Azərbaycanın bank sektoru sabitləşsə də, hələ də yüksək səviyyədə olan dollarlaşma bankları yerli valyutanın qiymətdən düşməsinə həssas yanaşmağa məcbur edir. Bu barədə nufuzlu “Fitch Ratings” agentliyi məlumat yayıb.
Agentliyin məlumatına görə, 2018-ci ilin sonunda xarici valyutada olan kreditlər ümumi kreditlərin 38 faizini təşkil edib. Bu rəqəm bankların möhkəm sığortası nəticəsində 2015-ci ilin sonunda baş vermiş manatın devalvasiyasından bəri 49 faizdən aşağı düşüb. Həmin dövr ərzində depozitlər 82 faizdən 65 faizədək azalıb. Mövcud tənzimləyici xalis açıq xarici valyuta mövqeyi 2017-ci ilin sonunda 1,4 milyard dollar səviyyəsindən 2018-ci ilin sonunda 0,9 milyard dollar səviyyəsinə dəyişib.
O da qeyd olunur ki, bütün bunlara baxmayaraq, depozitlərdə və kreditlərdə dollarlaşma səviyyəsi hələ də nisbətən yüksək olaraq qalır. O da məlum olub ki, Azərbaycanda depozitlərdə dollarlaşma Cənubi Qafqazda ən yüksək səviyyədədir və bu, bankların yerli valyuta kreditlərini genişləndirmək qabiliyyətini məhdudlaşdırır. Ötən il üzrə xarici valyutada götürülmüş kreditlərin təxminən 16 faizi problemli kreditlər hesab olunub ki, bu rəqəm yerli valyutada götürülmüş kreditlər üzrə 10 faiz təşkil edir.
Görünən odur ki, banklara inamın azalması səbəbindən əmanətçilər depozitlərini dollarda saxlayırlar. Dollar əmanətləri üzrə faiz dərəcələri kəskin azaldılsa da, yenə də depozit qoyuluşunda dollara maraq yüksəkdir. Digər tərəfdən, statistik təhlillər göstərir ki, bankların öhdəliklərində bütün mənbələr üzrə depozitlərin payı ötən il 78 faizə çatıb. Halbuki, devalvasiyadan öncə bu rəqəm 60 faizə yaxın olub. Depozitlərdən yüksək asılılıq kredit faizlərinin depozit faizlərindən asılılığına gətirib çıxarır. Bu da kredit faizlərinin aşağı düşməsinə imkan vermir. Banklar da bir sıra hallarda bu amillərdən sui-istifadə edirlər. O baxımdan bu sahədə yaranan vəziyyəti ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
Ruslan Atakişiyev: “Problem ondadır ki, hələ də əmanətçilərdə milli valyutaya inam tam formalaşmayıb”
Məsələyə münasibət bildirən İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri Ruslan Atakişiyevin sözlərinə görə, belə vəziyyətin yaranması daha çox əmanətçilərin inamı ilə bağlı olan məsələdir: “Problem ondadır ki, hələ də əmanətçilərdə milli valyutaya inam tam formalaşmayıb. Çünki 2015-ci ildə baş verən 2 devalvasiya əfsuslar olsun ki, əmanətçilərin milli valyutaya inamını tam sarsıtdı. Ona görə də dollarlaşma prosesi sürətlə getdi. Əmanətçilər kütləvi şəkildə öz vəsaitlərini dollara çevirdilər. Bu səbəbdən depozitlərdə dolların çəkisi üstündür. Dollar depozitləri üzrə faiz dərəcələri aşağı salınsa da, bu, sözügedən sahədə proseslərə ciddi təsir göstərə bilməyib. Bu da milli valyuta ilə aşağı faizlə kredit verilməsinə mane olan faktorlardan biridir. Milli valyutanın stabilliyi, dönərliyi qorunub saxlandıqca, uzunmüddətli dönəmdə manata inam artacaq. Qısa müddətdə bu sahədə vəziyyəti dəyişmək mümkün deyil. Dollarla qoyulan depozitlərin sığortalanan hissəsi 3 faizdir. Bu o deməkdir ki, sabah hər hansı bir bankın likviditliyi pozulsa, bank bağlansa, Əmanətlərin Sığortalanması Fondu yalnız sığortalanan hissəni qaytaracaq. Əmanətlərin yerdə qalan hissəsi batacaq. Çünki bankın bunu qaytarmaq imkanı olmayacaq. Bütün bunlara baxmayaraq, əmanətçilər depozitlərini dollarda yerləşdirməyə üstünlük verirlər. Ona görə də burada risqlərin böyük hissəsi milli valyuta ilə bağlıdır. Ancaq buna rəğmən, gözləmək lazım deyil ki, manata inam nə vaxt artacaq. Bazarda ucuz kredit resurslarına çıxış imkanları və bununla bağlı təklif artsa, o zaman milli valyuta ilə verilən kreditlərin həcmi də arta bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
