“Bu, faktiki olaraq, kredit götürənlərin sonradan onu qaytarmaq şanslarını azaldır”
2015-ci ildə baş verən məlum 2 devalvasiyadan keçən müddət ərzində bankların vəziyyəti xeyli yaxşılaşıb. Yəni banklar devalvasiyanın yaratdığı fəsadları yoluna qoya biliblər. Bunu bir sıra statistik rəqəmlər də sübut edir. Məsələ ondadır ki, 31 dekabr 2018-ci il tarixinə olan məlumata görə, Azərbaycanın bank sisteminin ümumi aktivləri 29 milyard 502,4 milyon manat təşkil edib. Halbuki, 1 yanvar 2018-ci ildə bankların aktivləri 27 milyard 921 milyon manat məbləğində olub. Beləliklə, 2018-ci il ərzində bankların aktivləri 5,7 faiz artıb. Bütün bunlarla yanaşı, bankların kredit və depozit portfeli də artıb. Ancaq bütün bunlar nəticə etibari ilə bankların kredit faizlərini aşağı salmasına gətirib çıxarmır. Ən qəribısi isə odur ki, banklar əhalidən qəbul etdikləri depozitləri yüksək faizlə vətəndaşlara kredit verir. Azərbaycanda kommersiya banklarının kredit portfeli 12 milyard, depozit portfeli isə 8 milyard manatdan çoxdur. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanda depozit portfeli kredit portfelinin 65 faizini təşkil edir.Yəni Azərbaycanda bankların verdiyi kreditin hər 100 manatının 65 manatı vətəndaşın özündən alınan depozitdir. Depozit və kredit faizlərini müqayisə etdikdə görürük ki, arada kəskin fərq var. Banklar depozit formasında daha aşağı faizlə aldıqlarını kredit formasında vətəndaşa daha yuxarı faizlə təqdim edirlər. Bu isə düpədüz soyğunçuluqdur. Ölkədə kredit faizləri 28-36 faiz arasında dəyişir. Bu da nə iqtisadi, nə də sosial baxımdan heç cür uzlaşmır. Bunun iqtisadi inkişafa, sahibkarlıq fəaliyyətinə, əhalinin kredit resurslarına çıxış imkanlarına mənfi təsir göstərdiyi aşkar ortadadır. Ancaq buna rəğmən, kommersiya bankları kredit faizlərini ciddi şəkildə aşağı salmaqda maraqlı deyil və hər vasitə ilə bundan yayınırlar. Əhalidən ucuz faizlə qəbul etdikləri depozitləri yüksək faizlə kredit təklif edirlər. Bankların yeritiyi bu cür soyğunçu kredit siyasətini ekspertlər necə dəyərləndirir?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbərl”lə bölüşən iqtisad elmləri doktoru Fikrət Yusifovun sözlərinə görə, kredit portfelində depozitlər böyük çəkiyə malik olduğu halda, kredit faizlərinin belə yüksək olması düzgün deyil: “Düzdür, bank kredit verəndə bunun üzərinə müəyyən faiz gəlməlidir. Çünki bankın qazancı həmin faizdən olur. Ancaq bunun müəyyən həddi olmalıdır. Bankların belə yüksək faizlərlə kredit təklif etməsi bu sahədə müəyyən problemlər yaradır. Bu faktiki olaraq kredit götürənlərin, sonradan onu qaytarmaq şanslarını azaldır. Bu baxımdan sözügedən kredit siyasəti ədalətli deyil və əhalinin ziyanınadır. Ona görə də banklar bu cür kredit siyasətinə son qoymalıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, Mərkəzi Bank zaman-zaman manatın uçot dərəcəsini aşağı salır. İki gün əvvəl növbəti dəfə uçot dərəcəsi aşağı salındı. Belə ki, MB uçot dərəcəsinin 9 faizdən 8,75 faizə endirilməsi haqda qərar qəbul edib. Faiz dəhlizinin yuxarı həddi 10,75 faiz, aşağı həddi isə 6,75 faiz səviyyəsində müəyyən edilib. Bütün bunları banklar nəzərə almalı və kredit faizlərinin aşağı salınması ilə bağlı çağrışlara cavab verməlidir. Banklar bir məqamı da nəzərə almalıdır ki, Prezident İlham Əliyev problemli kreditlərlə bağlı qərar verib. Bu həm də banklar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bank sektoruna bu qədər dəstək verilirsə, o zaman banklar da ədalətli şərtlərlə kredit verməlidir. Ölkə iqtisadiyyatına töhfə verib kredit faizlərini yumuşaltmalıdır. Kredit faizlərinin aşağı salınması iqtisadiyyatın inkişafını stimullaşdırmaqla yanaşı, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı üçün də faydalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
