Nicat Nəsirli: “Son illər dövlət səviyyəsində su ehtiyatlarının yaradılmasına yönəlmiş fəaliyyət və irihəcmli investisiyalar ciddi təhlillərə söykənir”
Son illər həyata keçirilən mühüm layihələrdən biri də Araz çayının yeni qol-kanalının istifadəyə verilməsidir. Bu layihənin icrası Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizdə qeyri-neft sektorunun, o cümlədən aqrar sahənin inkişafına sanballı töhfələr verəcək, yaradılan və yaradılacaq aqroparkların, iri fermer təsərrüfatlarının və müasir heyvandarlıq komplekslərinin suvarma suyu ilə təminatında böyük rol oynayacaq. Araz çayının yeni qol-kanalının istifadəyə verilməsi bu istiqamətdə həyata keçirilən növbəti uğurlu və tarixi layihədir.
Prezident İlham Əliyev İmişli rayonunda Araz çayının yeni qol-kanalının açılış mərasimində çıxış edərkən qeyd edib ki, sözügedən kanalın açılışı kənd təsərrüfatının inkişafına daha böyük təkan verəcək. Onun sözlərinə görə, layihənin icrası təkcə İmişli rayonu üçün deyil, eyni zamanda, qonşu rayonlar üçün də böyük əhəmiyyət daşıyır: “Yeni beton su kanalı 53 min hektar torpağı su ilə təmin edəcək. Biləsuvar, İmişli, Saatlı rayonlarının fermerləri, zəhmətkeşləri bu imkanlardan istifadə edəcəklər. Növbəti mərhələdə əlavə 10 min hektar torpağa suyun verilməsi nəzərdə tutulur və Sabirabad rayonunun torpaqları da suvarma suyu ilə təmin ediləcək. Biz bu layihəni öz daxili maliyyə imkanlarımız hesabına icra etmişik. Digər tərəfdən, bu kanalın tikintisi bizim niyyətimizi, siyasətimizi göstərir. Çünki bizim siyasətimiz ondan ibarətdir ki, Azərbaycan vətəndaşları daha da yaxşı yaşasınlar”.
Bütövlükdə, sözügedən kanalın istifadəyə verilməsi kənd təsərrüfatına, ekologiyaya, aqrar sahəyə hansı faydanı verəcək? Bu sahələrdə nəyi dəyişəcək?
Məsələyə münasibət bildirən “Ərzaq məhsullarının tədarükü və təchizatı” ASC-nin şöbə müdiri, kənd təsərrüfatı məsələləri üzrə ekspert Nicat Nəsirli buna bir neçə kontekstdən yanaşdı: “Yeni inkişaf mərhələsinə keçmiş aqrar sektorun planlaşdırılmış istiqamətlərdə inkişafı, heç şübhəsiz ki, su təminatının davamlı olmasından birmənalı asılıdır. Ölkəmizin su təminatının əsas xüsusiyyəti deməyə əsas verir ki, yerüstü su ehtiyatlarının 70 faizi ölkə hüdudlarından kənarda formalaşır, əsas qidalandırıcı çaylarımız olan Araz və Kür mənbəyini qonşu ölkələrdən götürür. Ölkə ərazisinə girənə qədər xeyli su itkisinə məruz qalır. Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı olaraq bu gün Azərbaycan Arazın su ehtiyatlarından tam istifadə edə bilmir. Ermənilər işğal olunmuş rayonlarımızın ərazisində bir neçə yerdə bənd quraraq su tutumunun böyük hissəsini istismar edirlər. Eyni zamanda, su tutumu 640 mln. kubmetr olan su anbarları Azərbaycanın işğal edilmiş 20 faiz ərazisində qaldığı üçün, onların sularından uzun illərdən bəri istifadə edilmir. Üstəgəl, İran tərəfi Horadiz istiqamətində yerləşən bənd vasitəsilə böyük həcmdə suyu öz təsərrüfatlarına yönəldir. Mövsümdə hər iki çayda su axını aşağı düşdüyü üçün təsərrüfatlar korluq çəkir. Nəzərə alsaq ki, məhsul istehsalının böyük hissəsi aran rayonlarının payına düşür, onda suyun nə qədər əhəmiyyətli olması başa düşülür. Ölkədə əkinə yararlı torpaq sahəsi 5 milyon 160 ha-dır. Əkin dövriyyəsində olan 1 milyon 800 ha-ya yaxındır. Deməli, torpaqlarımızın cəmi 32 faizi əkin dövriyyəsindədir. Rəsmi göstəricilərə görə, suvarılan torpaqlar yararlı torpaq sahələrinin yalnız üçdə birini - 1 milyon 432 hektarını əhatə edir və ölkədə istehsal olunan məhsulların 90 faizi bu torpaqlardan götürülür. Suvarılan torpaqların 565 min hektarı mexaniki üsulla, 349 min hektarı elektrikləşdirilmiş, 68 min hektarı nasos stansiyaları vasitəsilə, 147 min hektarı subartezian quyuları vasitəsilə suvarılır. Hesablamalar göstərir ki, Azərbaycanın torpaq iqlim şəraiti suvarılan torpaq sahəsini 3 milyon 500 ha-ya çatdırmağa imkan verir, lakin su ehtiyatlarının çatışmazlığı buna imkan vermir. Bu baxımdan İmişli rayonunda Araz çayının yeni qol-kanalının istismara verilməsi suvarma kanallarının su təminatına müsbət təsir göstərəcək. Hazırda aran rayonlarında olan əkin sahələri Yuxarı Qarabağ, Yuxarı Şirvan, Baş Mil kanalı, Samur-Abşeron kanalı, Baş Muğan kanalı vasitəsilə suvarılır ki, bunların hamısı mənbəyini Araz və Kür çayından götürür”.
N. Nəsirli onu da bildirdi ki, su məsələsi həm də coğrafi baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır: “Ölkə üzrə orta illik su çatışmazlığı 4,5-5 mlrd. kubmetr arasında qiymətləndirilir. Hazırda respublikada orta illik su çatışmazlığı 3,7 milyon kubmetr, az sulu illərdə isə 4,75 milyon kubmetr təşkil edir. Son illər respublikamızda bütün su mənbələrində orta hesabla 10-14 mlrd. kubmetr su götürülür ki, onun 60-70 faizi kənd təsərrüfatının, 20-25 faizi sənayenin, qalan hissəsi isə təsərrüfat və içməli su tələbatının ödənilməsinə sərf edilir. Bütün bunlar sübut edir ki, son illər dövlət səviyyəsində su ehtiyatlarının yaradılmasına yönəlmiş fəaliyyət və irihəcmli investisiyalar ciddi təhlillərə söykənir. Hesab edirəm ki, gələcək inkişaf baxımından bu addımlara böyük zərurət var”.
Vidadi ORDAHALLI
