Rəşad Həsənov: “Problem məhz mərkəzləşdirilmiş kreditlərin bankların aktivindəki həcminin kifayət qədər aşağı həddindən və bazarda rəqabətin zəif olmasından qaynaqlanır”
Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində uçot dərəcəsi bir neçə bənd dəyişdirilərsə, bu hal ilk növbədə kredit faizlərinin aşağı salınmasına təsir edir. Məlumdur ki, bir neçə dəfə Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini aşağı salıb. Növbəti belə hal bu ayın əvvəlində yaşandı. Belə ki, fevralın 1-də Mərkəzi Bank tərəfindən uçot faiz dərəcəsi 0,5 bənd azaldılaraq 9,75 faizdən 9,25 faizə endirilib.
Bank rəsmilərinin açıqlamalarına görə, bunda məqsəd biznes kreditlərinin daha da əlçatanlığına nail olmaqdır. Bu isə o deməkdir ki, həmin addıma adekvat olaraq banklar da kredit faizlərini aşağı salmalıdırlar. Ancaq bu günə qədər Mərkəzi Bank dəfələrlə həmin istiqamətdə addım atsa da, banklar tərəfindən sözügedən istiqamətdə bir irəliləyiş gözə dəyməyib. İndiki halda, kommersiya bankları əvvəlki mövqelərində qalmaqda davam edirlər.
Uçot dərəcəsinin azalmasına baxmayaraq, banklar kredit faizini aşağı salmırlar. Bunun səbəbini öyrənmək üçün iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənova müraciət etdik. O bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, problem mərkəzləşdirilmiş kreditlərin bankların aktivindəki həcminin kifayət qədər aşağı həddə olmasından və bazarda rəqabətin zəifliyindən qaynaqlanır: “Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini aşağı salmasına baxmayaraq, bankların kredit faizlərini yüksək saxlamaqda davam etməsi mövzusunda dəfələrlə fikir bildirmişik. Məsələ ondadır ki, Mərkəzi Bankın, faktiki olaraq, mərkəzləşdirilmiş kreditlərinin bankların kapitalındakı aktiv payları kifayət qədər aşağıdır. Mərkəzi Bank rəhbəri E.Rüstəmovun özünün açıqladığı rəqəmə görə, banklara həmin qurum tərəfindən cəmi 400 milyon manat civarında kredit verilib. Bu da kifayət qədər kiçik rəqəmdir. Bazarda bankların təxminən 12-13 milyard manat arasında kreditinin olduğunu nəzərə alsaq, 400 milyon kifayət qədər kiçik rəqəmdir. Ona görə də Mərkəzi Bankın banklara satdığı pulun faiz dərəcəsinin aşağı endirilməsinin, birbaşa olaraq, bazarlarda kreditlər üzrə faizlərə təsiri mümkünsüz olur. Əsas problem də məhz buradan qaynaqlanır. İkinci bir tərəfdən, prosesə bazarda mövcud olan tələb-təklif məsələsi də öz təsirini göstərir. Bu gün, faktiki olaraq, kreditləşmə kifayət qədər mürəkkəbləşib. Banklar bu istiqamətdə daha səbrli və passiv siyasət həyata keçirirlər. Bunun da nəticəsində mövcud şərtlər daxilində hazırda tələb təklifdən yuxarıdır. Baxmayaraq ki, banklar hələlik vəsaitləri bazarda tam olaraq yerləşdirə bilmirlər, amma bu da onların kredit siyasətilə bağlıdır, daha sağlam müştərilərlə çalışmaq cəhdindən qaynaqlanır. Ona görə də tələbin olmasına baxmayaraq, müəyyən risqlər fonunda bu vəsaitlər, faktiki olaraq, bazarda yerləşdirilmir. Qeyd etdiyimiz kimi, problem məhz mərkəzləşdirilmiş kreditlərin bankların aktivindəki həcminin kifayət qədər aşağı həddindən və bazarda rəqabətin zəif olmasından qaynaqlanır”.
Günel CƏLİLOVA
