Sığorta bir sistem olaraq inkişaf etmiş ölkələrdə iqtisadiyyatın mühüm, çox hallarda isə aparıcı və ciddi dəyər yaradan sahələrindən sayılır. Bu sistem fövqəladə hadisələr zamanı əmlak sahiblərinin mənafelərini qoruyur və dövlətin maliyyə sisteminin möhkəmlənməsinə ciddi müsbət təsir göstərir.
Ötən illər ərzində Azərbaycanın sığorta sisteminin ikişafı ilə bağlı bəzi işlər görülüb. Ölkədə sığorta bazarlarını tənzimləyən qanunvericilik bazası yaradılıb, əhalidə sığorta xidmətlərinə marağın artmsı üçün müəyyən maarifləndirmə işləri aparılıb. 2018-ci ilə olan məlumata əsasən, ölkədə 21 sığorta şirkəti fəaliyyət göstərir və onlar qeyd edilən il ərzində 728 milyon manat sığorta haqları toplayıb, 240,3 milyon manat sığorta ödənişləri həyata keçiriblər. Bu rəqəmlər ilk baxışda kiçik olmasa da, Azərbaycanın hazırkı iqtisadi imkan və inkişafı ilə müqayisədə elə də yüksək deyil. Bu isə o deməkdir ki, ölkəmizdə sığorta sisteminin həm keyfiyyət, həm də kəmiyyət sarıdan mövcud səviyyəsini qənaətbəxş hesab etmək mümkün deyil. Məsələ ondadır ki, Azərbaycanda sığorta yığımlarının ölkənin ümumdaxili məhsul (ÜDM) istehsalındakı xüsusi çəkisi təxminən 1 faiz ətrafındadır. Hansı ki, bu çox aşağı göstəricidir. Çünki postsovet ölkələrində, Şərqi Avropa ölkələrinin əksəriyyətində həmin göstərici təqribən 2 dəfə yüksəkdir. İnkişaf etmiş ölkələrdə sığorta yığımlarının ÜDM-də payı 4-10 faiz arasında dəyişir. Onu da qeyd edək ki, 5 il əvvəl ÜDM-də sığortanın payı daha da az olub. Belə ki, beş il əvvəl bu 0,5 faiz səviyyəsində olub.
Bütün bunlarla yanaşı, maraqlıdır, Azərbaycanda sığorta yığımlarının ÜDM-də xüsusi çəkisi niyə olduqca aşağı səviyyədədir? Ekspertlər bunun səbəbini nə ilə əlaqələndirirlər?
Vüqar Bayramov: “Təəssüf ki, bəzi hallarda sığorta şirkətləri öhdəlikləri yerinə yetirmirlər”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bunun səbəbini bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi. Onun fikrincə, sığorta şirkətlərinin bəzilərinin öhdəliklərə əməl etməməsi əhalinin onlara inamını azaldır: “Bu da, nəticə olaraq, ÜDM-də sığortanın payının az olmasına gətirib çıxarır. Baxmayaraq ki, sığorta sistemi iqtisadiyyatın dayanıqlı inkişafı baxımından çox vacibdir. Bu yöndə ölkədə bir sıra işlər görülüb. Amma son hadisələr göstərir ki, sığorta sistemi hələ də mövcud potensiala uyğun inkişaf etdirilməyib. ÜDM-də sığortanın yığımı üzrə çəkinin az olması səbəblərindən biri əhali arasında bu sistemə inamın aşağı olmasıdır. Bu səbəbdən sözügedən sahədə aşağı göstərici qeydə alınıb. Əhalinin inamı yüksək olsaydı, o zaman ÜDM-də sığortanın payı bu qədər az olmazdı. Təəssüf ki, bəzi hallarda sığorta şirkətləri öhdəlikləri yerinə yetirmirlər. Bu da sığorta şirkətlərinə inamın azalmasına və sahibkarların sığortadan daha az istifadə etmələrinə gətirib çıxarır. Sığortanın əhəmiyyəti barədə sahibkarların və əhalinin məlumatlılığı o qədər də yüksək deyil. Bu məlumatlılığın artırılmasına ehtiyac var. Bunun üçün də fərqli kampaniyalar keçirilməlidir ki, vətəndaşlar sığortanın əhəmiyyətilə bağlı daha yaxından məlumatlana bilsinlər. Başqa bir tərəfdən, sığortalanma ilə bağlı qaydaların dəyişdirilməsi və onun iri supermarketlər tərəfindən həyata keçirilməsinin təmin edilməsinə ehtiyac var. Bu halda, supermarketlərdə çalışan sahibkarların malları və onların məhsullarının praktik olaraq sığortalanması həyata keçirilə bilər. Bu da, nəticə etibarilə, sığortanın daha geniş yayılmasına rəvac verəcək. Xüsusilə də yanğın və digər fövqəladə hallarda ziyanın sığorta şirkətləri tərəfindən ödənilməsinə gətirib çıxarar. O baxımdan bazarda rəqabətin gücləndirilməsinə ehtiyac var. Hesab edirəm ki, bu vacibdir. Problem ondadır ki, sığorta bazarında rəqabət zəifdir. Sığortadan istifadə vacibdir. Sahibkarların ondan istifadəsi xüsusən qeyri-neft sektorunda gözlənilməyən ziyanların sığorta şirkətləri tərəfindən ödənilməsi və nəticədə onların bu tip risqlərdən qorunmasına gətirib çıxara bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
