problemlərdən nəticə çıxarmaq istəmirlər. Bu kursu davam etdirib soyğunçuluqda maraqlıdırlar.
Rəsul Cahangirli: “Məlum qərara rəğmən, banklar yenə də real sektora kredit ayırmaqda maraqlı deyil”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən ekspert Rəsul Cahangirlinin sözlərinə görə, banklar tez və asan vasitələrlə daha çox gəlir əldə etmək istəyirlər: “Bunu da daha çox istehlak krediti verməklə həyata keçirməyə çalışırlar. Bu da ədalətli deyil. Necə gəldi istehlak kreditlərinin verilməsinin hansı sosial fəsadlara gətirib çıxardığını biz yaxın tarixdə gördük. Nəticədə xeyli sayda ölkə vətəndaşı borclandı, bəziləri girov qarşılığında əmlakını itirdi. Elələri oldu ki, borca görə intihar etdi. Prezident İlham Əliyev humanistlik göstərib fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı qərar verdi. Əgər bu addım olmasaydı, o zaman bu sahədə vəziyyət daha acınacaqlı olardı. Bu qərara rəğmən, banklar yenə də real sektora kredit ayırmaqda maraqlı deyil. Bankirlər biznesin kreditləşdirilməsinə maraq göstərmirlər. Kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinə çox az vəsait ayırırlar. Bu sahədə elə çətin şərtlər qoyurlar ki, sahibkar kredit götürməkdə maraqlı olmur. Nəticədə ölkədə qeyri-neft sektorunun inkişafı arzuolunan səviyyədə olmur. Onu da qeyd edim ki, istehlak kreditləri məsələsində çox vaxt banklar müştərilərin məlumatsızlığından sui-istifadə edirlər. Belə ki, müxtəlif vasitələrlə müştərini şirnikləndirirlər. Sonra müştəri məsələnin mahiyyətini anlayanda artıq gec olur və bankdan asılı vəziyyətə düşür. O üzdən, vətəndaşları maarifləndirmək lazımdır ki, soyğunçu bankların tələsinə düşməsinlər”.
Vidadi ORDAHALLI
