Aqrar sahənin inkişafına bu gün dövlət tərəfindən xüsusi diqqət və qayğının göstərilməsi heç kimə sirr deyil. Görülən tədbirlərin nəticəsidir ki, sözügedən sahədə çalışanların sayı getdikcə artır. Həmçinin, aqrar sferada məhsul istehsalı həcminin və çeşidinin artması müşahidə olunur. Belə ki, cari ilin birinci rübündə əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə ümumi istehsal həcmi 3,6 faiz, o cümlədən bitkiçilik 24,7 və heyvandarlıq 2,8 faiz artıb. 32 faiz çox tərəvəz istehsal olunub, meyvə-tərəvəz ixracının həcmi 28,2 faiz artıb. Bütün bunlar onun nəticəsidir ki, dövlət kənd təsərrüfatına çox böyük dəstək, yardım göstərir. Güzəştli şərtlərlə gübrələr, yanacaq, subsidiyalar, texnika verilir.
Amma bu sahədə müəyyən çatışmazlıqlar da mövcuddur. Məsələn, aqrar sığorta sahəsində hələ də ciddi problemlər yaşanır. Xatırladaq ki, bu məsələyə Nazirlər Kabinetinin 2019-cu ilin birinci rübünün sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında Prezident İlham Əliyev də toxunub. İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycanda kənd təsərrüfatı texnoloji sahəyə çevrilməlidir və burada yeni mexanizmlər, o cümlədən aqrar sığorta mexanizmi tətbiq edilməlidir. Real vəziyyətin təhlili isə aqrar sığorta baxımından, hələ ki, problemlərin mövcudluğunu göstərir. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirir: "Azərbaycanda aqrar sahədə sığorta mexanizmi, demək olar ki, yoxdur. Düzdür, son bir neçə ildə yığım və ödənişlərlə bağlı artımlar var. Amma burada iştirakçılar, əsasən böyük şirkətlər, holdinqlərdir və bu da çox az saydadır. Ölkənin sığorta bazarında aqrar sığortanın 0,2 faiz ətrafında yığım və ödəniş üzrə payı var". Onun sözlərinə görə, iqtisadi fəaliyyətlər arasında aqrar fəaliyyət ən risqlilərdəndir: "Bizdə, xüsusilə aqrar sektorda maliyyə resurslarına çıxış imkanları məhduddur. 2 il bundan əvvəl daşınar əmlakın girovluğu ilə bağlı qaydaların təsdiq edilməsinə baxmayaraq, hələ də bank sektoru aqrar sahəni maliyyələşdirməkdən çəkinir. Çünki burada sığorta mexanizmi yoxdur. Sığorta olmadığı üçün də bankın bu sektora yönəltdiyi vəsaitlər üzrə risq yüksəlir". Ekspert qeyd edib ki, bu sahədə kateqoriyalar çox azdır: "Cəmi 4 istiqamət üzrə 6-7 məhsul növünə sığorta verilir. Bu məhsulların da bir neçəsi Azərbaycan bazarında o qədər də rentabelli fəaliyyət istiqaməti hesab olunmur. Eyni zamanda, hadisələrin sayı məhduddur. Risqlərin təkrar sığortası ilə bağlı mexanizmlər zəif inkişaf edib".
İndi əsas gözləntilər qeyd olunan bu problemlərin aradan qaldırılması ilə bağlıdır. Belə ki, "Aqrar sığorta haqqında" yeni qanun layihəsi hazırlanıb. Yeni qanun aqrar sahədə risqlərin müştərək sığorta mexanizmi vasitəsilə sığortalanması ilə bağlı münasibətləri tənzimləyir, aqrar sığortanın hüquqi, iqtisadi və təşkilati əsaslarını müəyyən edir. Qanun layihəsi Milli Məclisin plenar iclasına tövsiyə olunub.
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin ötən həftə keçirilən iclasında Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini İlhamə Qədimova bildirib ki, "Aqrar sığorta haqqında" qanun layihəsində müştərək sığorta mexanizminin yaradılması nəzərdə tutulur: "Məqsəd sığorta haqlarını ödəməkdə çətinliklə üzləşəcək fermerlərə kömək etməkdir. Əvvəlki qanunvericilikdə də dövlətin aqrar sığortaya dəstəyi əks olunmuşdu. Yeni mexanizm dövlətin bu sahədə dəstəyinin təmin edilməsinə imkan yaradacaq. Artıq ölkəmizdə aqrar sığorta orqanı formalaşdırılacaq və fermerlər onları maraqlandıran sualları cavablandıracaq bir orqanı görəcəklər. Bu, aqrar sahədə sığortanın tətbiqində maraqlı bir orqan olacaq. Sığorta şirkətlərinin kənd təsərrüfatı kimi risqli sahədən çəkinməməsinin təmin edilməsinə ehtiyac var. Buna görə aqrar sığortaçıda da maraq yaradılacaq".
Onu da bildirək ki, qanun layihəsində aqrar sığorta üzrə təminat verilən risqlərin siyahısı müəyyənləşib. Qanun layihəsinə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları aqrar sığorta predmetləri üzrə aşağıdakı risqlərin bir və ya bir neçəsindən sığorta qaydalarına əsasən sığortalanır: 1. Təbiət hadisələri, o cümlədən təbii fəlakətlər, 2. Yanğın, 3. Qəzalar, 4. Yoluxucu xəstəliklər və zəhərlənmələr, 5. Vəhşi heyvanları hücumu və xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması və hücumu, 6. Üçüncü şəxslərin hərəkətləri.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin sədri Mirzə Əliyev isə bildirir ki, Azərbaycanda aqrar sığortanın tətbiqi üçün ilkin mərhələdə 9 milyon manat nizamnamə kapitalına ehtiyac var: “Bu sahədə subsidiyalaşdırma üçün 1-ci il 8,5 milyon manat, 2-ci il 10 milyon manat, növbəti illərdə 12,5-13 milyon manat vəsait lazım olacaq. Aqrar sığorta mexanizminin tam gücü ilə işləyəcəyi 10-cu ildən sonra isə həmin məbləğ azalacaq. Çünki bu növ sığorta özünü maliyyə cəhətdən təmin edəcək”. İndilikdə hesab edilir ki, bu sığorta növünün tətbiqinin sürətləndirilməsinə ciddi ehtiyac var. Çünki hazırda mövcud olan sığorta sistemində dəstək, əsasən birtərəflidir. Hesab olunur ki, sığorta şirkətləri də bu prosesdə dəstəklənməlidir. Yəni sığorta şirkətləri kənd təsərrüfatı kimi ağır risqin olduğu bir sahədə fəaliyyətə daxil olarkən dəstək görməlidir. Stimullaşdırıcı mexanizm təkcə fermerin deyil, eyni zamanda sığorta şirkətinin də prosesdə iştirakını təşviq etməyə yönəlməlidir. Məhz bu məqamlar yeni qanunda əksini tapıb. Burada digər bir məsələ odur ki, Azərbaycanda kənd təsərrüfatı sahəsində çalışanların 97 faizi subyekt olaraq ailə təsərrüfatlarıdır. Bəzi ailə təsərrüfatlarının maliyyə vəziyyəti çətindir və onlar sığorta şirkətlərinin müəyyən etdiyi sığorta pulunu ödəmək qabiliyyətində deyil. Bu məsələnin də həllini tapması vacib sayılır.
Tahir TAĞIYEV
