“Aqrotexniki qulluq artırılmadan yüksək məhsuldarlıq əldə etmək çətindir”
2018-ci ildə 132 min 512 hektar pambıq sahəsindən 232 min 231 ton məhsul əldə edilib. 2018-ci ildə hökumət pambıq istehsalçıları qarşısında hər hektardan orta məhsuldarlığın ən azı 20 sentnerə çatdırılması tələbini qoymuşdu. Ancaq statitik rəqəmlərə baxdıqda məlum olur ki, bu göstərici təmin olunmayıb. Belə ki, 2018-ci ildə ölkə üzrə hər hektardan orta məhsuldarlıq 17,5 sentner təşkil edib. 2018-ci ildə ölkənin 22 rayonunda pambıq əkini həyata keçirilib. Bu rayonların tən yarısında məhsuldarlıq 15 sentnerdən aşağı olub. Belə ki, hər hektardan orta məhsuldarlıq Zərdabda 14,9, Salyanda 14,5, Neftçalada 14,3, İmişlidə 13,3, Sabirabadda 13, Kürdəmirdə 12,9, Ağdaşda 12 sentner təşkil edib. Bəzi rayonlarda isə hər hektardan orta məhsuldarlıq 10 sentner səviyyəsinə də qalxmayıb. Məlumat üçün qeyd edək ki, ölkədə pambıq istehsalı üzrə ən yüksək nəticə 1981-ci ildə əldə olunub. Həmin il 1 milyon tondan çox pambıq yığılıb. Sonradan bu sahəyə diqqətin zəifləməsi pambıqçılıqda tənəzzülün yaranmasına gətirib çıxardı. Hazırda qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi ilə bağlı görülən tədbirlər çərçivəsində ənənəvi kənd təsərrüfatı sahələrinin, o cümlədən pambıqçılığın inkişafı ön plana keçib, bu sahəyə dövlət dəstəyi artırılıb. 2015-ci 35 min ton pambıq yığılmışdısa, 2016-cı ildə pampıq tədarükü 89 min tona çatıb. 2017-ci ildə isə pambıq istehsalı 2016-cı ilin ümumi göstəricisindən 2,3 dəfə çox olub. Onu da qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin 2017-ci il 13 iyul tarixli Sərəncamı ilə təsdiqlənmiş “Azərbaycan Respublikasında pambıqçılığın inkişafına dair 2017–2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nda xam pambıq istehsalının 500 min tona çatdırılması nəzərdə tutulur. Pambıq istehsalçılarına subsidiyalar verildiyi və onlara digər güzəştlər edildiyi halda niyə pambıq istehsalçıları məhsuldarlığı hər hektara görə 20 sentnerə çatdıra bilməyiblər? Bunun səbəbi nə ilə bağlıdır?
Məsələyə münasibət bildirən ekspert İlqar Hüseynli pambıq istehsalında məhsuldarlığın aşağı olmasını bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi. Onun fikrincə, aqrotexniki qulluq artırılmadan yüksək məhsuldarlıq əldə etmək çətindir: “Bu sahədə problemlər var. Digər tərəfdən, 90-cı illərdə pambıq istehsalı ilə bağlı yaşanan tənəzzül səbəbindən sözügedən əkin sahələrində çoxsaylı problemlər yarandı. Yaranan fasilə bəzi fəsadlara səbəb oldu. Ona görə də pambıq sahələrində meliorasiya işlərinin və torpaqların zənginləşdirilməsinə ehtiyac var. Bu işləri həyata keçirmək üçün də fermerlərə böyük vəsait lazımıdır. Başqa bir tərəfdən, pambıq istehsalçılarının daha yaxşı kimyəvi maddələrlə və gübrələrlə, eyni zamanda məhsuldar toxumla ciddi şəkildə təmin olunmasına ehtiyac var. Hazırda bu sahədə bütün tələblərin ödənildiyini demək çətindir. Düzdür, dövlət tərəfindən bununla bağlı subsidiyalar verilir, amma bu elə də böyük deyil. Ən başlıcası, məhsulun daha yüksək məbləğdə alınması təmin edilməlidir. Belə olarsa, o zaman pambıq istehsalında məhsuldarlıq artacaq. Digər bir tərəfdən çox yaxşı olardı ki, fermerlər çiyid səpinini vaxtında həyata keçirsinlər. Çünki hava çox isti olanda əkindən sonra suvarma tələb edir. Hava yağışlı olanda isə pambığı yığıb qurtarmaq olmur. Texniki təminat yüksək olmalıdır ki, məhsulu tez yığmaq mümkün olsun. Deməyim odur ki, burada kompleks təminat olmalıdır. Biri olmayanda o zaman bu məhsuldarlığın aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Ötən il İmişli, Beyləqan, Saatlı və Biləsuvar rayonlarında xeyli məhsul sahələrdə qaldı. Havalar qeyri-sabit keçdiyindən və texniki təminat yaxşı olmadığından sürətli yığım təmin olunmadı. Ona görə də sürətli yığımı təmin etmək lazımdır. Ən nəhayət, pambıq istehsalı, emalı, ixracı sahəsində səylərin birləşdirilməsi və resurslardan səmərəli istifadə edilməsi lazımdır”.
Vidadi ORDAHALLI
