OPEK və OPEK+ ölkələrinin neft hasilatı ilə bağlı qərarları, gözlənildiyi kimi, dünya enerji bazarlarında qiymətlərin yeni yüksəlişinə təkan verdi. Digər tərəfdən, yenə bütün gözləntilərin əksinə olaraq, böyük neft hasilatçıları olan Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya bu məsələdə çox asanlıqla razılıq əldə etdilər.
Belə ki, ABŞ-ın istəklərinin əksinə olaraq, Səudiyyə Ərəbistanı OPEK-ə üzv ölkələr arasında neft hasilatını ən çox azaldan ölkə olacaq. Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xalid Əbdüləziz Al Falih qeyd edib ki, OPEK və OPEK+ üzrə neft istehsalının sutkalıq 1,2 milyon barrel azaldılması qərarı çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanı gündəlik hasilatını 500 min barrel aşağı salacaq: “Noyabrda Səudiyyə Ərəbistanının xam neft istehsalı sutkalıq 11,1 milyon barrel olmaqla rekord səviyyəyə çatıb. Oktyabr ayında isə ölkə üzrə gündəlik neft istehsalı 10,7 milyon barrel idi. Lakin gələn ilin yanvar ayından etibarən bu həcm nəzərə alınmaqla hasilat sutkada 10,2 milyon barrelə endiriləcək”.
Bununla da Səudiyyə Ərəbistanı OPEK-ə üzv ölkələr arasında neft hasilatını ən çox azaldan ölkə olacaq. Səudiyyə Ərəbistanı hazırda dünyanın ən böyük neft ixracatçısıdır. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak bildirib ki, ölkəsi gələn ildən gündəlik neft istehsalını 228 min barrel azaldacaq: “Rusiya ABŞ-dan sonra dünyanın ən böyük ikinci xam neft istehsalçısıdır. Gündəlik 11,4 milyon barrel olan istehsal səviyyəsi təxminən 2 faiz, yəni 228 min barrel azaldılacaq”. Qeyd edək ki, OPEK və OPEK+ üzrə neft hasilatının sutkada 1,2 milyon barrel azaldılmasına dair qərara uyğun olaraq, Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı 2019-cu il yanvarın 1-dən sutkalıq istehsalı təxminən 730 min barrel aşağı salacaq. Gələn ilin iyun ayına qədər qüvvədə olacaq bu qərar bazarın vəziyyətinə görə yenidən nəzərdən keçiriləcək.
Neft istehsalının azaldılması üzrə saziş çərçivəsində İran, Liviya və Venesuelaya güzəşt tətbiq olunub. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin energetika naziri Suhail Mohamed Al Mazrouei deyib bildirib ki, kartelə üzv bəzi ölkələrə neft hasilatının azaldılmasına dair saziş çərçivəsində güzəşt tətbiq edilib: “ABŞ-ın sanksiyaları ilə əlaqədar İrana, eləcə də Liviya və Venesuelaya güzəştə gedilib”. Ümumiyyətlə isə, gələn il yanvarın 1-dən qüvvədə olmaqla 6 aylıq müddətə OPEK üzrə sutkalıq neft hasilatı 800 min barrel, qeyri- OPEK ölkələri üzrə isə gündəlik 400 min barrel azaldılacaq. Neft hasilatının azaldılması qərarını Azərbaycan da dəstəkləyib. Oktyabr ayında gündəlik neft hasilatı 783 min barrel olan Azərbaycan müvafiq hasilatın təxminən 20 min barrel azaldılması ilə bağlı öhdəlik götürüb. Beləliklə, Azərbaycan növbəti ildən gündəlik hasilatı 763 min barrel həcmində saxlamalıdır.
Yeni qərarı şərh edən energetika naziri Pərviz Şahbazov neft bazarının yeni vəziyyətə uyğun tənzimlənməsi və neftin qiymətinin sabitləşməsi üçün OPEK+ ölkələrinin bu qərarını yüksək qiymətləndirib: “Son vaxtlar siyasi və iqtisadi amillərin təsiri ilə neftin qiyməti ucuzlaşırdı və proses davamlı xarakter alırdı. Bazarda istehsalın istehlakı üstələməsi və dünya iqtisadiyyatında zəifləmə prosesinin gələn il üçün də proqnozlaşdırılması neftin ucuzlaşmasını təmin edirdi. Neft bazarına yeganə dəstəyi ancaq OPEK+ ölkələri verə bilərdi. Məlum qərar isə neft istehsalçıları, ümumən neft bazarı və neft sənayesinin inkişafı üçün çox mühüm bir addım oldu”.
Artıq baş verənlər fonunda Azərbaycan neftinin qiyməti kəskin bahalaşıb. “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 5 dollara yaxın bahalaşaraq 65 dollarlıq həddi keçib. Bu isə o deməkdir, vəziyyətin bu şəkildə qalması fonunda Azərbaycan istər bu il, istərsə də gələn il ərzində neft satışından nəzərdə tutulduğundan daha çox gəlir əldə edəcək. Belə vəziyyət ölkənin valyuta ehtyitalarını artırmaqla yanaşı, ona əlavə sərmayə yatırmaq, maliyyə sahəsində yeni manevr imkanları da qazandıracaq. İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov isə bu şəraitdə manatın mövqelərinin daha güclü hala gəlməsini istisna etmir. Lakin o vurğulayır ki, qeyri-neft ixracının qorunması üçün hökumət məzənənnin ən azından indiki həddə qalmasına çalışacaq: "Bazara daha çox valyutanın çıxarılması manatın məzənnəsinin möhkəmlənməsinə səbəb ola bilər. Manatın məzənnəsi üçün neftin dünya bazarında qiyməti çox önəmlidir. Neftin dünya bazarındakı qiyməti xüsusən 60 dollardan çox olarsa, bu halda fiskal xərcləmələr valyuta bazarı üçün hər hansı risq formalaşmır. Gələn ilin dövlət büdcəsində də neftin qiyməti 60 dollar nəzərdə tutulub. Ölkədə fiskal qaydalar manatın gələcəkdə möhkəmlənməsinin qarşısını almalıdır. Manatın möhkəmlənməsi Azərbaycanın qeyri-neft ixracına daha da mənfi təsir göstərə bilər. Bu halda bizim qeyri-neft məhsullarımız qonşu, xüsusən Rusiya bazarında bahalaşa bilər. Bu ilin 10 ayında Azərbaycanın qeyri-neft ixracı 1,2 milyard dollardan çox olub. Bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 12 faiz artım deməkdir. Məzənnə siyasəti həm də qeyri-neft ixracını stimullaşdırmalıdır". Neftin nəzərdə tutulduğundan daha baha qiymətə satılması isə o deməkdir ki, Azərbaycan manatın məzənnəsi, ümumiiyyətlə maliyyə sahəsində istədiyi siyasəti asanlıqla həyata keçirə biləcək.
Tahir TAĞIYEV
