Tekstil sənayesi yüngül sənayenin ən əsas sahələrindən biridir. Dünyanın qədim sənaye sahəsi olan tekstildəki dəyişikliklər 18-ci əsrdə İngiltərədə sənaye inqilabına gətirib çıxarıb. Uzun illər boyu tekstil sənayesi Avropa və Asiyanın inkişaf etmiş ölkələrində, həmçinin, ABŞ-da iqtisadiyyatın aparıcı sektoru olub. Lakin 20-ci əsrdə onun ÜDM-də və iqtisadiyyatdakı rolu getdikcə azalmağa başlayıb, əsrin ikinci yarısında isə uzunmüddətli durğunluq dövrü yaşayıb. 21-ci əsrin əvvəllərindən isə bu sahədə yenidən canlanma yaranıb, lakin onun əvvəlki rolunu bərpa etməsi mümkün görünmür.
Hazırda ümumdünya tekstil, geyim və geyim aksessuarları istehsalının illik həcmi 4 trilyon dolları ötməkdədir. Bunun böyük bir hissəsi Asiyada istehsal olunur. İstifadə olunan xammala əsasən tekstil sahəsi bir neçə yerə bölünür: pambıq, yun, ipək, kətan, kimyəvi saplardan toxunan və trikotaj. Ötən əsrdən etibarən tekstil sənayesində kimyəvi xammalın rolu artmağa başlayıb. Belə ki, dünya tekstil sənayesi hər il 45 milyon ton civarında əsas xammaldan istifadə edir ki, bunun da təxminən 50 faizi sintetik və süni liflərin, 45 faizi pambığın, 4-5 faizi ipək, yun və digərlərinin payına düşür. Dünyada illik parça istehsalı 100 milyard kvadratmetrdən çox təşkil edir ki, bunun da 50 faizə yaxını Asiya ölkələrində reallaşır. Bu gün inkişaf etmiş ölkələr bahalı brend məhsulların istehsalı üzrə, Asiyanın inkişaf etməkdə olan ölkələri isə kütləvi tələbat məhsullarının istehsalı üzrə ixtisaslaşıb.
Azərbaycanda tekstil sənayesi müstəqillik dövründə ciddi tənəzzül yaşayan sahələrdən biridir. Halbuki, XIX əsrin sonunda Zaqafqaziyada ən böyük pambıq parça fabriki və Azərbaycanda ilk tikiş fabriki Bakı şəhərində yaradılıb. 1913-cü ildə Azərbaycanda 300 ton xam ipək, 22 min ton pambıq mahlıcı, 4 min ton yun istehsal edilib ki, bu da ümumrusiya istehsalının müvafiq olaraq 79 faiz, 10 faiz və və 2 faizinə bərabər olub.
Qeyd edək ki, Sovet dövründə də bu sahə xeyli inkişaf etdirilib. 1925-ci ildə Gəncədə mahud fabriki istifadəyə verilib. Tut bağlarının salınması və baramaçılığın inkişafı sayəsində Azərbaycanda ipək sənayesi formalaşıb və ipəkçiliyin mərkəzi iqlim şəraitinə görə Şəki şəhəri seçilib. 1931-ci ildə burada ipək kombinatı fəaliyyətə başlayıb.
Daha sonra “Sumqayıt Toxucu”, H.Z.Tağıyev adına Toxuculuq tikiş kombinatı, “Mingəçevir Toxucu”, “Gəncə Toxucu”, “Şəki-tikiş”, “Bakı Toxuculuq Qalantereya”, “Sumqayıt Xovlu İplik”, “Puta-Əyrici”, “Şəki Toxucu Xırdavat", “Bakı Toxucu”, “Bakı Tekstil Fabriki”, “Bakı Tikiş Evi”, “Bakı Toxucu-Tikiş”, “Bakıxanov Trikotaj kimi müəssisələr yaradılıb. Müstəqillik illərində bu müəssisələrin böyük əksəriyyəti özəlləşdirilib, fəaliyyətini dayandırıb. Hazırda Bakı Tikiş Evi və ”Şəki-ipək" fəaliyyət göstərməkdədir.
2015-ci ildən bəri Azərbaycanda tekstil sahəsinin inkişafına yönəlik addımlar atılmaqdadır. Belə ki, tekstil sənayesinin təbii xammal bazası olan pambıq istehsalının artırılması üçün genişmiqyaslı tədbirlər görülür. Hazırda Azərbaycanın tekstil məhsulları dünyanın bir sıra ölkələrinə ixrac olunur. Məlumatlara görə, Azərbaycan bir neçə ildir Rusiya, Ukrayna, Belarus, Türkiyə və İrana tekstil malları ixrac edir.
Bundan başqa, təzəlikcə Avropa ölkələrinə tekstil mallarının ixracına başlanıb. Belə ki, Portuqaliyaya illik 60-100 ton həcmində 100% pambıq iplik göndərilir. Böyük Britaniya, Polşa və Estoniya ilə ixraca dair razılıq əldə edilib. Estoniya üzərindən Azərbaycana məxsus tekstil məhsullarının Şimali Avropa ölkələrinə ixracı da gündəmdədir. “Alpar” və “Banu” ticarət markaları ilə ixrac olunan Bakı Tekstil Fabrikinin məhsullarının sorağı tezliklə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən gələcək. Belə ki, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən fabrikə əməkdaşlıq və ixracla bağlı müraciət daxil olub.
Fuad İbrahimli: “Azərbaycanın tekstil məhsulları qonşu ölkələrlə yanaşı, Avropa ölkələrinə də ixrac olunur”
Azərbaycanın tekstil sektorunun ixrac coğrafiyasının daha da genişləndirilməsinin əhəmiyyəti barəsində danışan iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimli qeyd etdi ki, vacib sənaye sahələrindən biri də tekstil sənayesidir: “Azərbaycanda bunun üçün yetərincə xammal var. Çünki hökumət baramaçılığın, ipəkçiliyin və pambıqçılığın inkişafına böyük diqqət ayırıb. Yaxşı olar ki, ölkəmizdə istehsal olunan bu xammalları son məhsula çevirərək dünyanın dörd bir yanına ixrac edək. Bunun üçün imkanlarımız böyükdür. Azərbaycanın iqlim şəraiti imkan verir ki, istənilən məhsulu istehsal edib dünya bazarına çıxaraq. Bunun üçün də müəyyən qədər vaxt lazımdır”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, Azərbaycanın tekstil məhsulları artıq xarici ölkələrə ixrac olunur: “Sevindirici haldır ki, yüngün sənayenin tekstil sektorunda inkişaf yaşanır. Yaşanan inkişaf sayəsində dünyada Azərbaycanın tekstil məhsullarına tələbat artır. Beləliklə, tekstil məhsullarımız artıq Avropa ölkələrinə də ixrac olunur”.
İqtisadçı bildirdi ki, tekstil sənayesi elə bir sahədir ki, bu sektorda daim rəqabət var. Bu sahə üzrə dünya bazarında rəqabət güclüdür. Qardaş Türkiyənin dünya bazarında tekstil sənayesi üzrə böyük üstünlükləri var. Azərbaycanda da yüngül sənayenin inkişafı üçün imkanlar var. Tekstil sənayesi sahəsində də "Made in Azerbaijan" brendinin yaradılmasına ehtiyac var. Günel CƏLİLOVA
