Dünya iqtisadiyyatında baş verən proseslər hələ də maliyyə sektorunda qeyri-sabit vəziyyətin hökm sürdüyünü göstərir. Belə vəziyyət bir sıra ölkələrdə milli valyutanın ucuzlaşması, inflyasiya həddinin qalxmasına təsirsiz ötüşmür. Məsələn, qonşu Türkiyə, İranda maliyyə sahəsində baş verənlərə nəzər salıb bunun real təsdiqini görmək mümkündür. Rusiya və bir sıra MDB ölkələrində də maliyyə sektorunda vəziyyət sabit sayıla bilməz.
Azərbaycana gəlincə, ölkəmiz bu istiqamətdə daha yaxış mövqe sahibi sayıla bilər. Xüsusən də proseslərin real gedişi göstərir ki, qarşıdakı dövr ərzində milli valyuta, inflayasiya həddi hökumət tərəfindən nəzərdə tutulan həddə olacaq.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu mövzuya Prezident İlham Əliyev Bakının Xəzər rayonunda Mərdəkan-Qala avtomobil yolunun açılışında iştirak edərkən sakinlərlə görüşündə də toxunub. Dövlət başçısı qeyd edib ki, ölkənin indiki iqtisadi və maliyyə vəziyyəti manatın sabitliyi ilə bağlı heç bir problem gözlənilmədyini deməyə əsas verir: "Biz ölkəmizi gücləndiririk, beynəlxalq mövqelərimizi möhkəmləndiririk, hərbi gücümüzü artırırıq, sosial məsələlərin həllinə çalışırıq. Son dövrdə imzaladığım fərmanlar doğrudan da həm təsirlidir, həm əhəmiyyətlidir, həm də ki, bizim siyasətimizi göstərir. Deyə bilərəm ki, bu fərmanlara başqa ölkələrdə rast gəlinmir. Məsələn, tutaq ki, problemli kreditlər nədən qaynaqlandı? Devalvasiyadan. Devalvasiya nəyə görə baş verdi? Neftin qiyməti 4 dəfə azaldı, gəlirlərimiz, manatın məzənnəsi aşağı düşdü və insanlar bundan əziyyət çəkdilər. Maksimum çalışırdıq ki, vəziyyəti sabitləşdirək, sabitlik olsun, manat sabitləşsin". Ölkə başçısının sözlərinə görə, artıq uzun müddətdir ki, manat sabit olaraq qalır: "Bizim indiki iqtisadi və maliyyə vəziyyətimiz onu deməyə əsas verir ki, manatın sabitliyi ilə bağlı heç bir problem gözlənilmir. İqtisadi, maliyyə imkanı artdıqca biz, ilk növbədə, səylərimizi problemli kreditlərin həllinə yönəltdik və bunu həll etdik, özü də ən yüksək səviyyədə".
Beynəlxalq miqyasda da təsdiqlənir ki, Azərbaycanda atılan addımlar nəticəsində ölkədə milli valyutanın kursu sabit qalacaq, inflyasiya nəzərdə tutulan həddə olacaq. Məsələn, Dünya Bankının Cənubi Qafqaz üzrə regional direktoru Mersi Tembon bu xüsusda bildirir: “Hazırkı dövrdə Azərbaycan iqtisadiyyatında pozitiv trendlər qeydə alındığını görürük. Ötən 1-2 ildə iqtisadiyyat özünü 2016-2017-ci illərin neft qiymətlərinin ucuzlaşması və qlobal iqtisadiyyatlardakı proseslərin təsiri nəticəsində baş verən şoklardan bərpa etməyə başlayıb. Həmçinin qonşu ölkələrdə baş verən proseslərin və manatın devalvasiyasının da təsiri az olmayıb. Hakimiyyət əsas islahatları həyata keçirməyə başlayıb. Hazırda biz ölkəyə pozitiv proqnoz vermişik, müsbət artım tempi var və inflyasiya isə nəzarət altındadır. Düşünürəm ki, hökumətin vergi, maliyyə, iqtisadiyyatın şaxələnməsi sahəsindəki islahat səyləri doğru addımdır və bu ölkənin gəlirlərinə birbaşa təsir edir. Mənim ümumi dəyərləndirməmi istəyirsinizsə, deyim ki, pozitiv qiymətləndirirəm“. Onun sözlərinə görə, qarşıdakı dövrdə manatın sabit həddə qalacağını gözləmək olar: “Bilirsiniz ki, hər bir ölkədə milli valyutanın məzənnəsi başqa ölkələrlə ixrac-idxal əməliyyatları və bu kimi bir çox faktorlardan asılıdır. Bu baxımdan, sabah məzənnədə nə baş verəcəyini təsəvvür etmək, proqnozlaşdırmaq düzgün olmazdı. Makro fiskal siyasət nəticəsində manatın məzənnəsi sabit qalıb. Artıq bir müddətdir ki, 1 ABŞ dolları 1,7 manat civarındadır. Yəni məzənnə bu gün kifayət qədər stabildir. Düşünürəm ki, hökumət bu situasiyanı nəzarətdə saxlayır“.
Digər ekspertlər də bildirir ki, xarici ticarətdə artan müsbət saldo, idxaldan asılılığın azaldılması, enerji resurslarının satışı və digər mənbələr, o cümlədən turizm üzrə ölkəyə daxil olan vəsaitin həcminin artması manatın mövqelərinin daha da möhkəmlənməsiən gətirib çıxaracaq. Digərtərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, artan valyuta ehtyiatları damanataınmöhkəm mövqeyini şərtləndirir. Qeyd edək ki, cari il aprelin 1-nə təkcə Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 5 milyard 778,6 milyon dollar təşkil edib. Bu, martın 1-i ilə müqayisədə 16,7 milyon dollar və yaxud 0,3% çoxdur. İlin əvvəlinə nisbətən baş bankın valyuta ehtiyatları 152,9 milyon dollar və yaxud 2,7%, son 1 ildə isə 270,6 milyon dollar və yaxud 4,9% artıb. Dövlət Neft Fonudna toplana vəsaitlərin həcmi isə 40 milyard dolları keçir. Ümumiyyətlə, ilin əvvəlindən ölkənin strateji valyuta ehtiyatları 4,1% artaraq 46,6 milyard dollara çatıb. Bu, tədiyə balansının profisitlə formalaşdığını göstərir.
Digər tərəfdən, Azərbaycanın satdığı təbii qaz həcminin artması da ölkəyə daha çox valyuta vəsaitinin daxil olmasına gətirib çıxarır. Neftin qiymətlərinin getdikcə sürətlə yüksəlməsi isə Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının həcmini sürətlə artrımaqla yanaşı, dövriyyədə dollar kütləsinin artmasına və bununla manatın güclənməsinə rəvac verir. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban isə vurğulayır ki, neftin qiymət artımı davam edəcək. Onun sözlərinə görə, dünya bazarında neft qiymətlərinin bahalaşmasına əsas səbəb ABŞ prezidenti Donald Trampın İrana sanksiyaları və İrandan neft idxalına güzəştlərin ləğvi ilə bağlı son açıqlamasıdır. O bildirib ki, dünya bazarında neftin qiymətinin 75 dollara yaxınlaşması sonuncu dəfə ötən ilin oktyabrında müşahidə edilib: “Neftin qiymətinin bu qədər artmasına səbəb olan ikinci amil isə neft ehtiyatlarının azalmasıyla bağlı hesabatdır. OPEC-in yanvar ayından gündəlik neft hasilatını 1.2 milyon barrel azaltmaqla bağlı qərarından sonra həmin ehtiyatlarda olan neft mütəmadi olaraq satışa çıxarıldı. Ehtiyatların azalması ilə bağlı məlumatlar açıqlananda bu, bazar iştirakçıları arasında çox yaxşı qarşılandı. Artıq bazarda tələb-təklif və dünya iqtisadiyyatının inkişaf tempi ona dəlalət edir ki, bazara çıxarılan neft həcmlərini iqtisadiyyat həzm edə bilir. Bu çox yaxşı amildir və neftin qiymətinin artımına stimul verir”.
Qeyd edək ki, “Brent” markalı neftin qiyməti dünya bazarında 75 dollara yaxınlaşıb. Qiymətlərin daha da arması gözlənir və bu hal Azərbaycana daha çox valyuta daxil olmasına, manatın isə daha da güclənməsinə gətirib çıxarır.
Tahir TAĞIYEV
