Manatın uzun müddət sabit qalan məzənnəsi ona beynəlxalq miqyasda da diqqəti getdikcə artırır. Elə bundan irəli gəlir ki, artıq müəyyən müddətdir bir sıra nüfuzlu beynəlxalq maliyyə qurumları manatla da istiqraz buraxılmasını müzakirə edir. İstisna deyil ki, yaxın perspektivdə artıq bu istiqamətdə müvafiq addımlar atılacaq.
Xatırladaq ki, artıq bundan əvvəl Asiya İnkişaf Bankı Azərbaycan manatında istiqraz buraxmaq planını potensial sərmayəçilərlə müzakirə edib. Bankın maliyyə və risqləri idarəetmə üzrə vitse-prezidenti İnqrid van Vees bildirib ki, hökumət üzvləri ilə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası, Bakı Fond Birjası potensial sərmayəçilərlə yaxından əməkdaşlıq edir və burada diqqət mərkəzində yer alan başlıca məqamlardan biri məhz manat istiqrazlarının buraxılmasıdır. Bankın vitse-prezidenti inkişafda olan ölkələrdə yerli valyutada istiqrazlar bazarının inkişafını iqtisadi artım üçün dönüş nöqtəsi kimi dəyərləndirərək, bununla borcalanların valyuta risqlərindən qoruna bildiyini dilə gətirib: “İndi İndoneziya rupiyahları, Qazaxıstan təngələri, Filippin pesosu kimi yerli valyutalarda istiqrazlar buraxmış Asiya İnkişaf Bankı vaxtı gələndə Azərbaycan manatı nominasiyalı da istiqraz buraxacağına ümidvardır”.
Qeyd edək ki, Asiya İnkişaf Bankı postsovet məkanında ilk istiqrazlarını bu ilin yanvar ayında Qazaxıstan təngəsində 80 milyon dollar məbləğində, Asiya – Sakit okean regionunda isə ilk istiqrazlarını Filippin pesosunda 225milyon dollar məbləğində 2016-cı ildə buraxıb. Belə görünür ki, yaxın tezlikdə bank tərəfindən manatla da istiqraz buraxılışı həyata keçiriləcək. Amma bu məsələdə tək maraqlı tərəf Asiya İnkişaf Bankı deyil. Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı (QDTİB) da Azərbaycanda milli valyutada istiqraz emissiya etməyə hazırlaşır. Rusiyanın "İzvestiya.iz" portalına müsahibəsində QDTİB-in prezidenti Dmitri Pankin bildirib ki, milli valyutada kreditləşmə 2007-2008-ci illərdə yaşanan maliyyə böhranının nəticəsidir. Belə ki, həmin dövrdə inkişafda olan ölkələrin milli valyutaları kəskin ucuzlaşmışdı: "Sahibkarlar anladı ki, krediti dollarla, mənfəəti isə milli valyutada əldə etmək olduqca risqlidir. Buna görə də, kreditləşmənin yerli valyutada aparılması ABŞ hökumətinin hesabların bağlanmasına dair tətbiq edə biləcəyi sanksiyaları nəticəsi olaraq dollardan imtina ilə bağlı deyil, bu sadəcə, likvidliyin düzgün idarə olunmasıdır". Pankin əlavə edib ki, QDTİB müəyyən bir ölkədə milli valyutada istiqrazlar emissiya edir və milli banklar və yerli kredit təşkilatlarının köməyilə onları yerləşdirir. Sözügedən qiymətli kağızların yerləşdirilməsindən milli valyutada əldə olunan vəsait böyük yerli layihələrin və yaxud xüsusi proqram çərçivəsində banklar vasitəsilə kiçik və orta biznesin kreditləşməsində istifadə olunur: "Artıq belə bir sxem Gürcüstanda, Rumıniyada işlənib. Hazırda isə biz Azərbaycanda yerli valyutada istiqraz emissiya etməyə hazırlaşırıq".
Qeyd edək ki, QDTİB-in nizamnamə kapitalı 3,45 milyard, səhm kapitalı isə 2,3 milyard avro təşkil edir. Səhm kapitalında Azərbaycan 5 faiz paya malikdir. Bank fəaliyyətə başlayandan bu günədək Azərbaycanda özəl sektora 34 layihə üzrə 339 milyon avro məbləğində kredit ayırıb. Amma belə görünür ki, yaxın tezlikdə bank tərəfindən manatla da borc ayrılacaq. Eyni zamanda manat istiqrazlarının buraxılışı beynəlxalq miqyasda Azərbaycan milli valyutasına diqqəti də əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Ekspertlər isə bildirir ki, Asiya İnkişaf Bankının, eləcə də Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankının manatla istiqrazların buraxılması qərarına təsir göstərən əsas faktorlardan biri 2017-ci ilin əvvəllərindən etibarən manatın məzənnəsinin stabil qalmasıdır. Təbii ki, burada Mərkəzi Bankın, ümumilikdə hökumətin mövqeyi və proseslərə təsiri həlledicidir. Elə beynəlxalq maliyyə qurumları da milli valyutanın məzənnəsinin stabilliyini nəzərə alaraq, istiqrazların buraxılmasına dair qərar qəbul edir. Gözlənir ki, hələlik manatla istiqrazlara marağın artması fonunda yeni emissiyaların buraxılması həyata keçsin. Bütün hallarda, aparıcı maliyyə qurumları tərəfindən manatla istiqrazların buraxılması ölkədaxili qiymətli kağızlar bazarı üçün vacib şərtlərdən biridir. Çünki bu fonda investorlarda manat istiqrazlarına maraq artacaq. Manatın məzənnəsinin stabilliyi davam edəcəyi halda digər ölkədaxili qurumlar tərəfindən buraxılan istiqrazlara marağın artması da mümkündür.
İndilikdə də müvafiq qurumlar tərəfindən atılan addımlar manat istiqarzalırna cəmiyyətdə marağı getdikcə artırır. Məsələn, hazırda Maliyyə Nazirliyi tərəfindən milli valyutada buraxılan 1-3 illik dövlət istiqrazları təqribən 7-9 faiz gəlirliliklə yerləşdirilir. Eyni zamanda, kommersiya banklarının manatla qəbul etdiyi əmanətlərin gəlirlilik dərəcəsi 7-9 faiz, xarici valyutada isə təqribən 1-3 faiz civarındadır. Elə bu səbəbdən manat istiqazları indi xarici valyutalara nisbətdə daha çox diqqət cəlb edir. Manatın məzənnəsinin sabit qalması fonunda da Maliyyə Nazirliyinin addımları dövlət qiymətli kağızlarını alan investorlara banklarda xarici valyuta ilə müqayisədə manat istiqazlarından daha çox gəlir əldə etmə şəraiti yaradır.
Tahir TAĞIYEV
