Bu gün dünya iqtisadiyyatı üçün yaranan ən böyük təhdidlərdən biri də yeni qlobal maliyyə böhranının ola biləcəyidir. Bu böhranı şərtləndirən əsas səbəblərdən biri getdikcə qızışmaqda olan ticarət müharibəsidir. Sözügedən müharibəyə daha çox dövlətin cəlb olunmağa başlaması vəziyyətin daha da ağırlaşacağını göstərir.
Belə vəziyyətdə ekspertləri narahat edən başlıca məqamlardan biri budur ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrin borc asılılığı daha da kəskinləşəcək və bu onlar üçün yeni ciddi problemə çevriləcək. Xüsusən də xarici borcu ümumdaxili məhsulun yarısını keçən ölkələr bu istiqamətdə daha böyük problemlər yaşayacaq. Amma baş verənlərdən kifayət qədər uğurlu şəkildə sığortalanan ölkələr sırasında ilk yerlərdə qərarlaşanlardan biri də Azərbaycandır. Böyük həcmdə valyuta ehtiyatları, həmçinin, düzgün idarə olunan iqtisadiyyat Azərbaycana yaranan durumda çoxsaylı üstünlük qazandırır. Qeyd edək ki, “Yeni dünya və yeni insan formalaşdıraq: yaradıcılıq və insan inkişafı” mövzusunda keçirilən VI Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumunun açılışında çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev də bu xüsusda çox maraqıl məqamlara toxundu. Onun sözlərinə görə, siyasi islahatların dərinləşməsi ölkəmizdə iqtisadi islahatlara daha da böyük təkan verir: "Çünki sabitliyin mövcud olması ölkəmizə böyük həcmdə xarici sərmayənin gətirilməsinə də gözəl şərait yaradıb. Adambaşına düşən sərmayələrin həcminə görə Azərbaycan dünya miqyasında aparıcı yerlərdədir. Qeyd etməliyəm ki, ölkə iqtisadiyyatına 250 milyard dollardan çox sərmayə qoyulub ki, bu sərmayənin yarısı xaricdən gələn vəsaitdir". İlham Əliyev vurğulayıb ki, Azərbaycan son 15 il ərzində iqtisadi sahədə ən sürətli inkişaf templərini nümayiş etdirib: "Mən hesab edirəm ki, bu, rekord göstəricidir. Çünki son 15 il ərzində ümumdaxili məhsul 3,2 dəfə artıb və beləliklə, Azərbaycan çox böyük inkişaf yolunu keçib. Biz iqtisadi sahədə tam müstəqillik əldə etmişik. İqtisadi müstəqillik əlbəttə ki, siyasi müstəqilliyimizi möhkəmləndirir. Azərbaycan iqtisadiyyatı özünü təmin edən iqtisadiyyatdır, xarici kreditlərdən asılı iqtisadiyyat deyil. Biz nəinki kreditlərin alınmasını demək olar ki, dayandırmışıq, özümüz bəzi ölkələrə kreditlərin verilməsinə başlamışıq". Dövlət başçısı qeyd edib ki, makroiqtisadi sabitlik Azərbaycanda çox yüksək səviyyədədir: "Deməliyəm ki, bizim xarici borcumuz ümumdaxili məhsulun cəmi 20 faizini təşkil edir. Bununla belə, bizim maliyyə ehtiyatlarımız xarici borcumuzdan 4-5 dəfə çoxdur. Yəni istədiyimiz halda biz xarici borcumuzu bir neçə ay ərzində sıfır səviyyəsinə endirə bilərik". Beləliklə, verilən açıqlamadan aydın görünür ki, Azərbaycanın xaricdən hər hansı maliyyə asılılığ yoxdur. Əksinə, ölkənin özünün kreditora çevrilməsi ona əlavə üstünlüklər qazandırır. Eyni zamanda Azərbaycanın böyük valyuta ehtiyatları ona yarana biləcək yeni iqtisadi böhranın fəsadlarını daha asanlıqla neytrallaşdırmağa imkan verir. Digər tərəfdən, Azərbaycan xarici borc məsələsində indi daha ehtiyatlı və uğurlu siyasət həyata keçirir. Burada ən önəmli faktorlardan biri də budur ki, Azərbaycan xaricdən kredit alışını, demək olar ki, dayandırıb. Belə vəziyyətdə xarici borc məsələsində Azərbaycan daha uğurlu manevr etmək imkanları qazanır. Digər tərəfdən, xatırladaq ki, bir müddət əvvəl dövlət başçısı tərəfindən “Azərbaycan Respublikasında dövlət borcunun idarə edilməsinə dair orta və uzun müddət üçün Strategiya” təsdiq edilib. Burada da əsas məqsədlərdən biri xarici borcun tədricən azaldılmasıdır. Strategiyaya uyğun olaraq, Azərbaycanda xarici borc səviyyəsinin tənzimlənməsi və 2025-ci ilədək xarici borc səviyyəsinin məhz tənzimlənən həddə qədər azaldılması nəzərdə tutulur. Həmçinin, ümumi dövlət borcunun, həm də xarici borcun səviyyəsi proqnozlaşdırılır. Belə ki, 2025-ci ildə Azərbaycanda xarici dövlət borcunun məbləğinin 2018-ci illə müqayisədə 9,7 milyard dollardan 6,5 milyard dollaradək azalması nəzərdə tutulur. Bu, ÜDM-də borc səviyyəsinin 22,5 faizdən 12 faizədək azalması deməkdir. Bu isə ondan xəbər verir ki, xarici borcun ÜDM-də səviyyəsi 2025-ci ildə indiki səviyyə ilə müqayisədə faiz nisbətində 2 dəfəyə yaxın azalacaq. Bu da dayanıqlı xarici borca nail olunması baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, görünən həm də budur ki, zərurət olacağı təqdirdə Azərbaycan qısa zaman kəsiyində xarici borclarını tam bağlaya bilmək imkanlarına malikdir. Ölkənin artmaqda olan valyuta ehtiyatları, neft və qeyri-neft sektoru üzrə valyuta daxilolmalarının həcminin sürətlə artması ölkəmizə əlavə üstünlüklər qazandırır. Bütün bunlar həm də Azərbaycanın istənilən xarici iqtisadi şoklara tam hazır olduğunu nümayiş etdirir.
Tahir TAĞIYEV
