Qeyri-neft sektorunun mühüm qolu kimi aqrar sahənin inkişafı bu gün ölkəmizdə prioritet istiqamətlərdən birini təşkil edir. Qeyd edilən səpkidə atılan addımlar artıq öz müsbət nəticələrini də verməkdədir. Belə ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, təkcə bu ilin yanvar-may aylarında Azərbaycanda istehsal edilmiş kənd təsərrüfatı məhsullarının dəyəri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 6,7% çox olub.
Aqrar sahədə istehsalla yanaşı, ixrac da artmaqdadır. Belə ki, 2019-cu ilin ilk 5 ayında Azərbaycan 241 milyon dollar dəyərində 252 min ton meyvə-tərəvəz ixrac edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə müvafiq olaraq 27% və 25% çoxdur. Amma hökumət üçün əsas məqsəd ixrac həcminin milyardlarla dollar miqdarında olmasıdır. Elə bu səbəbdən fermerlərə dəstək artırılır, onlar daha çox həcmdə məhsul istehsalına təşviq edilir. Elə yeni subsidiya mexanizminin işə salınması üçün görülən hazırlıqlar da buna hesablanıb. Xatırladaq ki, ölkə başçısı iyunun 27-də "Aqrar sahədə yeni subsidiya mexanizminin yaradılması haqqında" fərman imzalayıb və bu sənəd subsidiyaların fermerlərə vahid mexanizm vasitəsilə çatdırılmasını nəzərdə tutur.
Gələn ildən etibarən subsidiyalar Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sisteminin (EKTİS) altsistemi olan Subsidiya İnformasiya Sistemi vasitəsilə veriləcək. Bu sistemdə qeydiyyatdan keçməyən fermerlər subsidiya ala bilməyəcək. Məhz bu durumda fermerlərin Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemində qeydiyyatdan keçməsi çox vacibdir. Yəni fermerlər EKTİS-də qeydiyyatdan keçərsə, subsidiya almaları asanlaşacaq, vaxt itkisinin qarşısı alınacaq. Eyni zamanda belə vəziyyətdə verilən subsidiyalar daha çox istehal dövriyyəsinə gətirib çıxaracaq. Kənd təsərrüfatı məsələləri üzrə ekspert Nicat Nəsirli də vurğulayır ki, elektron kənd təsərrüfatı sisteminin qurulması insan amilini istisna edəcək və burada fərdi yanaşmalar olacaq: "Yeni subsidiya proqramının hədəfi ilk öncə keyfiyyətli məhsula subsidiya verməkdir. Burada şərt var ki, mütləq sertifikatlaşdırılmış toxumdan istifadə olunmalıdır. Bunu etməyən fermerə subsidiya verilməyəcək. Subsidiya vəsaitləri fermerlərin bank kartlarına köçürüləcək. Alınan subsidiya məbləğinin 25 faizi nağdlaşdırıla bilər. Fermerlər yerdə qalan vəsaiti isə nağdlaşdırmadan, sadəcə gübrə, pestisid, toxum və ya ting alışı zamanı hesabdan-hesaba köçürəcəklər. Subsidiya proqramı imkan verəcək ki, burada dövlət tənzimləmələri həyata keçirilsin və bazarı tənzimləmək mümkün olacaq". O da bəllidir ki, subsidiyaların verilməsi ilə bağlı monitorinq və qiymətləndirmələr aparılacaq, subsidiyaların təyinatına uyğun istifadəsi və sui-istifadə halları ortadan qaldırılacaq.
Yeni subsidiya sistemində həm də hər hansı kənd təsərrüfatı məhsulunun əkilməsi zamanı onun fermer, iqtisadiyyat üçün gəlirliliyi, məşğulluq imkanlarının yaradılması, eyni zamanda ölkənin idxal və ixrac imkanlarına necə təsir etməsi kimi operativ məsələlərin nəzərə alınması əsas məqamlardandır. Mühüm olan həm də odur ki, artıq fermerlər subsidiyaları elektron kənd təsərrüfatı sistemindən istifadə edərək əldə edəcəklər. Hesab olunur ki, yeni subsidiya sistemi məhsuldarlığın artmasına, idxaldan aslılığın azalmasına, eyni zamanda qida təhlükəsizliyinin təmin olunmasına da müsbət təsir edəcək.
Qeyd edək ki, fermerlərə subsidiyaların verilməsi ilə bağlı xidmətlərin göstərilməsi regionlarda Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzləri tərəfindən həyata keçiriləcək, mərkəzdən əlaqələndirməni Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi həyata keçirəcək. İndiyədək 300 mindən çox fermer öz aqrar fəaliyyətlərinə dair məlumatları EKTİS-ə daxil edib. Bu ilin sonunadək fermerlərin EKTİS-də qeydiyyatı prosesi tam yekunlaşdırılacaq. İndi hesab edilir ki, yeni sistemin işə salınması subsidiyalarla bağlı indiyə qədər olan neqativ halları aradan qaldıracaq. Məhz bu şəraitdə ölkə üzrə daha çox miqdarda aqrar məhsulların istehsalı gözlənilir. Bu şəraitdə aydındır ki, ixracın həcminin artması təbiidir. Ümumiyyətlə, hesab edilir ki, ub gedişlə aqrar sahə Azərbaycana valyuta qazandıran əsas sahələrdən birinə çevrilə biləcək. Ümumiyyətlə, indiki şəraitdə ölkənin aqrar sektorunda ixrac tutumlu məhsulların istehsalının genişləndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Aqrar sektorun bu və digər sahələrini geniş inkişaf etdirmək və beləliklə də xarici istehlak bazarlarında geniş şəkildə təmsil olunmaqla ölkəyə qeyri-neft sektorundan valyuta daxilolmalarını əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq mümkündür. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, artıq ölkənin regionlarında ixrac tutumlu məhsulların istehsalının artırılmasına nail olmaq məqsədilə zəruri tədbirlər həyata keçirilir. Fermerlərə güzəştli subsidyaların artırılması, dövriyyəyə yeni torpaqların cəlb olunması, kollektiv təsərrüfatların yaradılması, zəruri texnikanın alınması bu kimi tədbirlər sırasındadır.
Bundan əlavə o da məlumdur ki, kənd təsərrüfatı sahəsi torpaq vergisindən başqa bütün vergilərdən azad edilib. Eyni zamanda "azexport" portalı, ticarət evləri, ticarət nümayəndəlikləri vasitəsilə ölkəmizin ixrac potensialı xaricdə geniş təbliğ olunur. Bütün bunlar, təbii ki, fermerlərin daha keyfiyyətli məhsul istehsal etməsinə və satmasına səbəb olur. Belə vəziyyət, öz növbəsində, ölkəyə valyuta daxilolmalarını da əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Nahid SALAYEV
