Zəngin tarixi salnamələr fəth edərək, uzun illər pambığın əkilib-becərilməsində böyük təcrübə toplamış və nəticədə gözəl ənənələr yaratmış Azərbaycan dünyanın qabaqcıl pambıqçılıq ölkələrindən biri kimi tarixə düşüb. XX əsrin II yarısında ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə pambıqçılıq strateji əhəmiyyətli sahə kimi sürətlə inkişaf edib, illik pambıq istehsalı bir milyon tona çatdırılaraq, ölkəmiz dəfələrlə sovetlər dövrünün ali mükafatına layiq görülüb.
Məhz bu baxımdan o dövrdə pambıqçılıq əhalinin əsas gəlir mənbəyinə çevrilib, maddi rifah halının yüksəlməsində önəmli rolu olub. Hazırda kənd təsərrüfatında, eləcə də sənayedə strateji əhəmiyyətə malik pambıqçılığı inkişaf etdirmək günün əsas tələblərindəndir.
Bu istiqamətdə bir sıra işlər görülür. Hətta pambıqçılığın inkişafına dair Dövlət Proqramı qəbul olunub. Prezident İlham Əliyev pambıqçılığın inkişafına dair 2017–2022-ci illər üçün Dövlət Proqramının təsdiqi ilə bağlı sərəncam verib.
Proqramın icrası ilə bağlı silsilə işlər görülür. Buna baxmayaraq, ekspertlər pambıqçılığın inkişafı ilə bağlı görülən işlərin yetərli olmadığını düşünürlər. Qeyd olunur ki, ötən illərlə müqayisədə pambıq əkin sahələri azalıb. Kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov da media nümayəndələrinə açıqlamasında pambıq əkin sahələrinin azalması haqqında məlumat vermişdi. Nazir pambıq sahələrinin niyə azalmasının səbəblərini göstərməyib.
Məlumat üçün bildirək ki, 2018-ci ildə pambıq əkini sahələri 132,5 min hektar olub. Bu, 2017-ci ilə nisbətən 2,5% azdır. Sahələrdən 232,2 min ton xam pambıq toplanıb. Bu, əvvəlki ilin göstəricisindən 11,9 faiz çoxdur.
Vahid Məhərrəmov: “Pambıqçılığı pambıq sahələrini genişləndirməklə, ekstensiv yolla inkişaf etdirmək mümkün deyil”
Pambıq əkin sahələrinin nə səbəbdən azalması barədə məlumat verən aqrar sahə üzrə ekspert Vahid Məhərrəmov bildirdi ki, bu sahə ilə bağlı qiymətləndirmə vaxtında düzgün aparılmayıb: “Fermer, kəndli və büdcə təşkilatlarında fəaliyyət göstərənlərin bir qismi pambıq əkininə cəlb olundu. Onlar da məcburiyyət qarşısında qalıb, məhsuldar torpaqda deyil, istənilən sahədə əkin apardılar. Təbii ki, bu da məhsuldarlığın aşağı düşməsinə səbəb oldu. Bu il isə 22 rayonun 11-də xam pambıq istehsalı ziyanla başa gəlib. 2018-ci ildə isə ölkənin 22 rayonunda pambıq əkini həyata keçirilib. Bu rayonların tən yarısında məhsuldarlıq 15 sentnerdən aşağı olub. Belə ki, hər hektardan orta məhsuldarlıq Zərdabda 14,9, Salyanda 14,5, Neftçalada 14,3, İmişlidə 13,3, Sabirabadda 13, Kürdəmirdə 12,9, Ağdaşda 12 sentner təşkil edib. Bəzi rayonlarda isə hər hektardan orta məhsuldarlıq 10 sentner səviyyəsinə də qalxmayıb. Füzuli rayonunda 9,8, Hacıqabul rayonunda 8,8, Ağsu rayonunda 7,4, Ucar rayonunda isə hər hektardan orta məhsuldarlıq 6,6 sentner təşkil edib. Aparılan hesablamalar göstərir ki, xam pambıq istehsalı üçün çəkilən xərc hər hektar üçün min manat civarındadır. 2018-ci idə də məhsuldarlığın aşağı, alış qiymətinin ucuz olması minlərlə kəndlinin müflisləşməsinə səbəb olub”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, pambıqçılığı pambıq sahələrini genişləndirməklə, ekstensiv yolla inkişaf etdirmək mümkün deyil. Məhsuldarlığı artırmaq üçün daha münbit torpaqlarda əkin aparmaq lazımdır. Belə olarsa, məhsulun keyfiyyəti yüksək olar: “Pambığın kəndli üçün gəlirli olmasına çalışmaq lazımdır”.
Günel CƏLİLOVA
