Müslüm İbrahimov: “Azərbaycan qeyri-neft sektorunda istehsalın və ixracın artırılmasını qarşısına əsas məqsəd qoyub”
Azərbaycanın 2019-cu il dövlət büdcəsinin gəlirləri və xərcləri açıqlanıb. Məlum olub ki, gələn il büdcə gəlirləri 22 milyard 917,5 milyon manat, xərcləri isə 24 milyard 780,1 milyon manat proqnozlaşdırılır.
Belə ki, 2019-cu ilin dövlət bücdə zərfində dövlət büdcəsi gəlirləri üzrə proqnozun 7 milyard 316 milyon manatı və ya 31,9%-i Vergilər Nazirliyinin xətti ilə daxilolmaların, 11 milyard 364,3 milyon manatı və ya 49,6%-i ARDNF-dən transferlərin, 3 milyard 451,6 milyon manatı və ya 15,1%-i Dövlət Gömrük Komitəsinin xətti ilə daxilolmaların, 785,6 milyon manatı və ya 3,4%-i isə digər gəlirlərin payına düşür.
Beynəlxalq maliyyə qurumları tərəfindən növbəti il üçün xam neftin 1 barrelinin 60-70 dollar ətrafında proqnozlaşdırılması və digər qlobal amilləri nəzərə almaqla 2019-cu il dövlət büdcəsinin neft gəlirlərinin hesablanmasında orta ixrac qiyməti 60 ABŞ dolları nəzərdə tutulub. Dövlət Neft Fondundan dövlət büdcəsinə transferlər çıxılmaqla, dövlət büdcəsinin gəlirləri 11 milyard 553,2 milyon manat təşkil edir ki, bu da 2018-ci ilin proqnozu ilə müqayisədə 3,3%, 2017-ci ilin icrası ilə müqayisədə 10,9% çoxdur.
Diqqətçəkən məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, 2019-cu il dövlət büdcəsinin gəlirlərinin 59,8%-i və ya 13 milyard 700,3 milyon manatı neft sektorunun, 40,2%-i və ya 9 milyard 217,2 milyon manatı qeyri-neft sektorunun payına düşür. 2018-ci ilin proqnozu ilə müqayisədə neft sektorunun gəlirləri 2,7% çox, qeyri-neft sektorunun gəlirləri isə 4,7% çoxdur.
Görünən odur ki, gələn il dövlət büdcəsi gəlirlərinin formalaşmasında əvvəlki illərlə müqayisədə qeyri-neft sektorunun payı artacaq. Hər halda, neft sektorunun ölkə iqtisadiyyatında aparıcı mövqeyə malik olduğunu nəzərə alsaq, büdcə gəlirlərinin formalaşmasında qeyri-neft sektorunun 40,2 faiz paya malik olması yaxşı göstəricidir.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər bunu necə şərh edirlər?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad elmləri doktoru Müslüm İbrahimov büdcənin formalaşmasında qeyri-neft sektorunun çəkisinin artmasını müsbət dəyərləndirdi: “Neft sektorunun büdcədə 59 faizdən çox paya malik olması indiki halda tam normaldır. Ona görə ki, hələlik neft sektoru ölkə iqtisadiyyatında ciddi paya malikdir. Azərbaycan neft ixrac edən ölkə kimi dünya bazarında iştirak edir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu yol da çox çətin və uzun yol olub. Həyata keçirilən uğurlu neft diplomatiyası və strategiyası hesabına biz buna nail olmuşuq. Ona görə də birdən-birə büdcənin formalaşmasında neftin payını minimum səviyyəyə endirmək mümkün deyil. Mərhələ-mərhələ buna getmək lazımdır. Bu istiqamətdə də ölkədə sistemli işlər görülür. Nəzərə almalıyıq ki, biz neft istehsalçısı kimi qalırıq, amma ölkədə qeyri-neft sektoru da inkişaf edir. Bununla yanaşı, biz bu sahədə tam başqa situasiya görürük. Bu da ondan ibarətdir ki, Azərbaycan təkcə xam neft satmaqla gəlirlər əldə etmir. Eyni zamanda, neftin emalı sahəsində də ciddi yenidənqurma işləri aparılır. Bununla yanaşı, əldə olunan gəlirlər qeyri-neft sektoru ilə bağlı olan emal sahələrinin inkişaf etdirilməsinə yönəldilir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan həm də xarici investor qismində çıxış edir. Yəni Azərbaycanın sərmayəsi hesabına xaricdə bir sıra layihələr həyata keçirilir. Əlbəttə, bütün bunlar neftin hesabınadır. Digər tərəfdən, Azərbaycanda makroiqtisadi sabitliyin qorunması da əsas məsələlərdən biridir. Valyutanın, makroiqtisadi göstəricilərin sabit vəziyyətdə saxlanması üçün əlavə vəsaitlər lazımdır. Makroiqtisadi sabitlik olandan sonra digər sahələrin də inkişaf etdirilməsi mümkündür. O üzdən, neftin büdcədə xüsusi çəkisinin aşağı templə azalması normaldır. Çünki qeyri-neft sektorunun ölkə iqtisadiyyatında əsas çəkiyə malik olması üçün zaman lazımdır. Onsuz da Azərbaycan qeyri-neft sektorunda istehsalın və ixracın artırılmasını qarşısına əsas məqsəd qoyub. Bununla da bağlı sistemli, ardıcıl işlər görülür. Bir neçə ildən sonra bu nisbətin əsaslı şəkildə dəyişəcəyi gözlənir”.
Vidadi ORDAHALLI
