Azərbaycanın şərabçılıq sahəsində təcrübəsi və böyük potensialı mövcuddur. Qeyri-neft sektorunun inkişaf strategiyasına uyğun olaraq, ölkəmizin həm də bu sahədəki potensialının tam həcmdə realizəsi üçün tədbirlər həyata keçirilir.
1980-ci illərdə mərhum prezident Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında üzümçülüyün inkişafı Azərbaycanı bu sahədə keçmiş ittifaq respublikaları arasında liderlər sırasına çıxarmışdı. O vaxtlar Azərbaycanın bütün rayonlarında salınmış üzüm bağları sovet hökumətinin yanlış “yenidənqurma” siyasəti nəticəsində, demək olar ki, məhv edildi, şərab emalı müəssisələri istifadəsiz qaldı. Azərbaycanın şərabçılıq sektorunun dirçəlməsi illər sonra yenidən mümkün oldu.
İki il öncə Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə qeyri-neft ixracatçılarının respublika müşavirəsi zamanı müzakirə olunan aktual məsələlərdən biri də şərabçılığın inkişafı idi. Dövlət başçısı müşavirədəki çıxışı zamanı bu mövzuya toxunaraq bildirib: “Biz indi üzümçülüyü bərpa etməliyik və bərpa edirik. Yeni üzüm bağları salınmalıdır və bizim şərab zavodlarımız da tam gücü ilə işləməlidir. Mənə verilən məlumata görə, şərab zavodlarının istehsal potensialı ildə 100 milyon butulkadır. Ancaq biz bunun təqribən 20-30 faizini istifadə edirik. Ona görə üzüm istehsalı, o cümlədən, texniki üzümün istehsalı artmalıdır, şərab zavodlarımız tam gücü ilə işləməlidir və ixrac da kəskin şəkildə artmalıdır. Məndə olan məlumata görə, keçən il ixrac artıb. Ancaq əgər biz rəqəmlərə baxsaq görərik ki, konyak və şərab ixracı ölkəmizə cəmi 17,5 milyon dollar vəsait gətirib. Ona görə biz şərab və konyak məhsullarının istehsalını və ixracını ən azı 5 dəfə artıra bilərik, özü də qısa müddət ərzində. Biz buna da nail olmalıyıq. Üzümçülüyün, şərabçılığın inkişafı ilə bağlı əlavə təkliflər hazırlanacaq”.
Bu illər ərzində Azərbaycanda şərabçılığın inkişaf ilə bağlı müəyyən işlər görülməyə başladı. Azərbaycan şərabı bir sıra xarici ölkələrə ixrac olundu və olunur.
Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, bu ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycan 102,1 min dekalitr həcmində təbii üzüm şərabları və üzüm suslosu ixrac edib ki, bu da ötən ilin birinci rübü ilə müqayisədə 14,2% azdır. Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumatda qeyd olunur ki, hesabat dövründə ölkədən ixrac olunan məhsulların həcmində təbii üzüm şərablarının və üzüm suslosunun dəyəri 1,5 mln. ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da 2018-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 0,8% azdır. Bundan başqa, keçən ilin birinci kvartalında Azərbaycan 1 479,1 ton tütün ixrac edib, bu da 35,8% artım deməkdir. İxrac edilən tütünün dəyəri 3,53 mln. ABŞ dolları təşkil edib (3,3% azalma).
Məlumat üçün bildirək ki, ən çox şərab istehsal edən ölkələr İtaliya, Fransa, İspaniya, ABŞ, Avstraliya, Argentina, Çin, CAR, Çili, Almaniya və Portuqaliyadır. Son dövrdə şərab istehsalında 1-2 faiz civarında azalma müşahidə edilir. Beynəlxalq tədqiqatların əksəriyyətində bunun səbəbi kimi dünyada baş verən kəskin iqlim dəyişiklikləri göstərilir.
Dünya üzrə şərab və şərabçılıq məhsullarının ixracı təqribən 1 milyard dekalitr təşkil edir. Ən çox məhsul ixrac edən ölkələr isə İspaniya, İtaliya, Fransa, Çili, Avstraliya, CAR, ABŞ, Almaniya, Portuqaliya, Argentina, Yeni Zelandiya və Moldova hesab olunur. Eyni zamanda, son onillikdə Almaniya, Böyük Britaniya, ABŞ, Fransa, Çin, Kanada, Rusiya, Niderland, Belçika, Yaponiya, İsveç və İsveçrə də yüksək idxal həcmləri ilə seçilir.
Azərbaycanda şərab istehsalının nə səbəbdən azaldığını öyrənmək üçün mütəxəssislərə müraciət etdik.
Qadir Bayramlı: “Hazırda Azərbaycanın şərab emalı ilə məşğul olan müəssisələrindən az hissəsi…”
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti Qadir Bayramlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, dünyada şərab ixracatında böyük rəqiblər var: “Şərab sektoru ilə bağlı Azərbaycanın ən güclü rəqibi Gürcüstün, Rusiya və Türkiyədir. O ölkələr şərab istehsalında əsasən keyfiyyətə və çeşidə önəm verirlər. Azərbaycanda da şərabçılıqla bağlı keyfiyyətə və çeşidə diqqət yetirilir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Sovet dönəmində Azərbaycan şərabçılıq sahəsi ilə bağlı inkişaf etmiş respublikalardan biri olduğu üçün, bizim bu sahə üzrə yetərincə təcrübəmiz var. Müəyyən səbəblərdən Azərbaycan şərabçılıqla bağlı əldə etdiyi uğurları itirdi. Bu sahənin dirçəlməsi üçün dövlət tərəfindən müəyyən işlər görülür. Üzümçülük sahələri salınır. Məhsuldar üzüm sortları xarici ölkədən gətirilərək ölkədə yetişdirilir”.
Ekspert hesab edir ki, üzümçülüklə məşğul olan şəxslərə müəyyən güzəştlər tətbiq olunmalıdır. Güzəştli şərtlərlə kredit verilməli, büroktarik əngəllər aradan qaldırılmalıdır.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, hazırda Azərbaycanın şərab emalı ilə məşğul olan müəssisələrindən az hissəsi müasir texnologiyaya cavab verir. Eyni zamanda, şərabçılıq sahəsini inkişaf etdirmək üçün beynəlxalq sərgilərə qatılmalı, dünya təcrübəsi mənimsənilməlidir. Bununla yanaşı, şərabçılığın inkişafı ilə bağlı qiymət siyasətinə xüsusi diqqət yetirilməlidir.
Günel CƏLİLOVA
