Rəsul Cahangirli: “Bu, xarici sərmayələri daha da təşviq edəcək”
Azərbaycan hələ sovetlər dönəmində sənaye sahəsində inkişaf etmiş respublikalardan biri olub. Həmin dönəmlərdə Sumqayıt ittifaq şəhərləri içərisində öncül yerlərdən birini tuturdu. Belə ki, təməli 1949-cu il noyabrın 22-də qoyulan Sumqayıt şəhərinin respublikanın ən iri sənaye mərkəzlərindən birinə çevrilməsi bir neçə mərhələdə həyata keçirilib.
Nəticədə adıçəkilən şəhərdə çoxlu sayda zavod və fabrik, emal müəssisələri tikilib istifadəyə verildi. Ancaq Sumqayıtın sənayeləşməsi, şəhər infrastrukturunun formalaşdırılması əsasən ulu öndər Heydər Əliyevin Sovet Azərbaycanına rəhbərliyi illərinə təsadüf edir. Məsələ ondadır ki, Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə, 70-80-ci illərdə şəhərdə ağır sənaye ilə yanaşı, yüngül sənaye və maşınqayırma müəssisələri, çoxsaylı sosial obyekt fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən gələn insanlar işlə təmin edilib. O zaman Sumqayıtda yeni infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi tikinti-quruculuq işlərinin sürətlənməsində mühüm rol oynayıb.
Ötən əsrin 90-cı illərində SSRİ-nin məlum səbəblər üzündən dağılması, tarixi təsərrüfat və ticarət əlaqələrinin qırılması Sumqayıtın çoxsaylı istehsal müəssisəsini böhranlı vəziyyətə saldı. Onların böyük əksəriyyəti fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətində qaldı. 1990-1993-cü illərdə hakimiyyətdə olan naşı və səriştəsiz qüvvələr Sumqayıtın sənaye şəhəri kimi inkişafının artıq perspektivsiz olduğunu bildirir, onun inkişafına laqeydliklə yanaşırdılar.
Mərhum prezident Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıtması Sumqayıtın inkişafında, bir növ, üçüncü mərhələnin əsasını qoydu. Belə ki, Sumqayıt şəhərinin yeni ictimai-iqtisadi münasibətlər sisteminin diktə etdiyi bazar reallıqlarına adaptasiyası sürətləndi. Respublikanın iqtisadi cəhətdən çətin vəziyyətdə olmasına baxmayaraq, Heydər Əliyevin Sumqayıtın sənaye potensialının bərpası, mövcud müəssisələrin modernləşdirilməsi, elmi innovasiyaların tətbiqinin sürətləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi tədbirlər tez bir zamanda müsbət nəticələrini göstərməyə başladı. Bununla bağlı Sumqayıtda bir sıra işlər görüldü.
2003-cü ildə İlham Əliyevin Prezident seçilməsindən sonra Sumqayıtın, xüsusən də şəhərin sənayeləşməsinin yeni mərhələsi başladı. Qeyri-neft sektorunun inkişafı çərçivəsində sənayeləşmə prosesi yeni mərhələyə qədəm qoydu. Prezident İlham Əliyevin qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı qəbul etdiyi qərarlar, ümumən, Azərbaycanın milli sənayesində yeni mərhələnin başlanmasına rəvac verdi. Bu gün Sumqayıtda Texnoparklar, Kimya Sənaye Parkı məhz Azərbaycanda gedən sənayeləşmə siyasətinin gözəl nəticəsidir. Hazırda sənaye parkında müxtəlif müəssisələr fəaliyyət göstərir. Ötən illər ərzində Sumqayıtda qurulan sənaye parkları sırf elmi və iqtisadi əsaslara uyğun olaraq yaradılıb. Həmin sənaye müəssisələri qeyri-neft sektorunun inkişafını özündə ehtiva edərək modern texnologiyalara əsaslanır. Həmçinin, rəqabətqabiliyyətlidir. Təkcə daxili tələbatı ödəmir, eyni zamanda, orada istehsal olunan məhsullar xarici bazarlara ixrac olunur.
Bir sözlə, Sumqayıtda sənayeləşmənin yeni mərhələsi qeyri-neft ixracının güclənməsinə təkan verir. Bu, yeni və daimi iş yerlərinin yaranması deməkdir. Hansı ki, bunun sayəsində xeyli sayda mütəxəssis işlə təmin edilib və bundan sonra da ediləcək. Dördüncüsü, Sumqayıtdakı sənaye müəssisələrində yeni texniki təfəkkürə malik kadrlar yetişir. Sözügedən nəsil dünyada müasir sənayenin tələblərinə cavab verir. Müasir dövrün tələbləri ilə ayaqlaşa bilir, innovativ texnologiyaların tətbiqini həyata keçirir və s. Ən nəhayət, bütün bunlar Sumqayıta xarici investisiyaların cəlbini təşviq edir. Çünki həmin müəssisələrin yaradılmasında xarici investorlar da fəal iştirak ediblər. Bunun özü çox önəmli faktordur.
Təsadüfi deyil ki, Prezident İlham Əliyev Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında "SOCAR Polymer” müəssisəsinin açılışında xarici sərmayə amilinə toxundu: “SOCAR Polymer” tam gücü ilə işə başlayır. Bu, çox əlamətdar hadisədir. Bu, ölkəmizin inkişafını göstərir. Bu, ölkəmizə xarici maliyyə qurumları tərəfindən inamın təzahürüdür. Çünki, bildiyiniz kimi, bu zavodun tikintisində xarici banklar fəal iştirak ediblər. Bu, bütövlükdə, ölkəmizdə gedən sənayeləşmə siyasətinin gözəl nəticəsidir. Zavodun istehsal gücü 300 min ton olacaq. Bu, bizim qeyri-neft ixracımızın 15 faiz artımı deməkdir. Bizim əsas məqsədimiz qeyri-neft ixracını artırmaq, ölkə iqtisadiyyatını şaxələndirmək, yeni iş yerləri açmaq və Azərbaycanda müasir texnologiyalı müəssisələrin yaradılmasına nail olmaqdır”.
Heç şübhəsiz ki, Sumqayıtda ortaya qoyulan yüksək nəticə bundan sonra da xarci sərmayənin bu kimi sənaye müəssisələrinin yaradılmasında fəal rol oynamasına təkan verəcək. Çünki qeyd olunduğu kimi, həmin müəssisələrin yaradılmasında xarici sərmayə də fəal rol oynayıb.
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən ekspert Rəsul Cahangirlinin sözlərinə görə, ortaya qoyulan nəticə Azərbaycanda sənaye müəssisələrinin yaradılmasında xarici investisiyaların cəlbini sürətləndirəcək: “Nəzərə almaq lazımdır ki, tam fəaliyyətə başlayan "SOCAR Polymer” zavodunda illik 120 min ton yüksək sıxlıqlı polietilen və 180 min ton polipropilen istehsalı nəzərdə tutulur. İstehsal ediləcək məhsulların daxili bazarla yanaşı, Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxarılması da planlaşdırılır. Zavodların istismar dövründə 6,6 milyard dollar gəlir gətirəcəyi gözlənir ki, bunun da 30 faizini şirkətin xalis mənfəəti təşkil edəcək. Bütün bunlar çox ciddi rəqəmdir. İlk mərhələdə bu sahədə idxaldan asılılıq tam aradan qaldırılacaq. Daha sonra xaricə məhsul ixrac olunacaq. Ona görə də ölkəyə nə qədər çox xarici sərmayə cəlb etsək, bu bir o qədər Azərbaycanda çoxşaxəli sənaye müəssisələrinin yaradılmasına öz təsirini göstərəcək. Bu da, öz növbəsində, qeyri-neft sənaye məhsullarının daha çox istehsal olunmasına və eyni zamanda, ixrac edilməsinə gətirib çıxaracaq. Bunun nəticəsi nə olacaq? Nəticəsi o olacaq ki, iqtisadiyyatda qeyri-neft sektorunun çəkisi artacaq və ən başlıcası, neftdən asılılıq azalacaq. Ölkənin dinamik inkişafı dayanıqlı formada təmin ediləcək. Ona görə də Sumqayıtda sənayeləşmənin yeni mərhələsi böyük perspektivlər vəd edir. Bu, xarici sərmayələri daha da təşviq edəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
