Dünya bazaralarında neftin qiyməti ilə bağlı verilən proqnozlar bir-birilə ciddi ziddiyyət təşkil etsə də, real mənzərə hələ ki, “qara qızıl”ın bahalaşmaqda olduğunu göstərir. Hasilatçı ölkələrin mövqeyi isə bundan ibarətdir ki, ilk mərhələdə neftin qiyməti 60 dollarlıq həddə sabitləşməli, daha sonra isə yüksəlməyə başlamalıdır. Məhz qiymətlərin bu ardıcıllıqla formalaşması hasilatçı ölkələr, o cümlədən də Azərbaycan üçün sərfəli sayılır.
Xatırladaq ki, cari ilin dövlət büdcəsində neftin qiyməti 60 dollardan götürülüb. Hazırda satış qiymətləri bundan yüksədir. Belə ki, Azərbaycan neftinin qiyməti indi 65 dollara yaxındır. Amma görünən budur ki, hasilatçı ölkələr yenə, Azərbaycan da daxil olmaqla, qiymətlərin istədikləri həddə formalaşması üçün bu il birgə fəaliyyətlərini daha da genişləndirməyi düşünür. Bunun üçün ilk növbədə hasilatın azaldılması əsas diqqət mərkəzində yer alır. Səudiyyə Ərəbistanının enerji naziri Xalid əl-Falih bildirir ki, 2019-cu ildə neftin qiymətində sabitlik yaratmaq üçün hasilatçılar, o cümlədən onun ölkəsi istehsalı azaldacaq. O vurğulayıb ki, bəzi qeyri-OPEK ölkələri OPEK-lə razılıq çərçivəsində hasilatın azaldılması sahəsində öhdəlik götürüb və indi bunlara əməl edilməsi olduqca vacibdir.
Qeyd edək ki, hələ iki il qabaq OPEK və bəzi qeyri-OPEK ölkələri arasında razılaşma kəskin enən neft qiymətlərini sabitləşdirməyə imkan vermişdi. Son aylarda qiymətlərin kəskin enişi fonunda ötən ay Vyanada keçirilən OPEK və qeyri-OPEK nazirlərinin görüşündə neft hasilatının sutkada 1,2 milyon barrel azaldılmasına dair razılıq əldə olunub. Bu il yanvarın 1-dən qüvvədə olan və 6 aylıq müddətə nəzərdə tutulan razılaşma çərçivəsində OPEK üzrə gündəlik neft istehsalının 800 min barrel azaldılması barədə razılığa gəlinib. Qeyri-OPEK ölkələri isə neft hasilatını gündəlik 400 min barrel azaltmağa razılıq verib. Bu qərara əsasən, Azərbaycan gündəlik neft hasilatının bu aydan etibarən təxminən 20 min barrel azaldılması ilə bağlı öhdəlik götürüb. Hadisələrin bundan sonra hansı müstəvidə inkiaşf edəcəyi isə Bakıda müəyyən olunacaq. Belə ki, OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin Müştərək Texniki Komissiyasının 27-ci iclası və Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsinin 13-cü iclasının Bakıda keçirilmə tarixləri razılaşdırılıb. OPEK Katibliyindən Energetika Nazirliyinə daxil olmuş məktubda Müştərək Texniki Komissiya və Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsinin növbəti iclaslarının müvafiq olaraq bu il martın 17-18-də keçirilməsi təklif olunub. Bir daha qeyd edək ki, Azərbaycan neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədilə OPEK çərçivəsində irəli sürülən təşəbbüsləri ilk vaxtdan dəstəkləyib. 2016-cı ildən etibarən Azərbaycan OPEK+ formatında neft bazarının balanslaşdırılması prosesinin fəal iştirakçısı olub və üzərinə götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirib. Elə bu səbəbdən Azərbaycanın atdığı addımlar OPEK tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilib. Təşkilatın Müştərək Texniki Komissiyasının və Nazirlərin Birgə Monitorinq Komitəsinin iclasının Bakıda keçirilməsi də ölkəmizə yüksək etimadın təsdiqi sayılır. OPEK-in baş katibi Məhəmməd Sanusi Barkindo da Azərbaycanın qurum çərçivəsində fəaliyyətini daim yüksək qiymətləndirdiklərini bildirib. O da təsdiq edib ki, OPEK-in Bakıdakı iclaslarının martda keçirilməsi nəzərdə tutulur: “Martın 17-18-də Bakıda OPEK və OPEK+ ölkələri Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin, eləcə də Müştərək Texniki Komissiyanın iclaslarının keçirilməsi planlaşdırılır”.
Qeyd edək ki, iclaslarda neft hasilatının azaldılmasına dair sazişə sadiqlik və bu razılaşmanın neft bazarına təsirləri müzakirə olunacaq. Məhz burada neft bazarında qiymətlərin sabit saxlanması üçün müəyyən yeni addımların atılması da istisna olunmur.
Hazırda neftin qiymət artımını əngəlləyən yeganə faktor ABŞ-da hasilatdır. Beynəlxalq Energetika Agentliyi (BEA) belə vəziyyətdə cari ildə Birləşmiş Ştatların neft hasilatına görə Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanını ötəcəyini istisna etməyib. Qurumun məlumatına görə, ötən il ABŞ-da maye halında karbohidrogenlərin hasilatının səviyyəsi "inanılmaz" və "gözlənilməz" olub və bir gündə 2,1 milyon barrelə çatıb. Qeyd olunur ki, 2019-cu ildə ABŞ hasilatının artım həcmi təxminən gün ərzində 1,3 milyon barrel ola bilər. Bu isə gündəlik hasilatın ümumilikdə 10 milyon barreli keçməsi deməkdir. Amma bu il OPEK+ razılaşması çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın hasilatın azalması ilə məşğul olması, istənilən halda, qiymətlərin yüksəlməsinə rəvac verəcək. Eyni zamanda, digər hasilatçı ölkələrin də analoji addımlar atması qiymətləri daha sürətlə yüksəldəcək faktor sayılır. Beynəlxalq Enerji Agentliyi onu da bildirir ki, bu il qlobal neft təklifi 1 milyon 400 min barrel artımla gündəlik 100 milyon 700 min barrel təşkil edəcək. Artımın belə yüksək olması isə neft qiymətlərini gözlənildiyindən də çox yüksəldə bilər.
Tahir TAĞIYEV
