Venesuelada cərəyan edən məlum hadisələr, gözlənildiyi kimi, neft bazarlarında mühüm dəyişikliklərə yol açır. Xüsusən də ABŞ-la Venesuela arasındakı gərginlik “qara qızıl”ın qiymətinin yuxarı istiqamətli dəyişməsinə təsir göstərir. Belə ki, neft bazarı iştirakçıları bu gərginliyin tədarükdə ləngiməyə gətirib çıxaracağından narahatdır. Neftin qiyməti isə bu narahatlıqlar fonunda bahalaşır. Artıq “Brent” və “Light” neftinin qiyməti son günlərdə sürətlə artır. Hazırda “Brent”in bir barreli 62 dollardan, “Light”ın isə bir barreli 54 dollardan baha satılır. Azərbaycan neftinin də qiyməti bahalaşıb. “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti yenidən 64 dollara yüksəlib.
Venesuelada baş verənlərin yaxın tezlikdə başa çatmayacağının dəqiqəşməsi fonunda isə qiymətlərin yüksəlməkdə davam etməsi gözlənir. Ekspertlərə görə, ABŞ-ın Venesuelaya mümkün neft sanksiyaları Birləşmiş Ştatlardakı neftayırma zavodları üçün xam neftin mənbəyini kəsəcək. Bunun da ABŞ-a təsirləri daha çox hiss olunacaq. ABŞ-ın Enerji İnformasiya Administrasiyasının məlumatına görə, Venesuelada neft istehsalının kəskin azalmasına baxmayaraq, ötən ilin oktyabrında bu ölkədən Birləşmiş Ştatlara gündəlik 506 min barrel neft göndərilib. Hazırda Venesuela Kanada, Səudiyyə Ərəbistanı və Meksikadan sonra ABŞ-a ən böyük 4-cü xam neft tədarükçüsüdür. Son illərdə ABŞ-ın neft hasilatının artmasına baxmayaraq, bu, tələbatı tam ödəmir. Ona görə də Birləşmiş Ştatlarda benzin, reaktiv yanacaq və digər neft məhsullarının istehsalı üçün Venesueladan gələn həm ucuz, həm də ağır xam neftə ehtiyac yaranır. İndi Venesuela ilə yaranan problemlər fonunda, ABŞ istəməsə belə, neft qiymətləri yüksəlir.
Digər tərəfdən, Venesueladakı hiperinflyasiya, iqtisadi və siyasi böhran səbəbindən neft hasilatı uzun illərin minimum səviyyəsinə enərək azalmaqda davam edir. Ölkənin bir sıra neftayırma müəssisələri fəaliyyətini qismən və ya tamamilə dayandırıb. Bu da dünya bazarlarına avtomatik təsir edir. Rusiyanın Energetika və Maliyyə İnstitutunun İqtisadiyyat departamentinin rəhbəri Marsel Salehov vurğulayır ki, Venesuelada hökumətlə parlament arasındakı qarşıdurma həllini tapmayınca neft bazarlarında qiymət yüksəlişi davam edəcək. O, sözügedən ölkədə hökumətin dəyişdirilməsi ehtimalı ortaya çıxdığına görə bazarların qeyri-müəyyən vəziyyətdə qaldığını qeyd edib: “Digər tərəfdən, hökumət müxalifətə qarşı sərt tədbirlərə əl atsa, parlament sədri Xuan Quaydonu həbs etsə, ABŞ üzdə bəhanə əldə edərək embarqo tətbiq edər. Bu isə neft bazarında qiymətləri yenidən 100 dollarlıq həddə çatdıracaq”. Rusiyalı iqtisadçı, həmçinin, Venesuelada neft hasilatının kəskin azalması üzündən, üstəlik, Rusiyaya və Çinə də xeyli ixracat olması nəticəsində sərbəst neft ehtiyatlarının tükənmək üzrə olduğunu da dilə gətirib. Bu da qiymətləri yüksəldən əlavə faktor sayılır.
Digər ekspert Aleksandr Qryaznov da qeyd edir ki, Venesuelada baş verənlər dünya bazarında neftin qiymətinə daha ciddi təsir göstərə bilər. O, qiymətlərin hətta 100 dollarlıq həddi daha qısa müddətdə keçəcəyini də vurğulayır. Üstəlik, Liviya və İranın da dünya bazarlarına daha az neft çıxarması qyimətləri bahalaşdıran əlavə faktor sayılır.
OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo isə belə bir vaxtda bildirib ki, təşkilat özü də neft qiymətlərində azalmaya yol verməyəcək: "Yenicə ən uzun və ən ağır tənəzzüldən çıxmışıq. Ən azı, bazarın və ya sənayenin bu böhran quyusuna yenidən düşməsinə imkan verməyəcəyik. Buna görə də 2019-cu ilin hamımız - OPEK və OPEK+ ölkələri, eyni zamanda istehlakçı ölkələr üçün balanslaşdırılmış bazar ili olaraq qalmasında maraqlıyıq". Bütün bunlar cari il ərzində neft bazarında yüksək qiymətlərin olacağıın deməyə əsas verir. Belə vəziyyət isə, digər hasilatçılar kimi, Azərbaycanın da neft gəlirlərinin artacağını göstərir. Ümumiyyətlə, yüksək qiymət şəraittində neft gəlirlərinin nəzərdə tutulduğundan çox olması proqnozlaşdırılır. Xatırladaq ki, cari ilin dövlət büdcəsində neftin qiyməti 60 dollardan götürülüb. Hazırda satış qiymətləri bundan yüksəkdir. Qiymətlərin daha da artmasının gözlənilməsi isə neft gəlirlərinin xeyli çox olacağını deməyə əsas verir. Onu da xatırladaq ki, hadisələrin bundan sonra hansı müstəvidə inkişaf edəcəyi Bakıda müəyyən olunacaq. Belə ki, OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin Müştərək Texniki Komissiyasının 27-ci iclası və Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsinin 13-cü iclasının Bakıda keçirilmə tarixləri razılaşdırılıb. Müştərək Texniki Komissiya və Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsinin növbəti iclaslarının müvafiq olaraq bu il martın 17-18-də keçirilməsi təklif olunub. Bir daha qeyd edək ki, Azərbaycan neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədilə OPEK çərçivəsində irəli sürülən təşəbbüsləri ilk vaxtdan dəstəkləyib. 2016-cı ildən etibarən Azərbaycan OPEK+ formatında neft bazarının balanslaşdırılması prosesinin fəal iştirakçısı olub və üzərinə götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirib. Elə bu səbəbdən Azərbaycanın atdığı addımlar OPEK tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilib. Təşkilatın Müştərək Texniki Komissiyasının və Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsinin iclasının Bakıda keçirilməsi də ölkəmizə yüksək etimadın təsdiqi sayılır. Onu da qeyd edək ki, iclaslarda neft hasilatının azaldılmasına dair sazişə sadiqlik və bu razılaşmanın neft bazarına təsirləri müzakirə olunacaq. İndilikdə isə görünən budur ki, neft qiymətləri yüksəlməkdə davam edəcək.
Nahid SALAYEV
