Deyirlər, istənilən ölkə haqqında ilk təəssürat onun “giriş qapısından” formalaşmağa başlayır. Bu halda Azərbaycan gömrüyünün ölkəmizin beynəlxalq arenada müsbət imicinin formalaşmasında əhəmiyyətli rolunun olduğunu düşünməyə ciddi əsaslar yaranır. Üstəlik nəzərə alınsa ki, son illər ölkəmizin dünya dövlətləri ilə qarşılıqlı iqtisadi əlaqələri durmadan genişlənir, bu ilkin təəssüratın pozitiv olmasında Azərbaycanın gömrük orqanlarının qarşısında çox böyük məsuliyyətin dayandığını deyə bilərik. Elə Dövlət Gömrük Komitəsinin son illərdə apardığı hərtərəfli və məqsədyönlü islahatların da öz rüşeymini bu məsuliyyətdən götürdüyü şübhə doğurmur.
Eyni zamanda onu da deyirlər ki, hər bir ölkənin dövlətçiliyi də sərhəddən başlayır və etibarlı gömrük xidmətinin təşkili dövlətin təhlükəsizliyinin möhkəm təməllər üzərində qurulmasında mühüm amillərindən biri hesab olunur. Odur ki, dövlətin milli maraqlarına xidmət edən, iqtisadi təhlükəsizliyin keşiyində dayanan, sosial-iqtisadi inkişafı stimullaşdıran gömrük fəaliyyətinin mövcudluğu hər bir ölkənin prioritetlərindən hesab olunur və bunun Azərbaycanda da belə olduğunu biz yox, faktlar deyir...
Qaranlıq dünən, şəffaf bugün, işıqlı gələcək...
Sirr deyil ki, müstəqilliyin ilk illərində yaradılan Azərbaycan Respublikası Gömrük Komitəsi uzun müddət qalmaqallı qurum kimi tanınıb, hətta barəsində illərlə korrupsiyanın və rüşvətxorluğun baş alıb getdiyi qaranlıq bir imic formalaşdırıb. Lakin son illər dövlət səviyyəsində gömrük orqanlarında aparılan köklü islahatlar artıq nəticəsini verməkdə, bu imicin əsaslı şəkildə müsbətə doğru dəyişməsində öz sözünü deməkdədir. Bu gün Gömrük Komitəsi bəlkə də ölkədə yeganə dövlət strukturudur ki, özü öz daxilində korrupsiyaya qarşı ardıcıl mübarizə aparır və konkret nəticələr ortaya qoyur. Son zamanlar Komitənin bir neçə yüksək çinli məmurunun elə Komitə rəhbərliyi tərəfindən ifşa olunaraq ədalət mühakiməsinə təqdim edilməsi deyilənlərə bariz nümunə sayıla bilər. Elə bu mübarizənin nəticəsidir ki, bu gün ölkənin gömrük sistemində tam şəffaflıq hökm sürür.
Bu şəffaflığın əsas göstəricilərindən biri də qurumun mətbuata açıq olması, qəzet və saytlara öz fəaliyyəti, qaçaqmalçılıqla mübarizəni əks etdirən gündəlik məlumatların verilməsilə özünü göstərir. Halbuki, daha öncə bu sahə mətbuata tam qapalı idi. Bundan əlavə, Gömrük Komitəsi vaxtaşırı jurnalistlərin sərhəd-keçid məntəqələrinə səfərlərini təşkil etməklə də öz fəaliyyətilə bağlı ölkə əhalisinin daha dolğun məlumata malik olmasına şərait yaradır ki, bunun özü də qurumun fəaliyyətində şəffaflığın qorunmasında maraqlı olduğunu göstərir.
Azərbaycan gömrüyündə ən müasir informasiya texnologiyaları...
Azərbaycanın gömrük sisteminin şəffaf fəaliyyətinin daha bir səbəbi onun son dərəcə müasir və unikal informasiya texnologiyaları vasitələrinə malik olmasıdır. Belə ki, hazırda ölkəyə gətirilən mal və məhsulların ciddi gömrük nəzarətindən keçməsi üçün sərhəd-keçid məntəqələrində hər cür texnoloji vasitələr quraşdırılıb ki, bunun da nəticəsində sərhəddən qaçaq yolla hansısa yüklərin keçirilməsi halları minimuma endirilib. Eyni zamanda, yük avtomobilləri ölkə ərazisinə daxil olduqda onlara xüsusi çiplər yerləşdirilir ki, həmin çiplər vasitəsilə gömrük orqanları yüklər təyinat yerinə çatana kimi onları tam mənasında izləyə bilir. Bu isə istər ölkənin təhlükəsizliyinin qorunmasında, istərsə də qaçaqmalçılıq cəhdlərinin qarşısının alınmasında çox ciddi irəliləyişlərə nail olunmasına gətirən unikal yeniliklərdir. Gömrük sahəsində daha bir yenilik ötən il Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanında istifadəyə verilən Ro-Ro terminalıdır. Bu sistemin özəlliyi ondadır ki, ölkəyə mal və məhsulların qəbulunda şəffaflığın təmin olunması ilə yanaşı, həm də sənədləşmə və digər üzücü proseslər avtomatik qaydada həyata keçirilir. Belə ki, Azərbaycanın dövlət sərhədini keçən və bu limana istiqamətlənən yükün elektron bəyannaməsi həmin anda Dövlət Gömrük Komitəsinin xəttilə buradakı Əməliyyat İdarəetmə Sisteminə daxil olur. Nəticədə həm yükün limana gəlmə tarixi bəlli olur, həm onun gözləmə ərazisində yeri ayrılır, həm də ödəmə xərci onlayn formada daşıma şirkətinə göndərilir. Yükə dair məlumat isə limana daxil olan nəqliyyat vasitəsinin qeydiyyat nişanına əsasən əməliyyat sistemində əks olunur və yük sahibi bu məlumatı anında müşahidə edə bilir. Sənədləşdirmə bitdikdən sonra TIR gəmiyə yüklənir, təyinat limanı isə yük, onun çatdırılma vaxtı və gəmi barədə məlumat əldə edir. Beləliklə də əslində çox uzun bir proses avtomatik qaydada və heç bir bürokratik əngəl olmadan tez bir zamanda həyata keçirilmiş olur.
Azərbaycanın gömrük sistemində tətbiq olunan son illərin uğurlu layihələrindən biri də “Yaşıl Dəhliz” sistemidir. Bu sistemin məqsədi xarici ticarət iştirakçıları üçün daha əlverişli şəraitin yaradılmasından, biznesin dövlət tənzimlənməsi mexanizmlərinin effektivliyinin artırılmasından, eyni zamanda, gömrük nəzarətinin risq qiymətləndirilməsi və gömrük auditi əsasında daha çevik və şəffaf həyata keçirilməsindən ibarətdir ki, bununla fiziki gömrük yoxlamaları minimuma enir, ölkənin ixrac potensialı güclənir, məmur-sahibkar münasibətləri təkmil forma alır. Bütün bu yeniliklər isə Azərbaycan gömrüyünün inkişafından, onun beynəlxalq arenada bir çox ölkələrə nümunə göstəriləcək fəaliyyət mexanizminə sahib olmasından xəbər verir.
Prezident dedi ki...
Təsadüfi deyil ki, Prezident İlham Əliyev yanvarın 11-də ötən ilin yekunları və qarşıda duran vəzifələrlə bağlı Nazirlər Kabinetində keçirdiyi müşavirədə gömrük orqanlarının işinə xüsusi toxundu. Bu ilin də ölkəmiz üçün uğurlu olacağını deyən dövlət başçısı ötən ilin dərin islahatlar ili olduğunu bildirərək, xüsusilə vergi və gömrük sahələrində aparılan islahatların çox böyük əhəmiyyət daşıdığını dedi. ”Bu sahələrdə sağlamlaşdırma prosesi gözəl nəticələr verir. Bizim maliyyə imkanlarımız genişlənir. Görülmüş işlər, yəni artıq apardığımız islahatlar bu il də özünü böyük dərəcədə göstərəcək. Burada qeyd olundu ki, gömrük sahəsində aparılan islahatlar nəticəsində biz büdcəmizi böyük dərəcədə artıra bilmişik. Hətta keçən il dürüstləşmə apararaq büdcəmizi artırmışıq ki, əlavə işləri görə bilək”. Həm sosial sahəyə, həm də infrastruktur layihələrinin icrası ilə bağlı əlavə vəsait ayrıldığına diqqət çəkən Prezident bunu həm vergi, həm də gömrük sahələrində artıq yeni yanaşmanın mövcud olması ilə əsaslandırdı:”Yeni icraçılar vəzifəyə gətirildi, rəhbərlikdə dəyişikliklər edildi və hər bir ölkə üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan bu qurumlar indi çox yaxşı işləyir, şəffaflıq, dürüstlük təmin edilir. Korrupsiyaya, rüşvətxorluğa qarşı çox ciddi mübarizə aparılır və aparılacaqdır”. Prezident onu da dedi ki, bu işlərdə əli olan adamlar məsuliyyətə cəlb olunur, vəzifədən kənarlaşdırılır:”Yəni tam sağlamlaşdırma prosesi gedir və artıq keçən ilin timsalında biz gözəl nəticələri görə bilmişik”- deyən ölkə başçısı göstərilən sahələrə yeni təyinatlarından məmnunluğunu da gizlətmədi:”Həm vergi, həm gömrük sahəsində yeni rəhbərlik mənim göstərişlərimi yaxşı yerinə yetirir” – deyən Prezident vergi və gömrük sektorunda aparılan islahatların nəticələrini bundan sonrakı illərdə də görəcəyimizə əminlik ifadə edərək onu da xüsusilə vurğuladı ki, bu sahələrdə tam şəffaflıq və dürüstlük olmalıdır:”Bu sahələrdə işləyən insanlara da xəbərdarlıq edildi ki, əvvəlki qayda ilə işləmək mümkün olmayacaq və onlar özləri də bu nəticəni çıxarsınlar. Kim ki nəticə çıxarmır, onlara qarşı tədbirlər görülür, o cümlədən bir çox adamlar cinayət məsuliyyətinə də cəlb olunurlar”. Ölkə başçısı bu yöndə görülən işlərin və aparılan islahatların kölgə iqtisadiyyatının da kökünü kəsəcəyinə əminliyini ifadə etdi:”Mən tam əminəm ki, aparılan islahatlar nəticəsində həm bizim gəlirlərimiz artacaq, artıq artıb, gömrük 1 milyard manat əlavə vəsait toplayıb, eyni zamanda, biz kölgə iqtisadiyyatına böyük zərbə vurmuş olarıq. Bu böyük bəladır və biz bu bəla ilə bağlı çox ciddi mübarizə aparırıq. Azərbaycanda kölgə iqtisadiyyatı olmamalıdır. Düzdür, elə bir ölkə yoxdur ki, orada kölgə iqtisadiyyatı olmasın. Biz kölgə iqtisadiyyatına qarşı həm inzibati, həm də institusional yollarla, o cümlədən islahat yolu ilə mübarizə aparırıq və aparacağıq”.
“Biz elə bir gömrük orqanı yaratmalıyıq ki...”
1995-ci ilin yanvarında prezident yanında keçirilən müşavirədə Dövlət Gömrük Komitəsinin fəaliyyətinin müzakirəsi zamanı Heydər Əliyev sanki bugünkü gömrük sistemini xəyal edərək demişdi:"Biz elə bir gömrük orqanı yaratmalıyıq ki, o, xarici-iqtisadi əlaqələrimizdə öz yerini tutsun, iqtisadiyyatımızın inkişafına xidmət etsin, bütün hallarda müstəqil Azərbaycanın nüfuzunun yüksəldilməsinə öz töhfəsini versin". Bu gün əminliklə demək olar ki, mərhum prezidentin qoyduğu hədəfə çatılıb. Bu gün xarici iqtisadi əlaqələrin genişlənməsində, iqtisadiyyatın çiçəklənməsində və Azərbaycanın beynəlxalq siyasi arenada nüfuzunun əhəmiyyətli dərəcədə artmasında ölkənin mütərəqqi gömrük sisteminin oynadığı rol danılmazdır. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan gömrüyünün nümayəndə heyətləri hazırda sanballı beynəlxalq təşkilatların toplantılarında iştirak edir, hətta moderatorluğu onlara həvalə edilən belə toplantılarda Azərbayanın gömrük sistemi modelini təbliğ edirlər. Bu gün Azərbaycan Gömrük Xidməti mükəmməl hüquqi bazaya, inkişaf etmiş infrastruktura malik olmaqla, ölkənin quru, hava və dəniz yollarında respublikanın iqtisadi mənafeyini və təhlükəsizliyini layiqincə qoruyur, qaçaqmalçılığa qarşı barışmaz və ardıcıl mübarizə aparır. Respublikanın iqtisadi təhlükəsizliyinin və dövlət maraqlarının qorunmasında, dünya təsərrüfatına inteqrasiyada, büdcənin gəlirlər hissəsinin formalaşdırılmasında əsaslı rol oynayan çağdaş gömrük siyasəti hazırda xarici əlaqələrdə öz önəmli missiyasını yerinə yetirərək, ölkə iqtisadiyyatının möhkəmlənməsinə və genişlənməsinə ardıcıl xidmət edir. İnkişaf etmiş ölkələrin gömrük orqanları ilə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq isə Azərbaycan gömrük sisteminin uğurlu gələcəyindən xəbər verir. Bunu onillərdir onun nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlara üzvlüyü də təsdiqləyir. Belə ki, Ümumdünya Gömrük Təşkilatına 1992-ci ilin iyun ayından üzv qəbul edilən Dövlət Gömrük Komitəsi 1999-cu ildən ÜGT-nin Maliyyə Komitəsində, 2000-ci ildən ÜGT-nin Siyasi Komissiyasında, 2002-ci ildən isə Gömrük Əməkdaşlıq Komitəsində təmsil olunur. Ümumdünya Gömrük Təşkilatı Siyasi Komissiyasının 44-cü sessiyasının 2000-ci ilin dekabr ayında MDB məkanında ilk dəfə Bakıda keçirilməsi isə ölkəmizin beynəlxalq aləmdə artan nüfuzunun, dünya dövlətlərinin gömrük xidmətləri ilə sıx əməkdaşlığının əyani təzahürü oldu. Bu gün Dövlət Gömrük Komitəsi bir sıra beynəlxalq təşkilatlarla yaxından əməkdaşlıq edir və bu əməkdaşlıq formatında ölkəmizin üzləşdiyi problemləri milli təəssübkeşliklə yüksək kürsülərdən beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırır. Bu milli təəssübkeşlik isə onunla xarakterizə olunur ki, DGK-nın iştirak etdiyi bütün beynəlxalq tədbirlərdə Dağlıq Qarabağ problemi ən önəmli məsələ kimi gündəmə gətirilir, erməni separatçılarının işğal etdiyi və nəzarətsiz qalmış Azərbaycan ərazilərinin maddi-mədəni sərvətlərinin talan edilməsi ilə yanaşı, burada narkotik vasitələrin istehsalı və dövriyyəsi, hətta Avropaya göndərilən narkotiklərin emalı üçün fəaliyyət göstərən xüsusi laboratoriyaların mövcudluğu faktlarla dünyanın diqqətinə çatdırılır.
Ümumdünya Gömrük Təşkilatının baş katibi Azərbaycan gömrüyünə hansı qiyməti verdi...
Azərbaycan gömrüyünün müasir tələblərə cavab verən bugünü Ümumdünya Gömrük Təşkilatı tərəfindən də təqdir olunur. Belə ki, yanvarın 14-də Prezident İlham Əliyevin qəbul etdiyi ÜGTnin baş katibi Kunio Mikuriya görüşdə Azərbaycan gömrük sisteminin nümunəvi bir qurum olduğunu deyib və Ümumdünya Gömrük Təşkilatının standartlarına uyğun fəaliyyət göstərməsini yüksək qiymətləndirib. Kunio Mikuriya, xüsusilə Azərbaycanda korrupsiya ilə mübarizənin, beynəlxalq standartlara cavab verən texnologiyaların tətbiqinin və əlverişli biznes mühitinin yaradılmasının gömrük orqanlarının şəffaf fəaliyyəti üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını deyib və görülən bütün bu işlərin onda böyük təəssürat doğurduğunu qeyd edib.
Müasir gömrük sisteminin təkmilləşməsi, ölkəyə mal və məhsulların giriş-çıxışının həm təhlükəsiz, həm də heç bir əngəl və süründürməçilik olmadan həyata keçirilməsi, elə müvafiq dövlət proqramlarında da nəzərdə tutulduğu kimi, həm Azərbaycan insanının rifahına, həm də ölkə iqtisadiyyatının çiçəklənməsinə xidmət edir. Bu istiqamətlərin hər ikisi isə insan amilinə dayanır ki, bu mənada Azərbaycan gömrükçülərinin daşıdığı missiya həm çətin, həm də şərəflidir. Heç şübhə yoxdur ki, Azərbaycanın gömrük strukturları bu əzmkarlığı gələcək illərdə də davam etdirəcək, media ilə qarşılıqlı əlaqələr nəticəsində isə bizlər bu uğurlardan daha çox yaza biləcəyik.
Bayramınız mübarək!
Samirə SƏFƏROVA "Gömrük orqanlarında aparılan islahatlar: müasir tələblər və çağırışlar" mövzusunda yazı müsabiqəsinə təqdim olunur
