Dünya iqtisadiyyatında son illər ərzində rəqabət mühitinin daha da kəskinləşməsi, ölkələrin iqtisadi inkişafını təmin etmək məqsədilə qlobal miqyasda ən müxtəlif layihələrlə çıxış etməsi müşahidə edilməkdədir. Bu fonda son dövrlərin ən çox diqqət cəlb edən layihələrindən biri də Çinin hələ 2010-cu ilin əvvəlində irəli sürdüyü, Azərbaycanın da elə ilk günlərdən dəstəklədiyi "Bir kəmər, bir yol" layihəsidir.
Bir çox ekspertlər bildirir ki, "Bir kəmər, bir yol" layihəsi beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığın yeni uğurlu modeli sayıla bilər. Yeni “İpək Yolu” kimi də dəyərləndirilən layihə həm də yeni iqtisadi əməkdaşlıq konsepsiyasını özündə ehtiva edir. Daha əvvəl mövcud olmuş layihələri birləşdirən bu konsepsiya yerüstü və dəniz nəqliyyatı infrastrukturunun inkişafı vasitəsilə iqtisadiyyatın qloballaşdırılması və inteqrasiya proseslərinin gücləndirilməsi ideyalarına əsaslanır. Yəni söhbət burada iki əsas istiqamətdən gedir: “İpək Yolu İqtisadi Kəməri” və “Dəniz İpək Yolu”. Yerüstü nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi üzrə təklif edilən mexanizmlər əsasən Çindən Avropaya konteyner daşımalarını nəzərdə tutur. İndiyədək yük göndərənlər 90 faiz hallarda dəniz daşımalarına üstünlük verib. Bu cür daşımalar ənənəvi olaraq daha sərfəli çatdırılma variantı hesab edilir. Amma hazırda konteyner qatarları lider mövqelərə çıxır və daşıma baxımından onlar daha sərfəli sayılır. Dəmir yolu daşımaları üzrə ekspert Dmitri Poxodenko bunu belə izah edir: “İpək yolu“nda yerüstü marşrutların inkişafı Çin dövlət hakimiyyətinin təşəbbüsüdür. O cümlədən, Çindən Avropaya dəmir yolu nəqliyyatı axınının artması Avropa marşrutlarında işləyən dəmir yolu operatorlarının subsidiyalaşdırılması ilə izah edilir. Çin ərazilərindən “İpək yolu“nun keçdiyi ölkələrin dəmir yolu infrastrukturunun inkişafına da sərmayə qoyur. Çinin Dövlət Şurası gözləyir ki, 2020-ci ilədək Avropaya 5000 yük qatarı yola düşəcək. Dəmir yolu əlaqəsinin optimallaşdırılması sistematik xarakter daşıyacaq: Avropa İttifaqı və MDB ölkələrinə müntəzəm yük qatarları göndərən Çinin dəmir yol stansiyalarının sayı hər il artır”. “Bir kəmər və bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində dəmir yolu daşımaları təkcə konteyner daşımalarını əhatə etmir, həm də sürət qatarlarından istifadəni nəzərdə turtur. Bu xüsusda istifadəyə verilən Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu, eləcə də onun da daxil olduğu Transxəzər Şərq-Qrəb Nəqliyyat dəhlizi indi, ekspertlərin fikrincə, Azərbaycanın “Bir kəmər, Bir yol” strategiyasına ən böyük töhfəsidir.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə Qafqaz regionunda dəstək verən ilk ölkə Azərbaycan olub. İndiki şəraitdə də “Bir kəmər, bir yol” strategiyasının həyata keçirilməsində Azərbaycan logistika mərkəzi, qovşaq və körpü rolunu oynayır. Bura ölkənin coğrafi mövqeyi də təsir edir. Çünki Azərbaycan Şimalla Cənubun, Şərqlə Qərbin qovuşuğunda yerləşir, Asiya və Avropa qitələri arasında körpü rolunu oynayır. Bu baxımdan Azərbaycan nəqliyyat və geosiyasi mövqe üstünlüyünə malikdir. İndiki durumda Avropa ilə Çin arasında ən qısa dəmir yolu əlaqəsini təmin edən Bakı-Tiflis-Qars xətti, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı kimi önəmli infrastruktur layihələri “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü və ümumilikdə regional əməkdaşlıq üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Xüsusən də Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti sayəsində Çindən Avropaya yüklərin daşınma müddəti xeyli azalıb. Bu o deməkdir ki, Çindən daşınan yüklər iki həftə müddətində Azərbaycandan keçərək Avropaya çatır.
Eləcə də Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı bu prosesdə xüsusi çəkisini artırır. “Bir kəmər, bir yol” layihəsi bütün bunlar baxımından Azərbaycan üçün vacibdir. Ən azından, Azərbaycan üçün beynəlxalq yükdaşımaların həcminin artırılması baxımından bu layihə çox əhəmiyyətlidir. Son illər “Şərq-Qərb” və “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizləri çərçivəsində Azərbaycandan həyata keçirilən beynəlxalq yükdaşımaların həcmində artımlar var. Ölkəyə daxil olan yüklərin təxminən 90 faizi tranzit olaraq digər ölkələrə aparılır. “Bir kəmər, bir yol” layihəsi isə bütün bunlara yeni töhfələr verir. Belə vəziyyətdə elektron xidmətlərdən istifadə olunması, prosedurların sadələşdirilməsi Azərbaycanı beynəlxalq yükdaşımalar baxımından cəlbedici edir. Azərbaycan Gürcüstan və Qazaxıstanla vahid tarifin tətbiq edilməsi ilə bağlı razılıq əldə edib. Bu da iş adamları üçün beynəlxalq yükdaşımalar baxımından çox vacibdir. Ekspertlər hesab edir ki, “Bir kəmər, bir yol” layihəsi Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafı, fərqli mənbələrdən daxilolmanın artırılması baxımından çox vacibdir. Layihə, Azərbaycanın dövlət gəlirlərinin artması ilə yanaşı, ölkəyə daxil olan valyuta həcminin də artmasına müsbət təsirini göstərəcək. Elə iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov da məsələyə bu prizmadan yanaşaraq qeyd edir ki, "Bir kəmər, bir yol" layihəsi qlobal əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə dünya iqtisadiyyatının 40, əhalisinin isə 65 faizini əhatə edir.
O qeyd edib ki, "Bir kəmər, bir yol" layihəsinin reallaşması nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı baxımından çox mühümdür: "Söhbət Asiyadan Avropaya, xüsusən də Çindən Avropaya daşınmadan gedir. Bu layihənin reallaşması üçün tələb olunan investisiyanın həcmi də kifayət qədər çoxdur. Çin 225 milyard dollar sərmayə qoyub". Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, “Bir kəmər, bir yol” multinəqliyyat növlərindən istifadə edilməsinə imkan yaradacaq: "Qlobal layihə Asiya və Avropa arasındakı ticarət dövriyyəsinin artmasına yol açacaq. Bu layihə Azərbaycana da böyük iqtisadi dividendlər qazandıracaq. Ölkəmiz “Bir kəmər, bir yol” vasitəsilə beynəlxalq yükdaşımalardan böyük gəlir əldə edəcək. Azərbaycan yükdaşımalar sahəsində müasir infrastruktur yaradıb. Xüsusən də Xəzərin hüquqi statusunun müəyyənləşməsi bu işin reallaşmasına təsir edən amildir. Qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə yanaşı, beynəlxalq yükdaşımalarda ölkəmizə böyük valyuta daxil olacaq".
Nahid SALAYEV
