Uzun müddətdən bəri ölkədə həlli uzanan əsas məsələlərdən biri də lombardlarla bağlı olub. Bu sahədə qanunvericilikdə olan boşluqlar lombardların bir sıra hallarda vətəndaşlara böyük ziyan vurması ilə müşayiət olunub.
Məsələn, müəyyən hallarda lombardlar girov qoyulmuş əşyalarla birlikdə yoxa çıxıb. Eləcə də, əmanət qoyan şəxslərin aldadılmasına, mallarının geri qaytarılmamasına kimi bir çox digər neqativ halları da bura daxil etmək olar. İndinin özündə də lombardların əksəriyyəti girov qoyulmuş əşyaların qiymətləndirilməsində pozuntulara yol verib, onları bazar dəyərindən çox aşağı həddə qiymətləndirir. Eyni zamanda, lombardlarda faiz göstəricilərinin yüksək olması da heç kimə sirr deyil. Bütün bunlara isə "Lombardlar haqqında" qanunla son qoyulması gözlənir.
Qeyd edək ki, lombard sektorunda olan neqativ halların çoxluğunu nəzərə alaraq, sui-istifadə hallarının qarşısını almaq və səmərəliliyin artırılması, eyni zamanda lombard istehlakçılarının hüquqlarının qorunması üçün "Lombardlar haqqında" qanun layihəsi hazırlanıb. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Ziyad Səmədzadə məsələyə belə münasibət bildirir: "Ölkədə qeydiyyatdan keçmiş 700-dən artıq lombard fəaliyyəti ilə məşğul olan təsərrüfat subyekti müəyyən edilsə də, onların təxminən yarısı aktiv fəaliyyətini davam etdirir. Fəal lombard fəaliyyəti ilə məşğul olan subyektlərin 250-yə yaxını fiziki şəxsdir. 2018-ci ildə fəaliyyət göstərən lombardlardan büdcəyə daxil olan vergilərin ümumi məbləği cəmi 938 min manat olub. Bu isə lombardların fəaliyyətinin tənzimlənməsinin təmin edilməsi halında ödənişlərin artacağını deməyə əsas verir. Lombard fəaliyyəti subyektlərinin hüquq və vəzifələri, habelə bu sahədə mexanizmləri tənzimləyən normaların olmaması vətəndaşların hüquqlarının pozulmasına, əmlaklarının satılması zamanı pozuntulara və digər neqativ hallara yol verilməsinə səbəb olub".
Qeyd edək ki, "Lombardlar haqqında" qanun layihəsi Milli Məclisdə birinci oxunuşda qəbul edilib. Qanun lombardlar tərəfindən kreditlərin verilməsi və əşyaların saxlanmaya qəbul edilməsi, lombardlar tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətin nizamlanması və ona nəzarətlə bağlı münasibətləri tənzimləyir.
Bundan əlavə, lombard fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün lisenziyaların verilməsi və ləğv edilməsi, filial açmaq üçün lombardlara icazə verilməsi və verilmiş icazələrin ləğv edilməsi maliyyə bazarlarına nəzarət orqanı tərəfindən həyata keçiriləcək. Əslində, bu qanunun qəbul edilməsi çoxdan gözlənirdi. Çünki yuxarıda qeyd olunduğu kimi, lombardların fəaliyyəti ilə bağlı ciddi çatışmazlıqlar hökm sürürdü. Lakin indi bunlara son qoyulması gözlənir. Bank və maliyyə məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov da yeni qanunu vacib sayır: "Lombardlar özbaşınalıq edir. Azərbaycanda, demək olar ki, bütün lombardların fəaliyyəti qanunsuzdur. Faktiki olaraq, lombardlar qanunsuz bank fəaliyyəti ilə məşğuldur. Çünki lombardlar öz vəsaitləri ilə deyil, cəlb etdiyi vəsaitlər hesabına, yəni borc alaraq fəaliyyət göstərir. Bu isə artıq bank fəaliyyətidir. Lombardlar bu gün faktiki olaraq banklar və bank olmayan kredit təşkilatları ilə qeyri-sağlam rəqabət aparır. Bundan başqa, lombardlar çox yüksək faizlə kreditlər verir. Lombardlar müqavilə bağlayarkən vətəndaşların girov kimi qoyduqları qızıl əşyaları tam eyniləşdirmir. Bəzən vətəndaşa tamamilə başqa qızıl qaytarılır, vətəndaş da hansı qızıl qoyduğunu sübut edə bilmir. Bu sahədə xeyli problem mövcuddur". Onun sözlərinə görə, vətəndaş lombardın pulunu vaxtında qaytara bilməyəndə dərhal lombard girovu özünə götürür və vətəndaşa əmlakının batdığını deyir: "Halbuki, qanuna görə, lombard bunu hərracda satmalıdır. Burada da vətəndaşların hüquqları pozulur. Lombardların lisenziyasının olmaması, onlara nəzarətin olmaması problemlər yaradır. Bəzən vətəndaşlar lombarddan kredit götürür, girov qoyurlar, sonra isə həmin lombardın bağlandığını görürlər. Çünki nəzarət yoxdur. O baxımdan həmin sahədə özbaşınalıq var".
Ekspert dünya təcrübəsində lombardların fəaliyyətinin müxtəlif olduğunu deyir: "Bəzi hallarda onların fəaliyyəti lisenziyalaşdırılır və bu zaman bank nəzarəti orqanı lombardın fəaliyyətinə nəzarət edir. Bəzi hallarda isə onların fəaliyyəti lisenziyalaşdırılmır, amma bu zaman lombard öz vəsaiti hesabına kreditlər verir, yəni başqalarından borc ala bilməz. Bu gün bizim lombardların nizamnamə kapitalı 5-20 manat təşkil edir və aydındır ki, onlar borc alırlar. Bizim lombardlar bank kimi fəaliyyət göstərir, borc pul götürüb digərinə verir. Ümid edirəm ki, "Lombardlar haqqında" yeni qanun layihəsi onların fəaliyyətini tam tənzimləyəcək, bu sahədə nəzarət olacaq və özbaşınalığa son qoyulacaq".
Digər ekspertlər də bu mövqedədir ki, lombardların fəaliyyətinin hüquqi tənzimlənməsinə çoxdan ciddi ehtiyac var idi. Çünki bu olmadığı halda lombardlar tərəfindən vətəndaşların aldadılması risqi çox yüksəkdir. Hesab edilir ki, artıq yeni şəraitdə girovlar düzgün qiymətləndirilməli, girovların geri qaytarılması ilə bağlı zəmanət mexanizmi olmalıdır. Eyni zamanda lombardlar qeydiyyata alınmalı və daimi olaraq hesabatlarını açıqlamalıdır. İndilikdə bütün bunlar qanunla nəzərdə tutulur. Qanunda istehlakçıların xeyrinə olan maddələrin sayı da kifayət qədərdir. Məsələn, qanuna əsasən, müştəri götürdüyü kredit məbləğinin maliyyə bazarlarına nəzarət orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş hissəsini kreditin qaytarılmalı olduğu tarixdən tez qaytardığı təqdirdə müştərinin girov bileti yenilənir və kredit faizləri yeni azaldılmış məbləğdən hesablanır. Halbuki, indiyə qədər tamam fərqli mənzərə hökm sürür və lombardlar əvvəldən müəyyən etdikləri həcmdə faizləri tuturdular. O da qanunda qeyd olunur ki, müştəri lombardla bağlanmış kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərini tam icra etdikdə, lombard girov qoyulmuş əşyanı iki iş günündən gec olmayaraq müştəriyə qaytarmalıdır. Bu da müştərilərin lehinə olan mühüm dəyişikliylərdən biridir. Çünki bununla lombardlar girovların qaytarlıma müddətini artıq uzada bilməyəcək.
Tahir TAĞIYEV
