Dünya miqyasında şiddətlənən valyuta savaşları, ticarpət müharibəsi indi investorları daha ehtiyatlı mövqe tutmağa sövq etməkdədir. Hazırda real vəziyyət onu göstərir ki, investorların müxtəlif ölkələrin qiymətili kağızlarına, eləcə də avro, dollar kimi vəsaitlərə yatırdıqları sərmayənin həcmi azalır. Əvəzində son dövrlərdə qızıla yatrılan sərmayələrin həcmində dinamik artım qeydə alınır.
Ümumdünya Qızıl Şurasının son hesabatında da deyilir ki, son 4 ildə ilk dəfə olaraq bu ilin üçüncü rübündə dünyanın mərkəzi bankları rekord həcmdə qızıl alıb. Məlumata görə, cari ilin üçüncü rübündə mərkəzi banklar ümumilikdə 148 ton qızıl alıb ki, bu da ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 22% çoxdur. Ən aktiv qızıl alıcıları Rusiya Bankı (99,2 ton) və Türkiyə olub (18,5 ton). Bununla da Rusiyanın Mərkəzi Bankının sərəncamında olan qızıl ehtiyatı ilk dəfə olaraq 2 000 tonu ötüb. Hazırda dünya üzrə qızıl-valyuta ehtiyatlarının 17%-i Rusiyanın payına düşür.
Bundan başqa, qızıl dollar asılılığından xilas olmağın mühüm vasitəsi sayılır. Almaniyanın "Die Welt" qəzeti bu xüsusda Rusiya hökumətinin fəal şəkildə qızıl aldığını və ABŞ istiqrazlarından imtina edərək dollar asılılığından xilas olmağa çalışdığını yazır. Amerikalı ekspert Ceyms Riçardsın şərhinə yer verilən məqalədə qızılın ABŞ-ın sanksiyalarından qorunmaq üçün qüsursuz bir investisiya olduğu bildirilib. O da qeyd olunur ki, son 10 ildə Moskva sistemli şəkildə qızıl ehtiyatlarını artırıb:"2008-ci ildə Rusiyanın qızıl ehtiyatı 457 ton olub. İndi isə ölkənin qızıl ehtiyatları 2000 tonu ötür". Məqalədə diqqətə çatdırılır ki, dolları fəal şəkildə başqa ölkələrə qarşı silah kimi istifadə edən ABŞ prezidenti Donald Trampın siyasəti qızılın dünya maliyyə sistemində daha əhəmiyyətli rol oynamağa başlamasına yol aça bilər.
Rusiya ilə yanaşı, digər ölkələr də qızıl ehtyiatlarını artırır. Məsələn, Qazaxıstan qızıl ehtiyatını 14,4 ton, Hindistan 13,7 ton, Polşa 13,7 ton artırıb. Dünyada gedən prosesləri izləyən Azərbaycan da prosesi diqqət mərkəzində saxlayır və ölkəmiz də qızıl ehtyiatlarını artırır. Qeyd edək ki, Dövlət Neft Fondu cari ildə 14,3 ton qızıl alıb. Bununla bağlı qurum özü bildirir: “2017-ci ilin sonuna Dövlət Neft Fondunun investisiya portfelində qızılın ümumi miqdarı 30 ton 174,9 kiloqram olub. Cari ildə əlavə olaraq 14 ton 343,6 kiloqram qızılın alınması ilə ARDNF-in investisiya portfelində qızılın ümumi miqdarı bu il sentyabrın 30-u tarixinə 44 ton 518,5 kiloqram və yaxud 1 milyard 694 milyon ABŞ dolları təşkil edib”. Bu açıqlamadan aydın görünür ki. cari ildə qızıl ehtyiatlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıran ölkələrdən biri də məhz Azərbaycan olub. Ekspertlər isə bildirir ki, belə vəziyyət Azərbaycanın ehtiyatlı siyasət yürütməsindən irəli gəlir. Qeyd edək ki, qızıl Neft Fondunun investisiya portfelinin 4,3 faizini təşkil edir. Amma dünyada baş verən proseslər fonunda qızıl ehtiyatlarının daha da artırılması gözlənir.
Onu da bildirək ki, Neft Fondunun ehtiyatları artıq 40 milyard dollara çatır. Bu vəsaitin 50%-i dollarda, 33,4%-i avroda, 4,9%-i isə ingilis funt sterlinqində yerləşdirilib. Başqa sözlə, üç əsas xarici valyutanın investisiya portfelində payı 88,9% təşkil edir. Digər valyutalara gəlincə isə, ehtiyat kimi vəsaitlərin müəyyən hissəsi Avstraliya dolları, Türkiyə lirəsi, Rusiya rublu, Koreya vonu, Çin yuanı, Yaponiya yenində və qızılda saxlanır. Real vəziyyət göstərir ki, qurum indi qızılda saxlanan ehtyiatların miqdarını artırır. Belə vəziyyət Azərbaycana beynəlxalq maliyyə bazarlarında baş verən neqativ təsirlərdən uğurla sığortalanmağa imkan verir. Qeyd edək ki, qızıl həm investisiya aləti, həm də zərgərlik məmulatlarının hazırlanması üçün xammal olduğundan, ona həmişə tələbat olur. Amma bu tələbat heç də bütün dövrlərdə eyni olmur və son nəticədə qızılın qiyməti artıb-azalır. 2011-ci ildə 1 unsiyası 1 900 dollardan baha olan qızıl 2015-ci ilin sonlarında 1 050 dollara qədər ucuzlaşdı. Bundan sonra qızılın qiymətində özünübərpa dövrü başladı. Son 2-3 il ərzində qızıl gah bahalaşıb, gah da ucuzlaşsa da, ümumi tendensiya onun qiymətinin artdığını göstərir. Bu isə ilk növbədə geosiyasi risqlərlə, səhm bazarında böhranla, investisiya aləti kimi qızıla marağın artması ilə bağlıdır. ABŞ və Çin arasında gedən ticarət müharibəsinin şiddətlənməsi də qızıla diqqəti artırır. Hazırda dünya bazarında qızılın 1 unsiyasının qiyməti 1250 dollardır. Amma qiymətlərin daha da yüksəlməsi gözlənilir. Ekspertlər bildirir ki, yaranmış durumda Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarında qızılın payı baxımından həcmin artırılması olduqca düzgün addımdır. Digər tərəfdən, istənilən halda Dövlət Neft Fondunun ehtiyatlarının müəyyən hissəsinin qızılda saxlanmasını nəzərə alsaq, qızılın bahalaşması dövlət rezervlərinin dəyər ifadəsində artmasına gətirib çıxarır. Sözügedən qiymət artımı həm də zinət məqsədilə istifadə olunan qızılın bahalaşmasına səbəb olur. Çünki Azərbaycan istehlak etdiyi qızılın əhəmiyyətli hissəsini xaricdən idxal edir. Rusiya, İtaliya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Türkiyədən qızıl idxal olunur. Dünya bazarında qızıl bahalaşdıqca, ölkənin qızıl bazarında da artımlar müşahidə edilir.
Nahid SALAYEV
