Nicat Nəsirli: “Aqrar sektorda iqtisadi səmərəliliyi yüksəltmək üçün rasional addımlardan biri kooperativlərdir”
“Kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafına dair 2017-2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı” və “Strateji Yol Xəritəsi”nə uyğun olaraq, Sabirabad rayonunun Yaxadəllək və Beşdəli kəndlərinin ərazisində “Sabirabad rayonu birlik istehsal kooperativi” yaradılıb.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyindən verilən məlumata görə, Yaxadəllək və Beşdəli kəndlərinin sakinlərinə, ümumilikdə, 1100 ha torpaq sahəsi verilib. Kooperativdə birləşən şəxslərdən 380 nəfəri kişi, 300 nəfəri isə qadındır. 680 nəfərlik kooperativdə orta hesabla adambaşına 1.25 hektar torpaq sahəsi düşür.
Aqrar sektorun inkişafının effektivliyinin təşkili, torpaqlardan səmərəli istifadə, fermerlərin gəlirlərinin artırılması üçün birgə təsərrüfatçılıq forması kimi kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılması başlıca amillərdən biridir. Məsələ ondadır ki, bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artmasında, aqrar sektorda effektiv nəticələrin əldə olunmasında kooperativlər mühüm rol oynayır. Azərbaycanda da neçə vaxtdır bu kimi istehsal kooperativlərinin yaradılması müzakirə mövzusudur. O baxımdan, yaradılan kooperativlər kənd təsərrüfatında faydalı nəticələrin əldə olunmasında necə rol oynayacaq?
Məsələyə münasibət bildirən “Ərzaq məhsullarının tədarükü və təchizatı” ASC-nin şöbə müdiri, kənd təsərrüfatı məsələləri üzrə ekspert Nicat Nəsirlinin sözlərinə görə, müasir çağırışlar fonunda kənd təsərrüfatının axsadığı istiqamət pərakəndə xırda təsərrüfatçılıq formalarının bolluğu, onlar arasında aqrotexniki, elmi təminatın aşağı səviyyədə olmasıdır: “Bu vəziyyət xırda təsərrüfatlarda istehsalın effektiv təşkilinə, torpaqdan səmərəli istifadəyə, kənd yerlərində yaşayan insanların gəlirlərinin artırılmasına ciddi maneələr törədir. 1995-1996-cı illər torpaq islahatının nəticələrinə görə, respublikada fəaliyyət göstərən xırda təsərrüfatların torpaq sahəsi 1,5-2 hektardan çox deyil. Kiçik torpaqda ciddi iqtisadi səmərə əldə etmək olduqca çətindir. Sadə bir misal, hər il biçin vaxtı böyük texnikalar kiçik sahələrə girməkdən imtina edirlər. Nəticədə sahələr biçilmir, iqtisadi fəallıq aşağı düşür. Və ya bir fermer öz sahəsinə zərərvericilər əleyhinə dərman vurur, qonşusu vurmur, nəticədə mühafizə tədbirlərinin effektivliyi aşağı düşür. Digər tərəfdən, xırda təsərrüfatlarda maliyyə imkanları məhdud olduğundan, fermerlər təkrar istehsalı genişləndirə bilmirlər, növbəli əkin sisteminin tətbiqi mümkün olmur, torpaqlarda rekultivasiya və suvarma işlərinin aparılması çətinləşir. Buna görədə birgə təsərrüfatların yaradılması, o cümlədən, kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişaf etdirilməsi aqrar siyasətin aktual vəzifələrindən birinə çevrilib. Bu maneələrin aradan qaldırılması üçün birgə təsərrüfatçılıq formasının - kənd təsərrüfatı kooperativlərinin yaradılması xüsusi önəm daşıyır. Kooperativlər aqrar sahədə xırda əmtəə istehsalından rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalına keçidi, yeni texnika və texnoloji üsulların tətbiqini, nəticədə vahid sahədən əldə olunan məhsuldarlığın artırılması, məhsullar üzrə özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəldilməsinə imkan verə bilər”.
N.Nəsirli onu da qeyd etdi ki, dövlətin son illər atdığı addımlar kooperativlərin yaradılması üçün münbit şərait yaradıb: “Aqrar sahəyə verilən subsidiyaları, yardımlar mexanizmini daha da təkmilləşdirərək xırda təsərrüfatları birləşdirmək mümkündür. Bunun üçün qanunverici baza da yaradılıb, "Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında" Qanun qəbul edilib və onun əsasında "Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı kooperasiyasının inkişafına dair 2017-2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı" qəbul edilib. Bu gün dünyada əksər ölkələrdə kooperasiyalar mövcuddur, hətta ixtisaslaşıblar. İstehsal, satış, təchizat kooperativləri uğurla fəaliyyət göstərirlər. Bu ölkələrdə məhsul istehsalçıları təsərrüfatın gəlirliliyini artırmaq, xərcləri minimuma endirmək üçün özlərinə məxsus aqrar mülkiyyəti (torpaq, kənd təsərrüfatı texnikası və digər resursları) könüllülük prinsipi əsasında kooperativlərdə birləşdirməklə səmərəli fəaliyyət göstərmək imkanı əldə edirlər. Bu təcrübələr yaxından öyrənilməli, Azərbaycana uyğun gələn təcrübələrdən istifadə olunmalıdır. Əsas məsələ maarifçilik işi aparılmalı, bu cür iqtisadi fəaliyyətin mahiyyəti insanlara aydın izah olunmalıdır. Dəfələrlə regionlarda fəaliyyət göstərən istehsalçılarla söhbətlərdə əmin olmuşam ki, xırda təsərrüfatları birləşdirmək üçün ciddi zəmin var, sadəcə, insanları inandırmaq lazımdır. Bu gün Sabirabad rayonunda yaradılmış ilk kooperativ inanmağa ciddi əminlik yaradır. 680 istehsalçı bir ideya ətrafında birləşməyi bacarıbsa, deməli, digər rayonlarda da bu addımı atmaq olar. İnanıram ki, aqrar sektorda iqtisadi səmərəliliyi yüksəltmək üçün rasional addımlardan biri kooperativlərdir”.
Vidadi ORDAHALLI
