Asiya və Avropa arasında yükdaşımalar baxımından ən əlverişli marşrut sayılan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yoluna, gözlənildiyi kimi, beynəlxalq maraq getdikcə yüksəlir. Bu xüsusda diqqət çəkən məqam dünyanın ən böyük ixracatçısı olan Çinin müxtəlif əyalətlərinin yüklərini Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Avropaya daşımağa üstünlük verməsidir.
Artıq məlumat verildiyi kimi, cari ilin əvvəlindən bu dəmir yolu ilə Çindən Avropaya yüklərin daşınmasına başlanıb. Mühəndis avadanlığı və digər mallarla yüklənən ilk qatar Urumçi şəhərindən yola düşüb. “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizi ilə Avropaya yük daşıyan qatar bu yükləri məhz Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Avropaya çatdırıb. Hazırda Urumçidən yüklər əsas etibarı ilə məhz Bakı-Tiflis-Qarsla Avropaya daşınır.
İndi isə Çinin böyük Sian əyaləti də yüklərini artıq Bakı-Tiflis-Qarsla Avropaya göndərir. Qeyd edək ki, “Bir kəmər, bir yol: Sian-Bakı” beynəlxalq yük qatarının ilk səfəri baş tutub. Yük qatarının ilk konteyner qatarı sentyabrın 20-də Bakıya çatıb.Onu da bildirək ki, “Sian-Bakı” beynəlxalq yük qatarının ilk səfəri “Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY) Konteyner” MMC ilə Çinin “Ciuduo” beynəlxalq logistika şirkəti ilə birgə həyata keçirilib. Avropa İttifaqı və Çin arasındakı 106 milyon tondan artıq və dəyəri 550 milyard avrodan çox ticarət dövriyyəsini nəzərə alsaq, tərəflərin yükdaşımalarını Bakı-Tiflis-Qarsla həyata keçirməsinin çox mühüm hadisə olduğunu qeyd etmək olar. Aydındır ki, bu vəziyyət tranzit yükdaşımalardan Azərbaycanın kifayət qədər böyük gəlir əldə etməsi deməkdir. Belə bir vaxtda isə o da məlum olub ki, Qazaxıstandan sonra Orta Asiya ölkələrindən Özbəkistan da Bakı-Tiflis-Qarsa qoşulmağa hazırlaşır. Bu məsələ Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına (ŞƏT) üzv olan dövlətlərin dəmir yolu administrasiya rəhbərlərinin görüşündə xüsusi diqqət mərkəzində olub. "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin sədri Cavid Qurbanov burada bildirib ki, Bakı-Tiflis-Qars, “Şimal-Cənub“, “Cənub-Qərb“ nəqliyyat dəhlizlərinin, eləcə də Beynəlxalq Transxəzər Nəqliyyat Marşrutunun fəaliyyətinin gücləndirilməsi iştirakçı ölkələrin tranzit potensialının artırılmasına istiqamətlənib. Həmin nəqliyyat dəhlizlərinin fəal iştirakçıları məhz Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv olan ölkələrdir. Azərbaycanın nəqliyyat sisteminin ŞƏT-ə üzv olan dövlətlərlə əməkdaşlıq şəraitində beynəlxalq nəqliyyat sisteminə inteqrasiyası gücləndirilib.
Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun əhəmiyyətindən danışan Cavid Qurbanov diqqətə çatdırıb ki, bu marşrut Asiyanı Avropa ilə birləşdirir. İstismara verildiyi 10 ay ərzində bu marşrutla 3000-ə yaxın konteyner və digər təmayüllü vaqonlarda yük daşınıb. Daşkənd təmsilçilri isə bildiriblər ki, Özbəkistan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolundan fəal istifadədə və öz xarici ticarət yüklərinin daşınma həcminin artırılmasında maraqlıdır. Elə Azərbaycan da Orta Asiya ölkələrinin bu dəmir yolundan isğtfiadəsini istəyir. Xatırladaq ki, Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının sonuncu zirvə görüşündə çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev bu xüsusda Orta Asiya ölkələrinə çağrış da edib: "Bütün dost ölkələri Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolundan istifadə etməyə çağırıram. Azərbaycanda gözəl sərmayə iqlimi var və qarşılıqlı sərmayə qoyuluşu bizim birliyimizi daha da möhkəmləndirəcək. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, keçən ilin oktyabr ayından Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu kimi nəhəng infrastruktur layihəsi fəaliyyətdədir. Bu yol Asiyanı Avropa ilə birləşdirir və bu yolla yükdaşımaların həcmi artır və artmalıdır. Bu yeni nəqliyyat dəhlizidir, yeni nəqliyyat damarıdır. Azərbaycan dost, qonşu ölkələrlə birlikdə bu layihənin icrası ilə Avrasiyanın enerji xəritəsini yenidən tərtib etmiş olur. Nəzərə alsaq ki, nəqliyyat baxımından bu çox əlverişli yoldur, mən bütün dost ölkələri bu yoldan istifadə etməyə çağırıram, o cümlədən Avropa ölkələrini, Macarıstanı, Özbəkistanı, Qırğızıstanı. Artıq Qazaxıstan, Türkiyə, Azərbaycan bu yoldan istifadə edir".
Qeyd olunduğu kimi, artıq Özbəkistan məsələyə müsbət reaksiya verib. Yaxın tezlikdə Özbəkistanın bu dəmir yolundan istfiadəyə başlaması gözlənir. Elə Özbəkistanın Azərbaycandakı səfiri Şerzod Fayziyev də vurğulayır ki, Özbəkistan Bakı-Tiflis-Qarsdan fəal istifadədə və öz xarici ticarət yüklərinin daşınma həcminin artırılmasında maraqlıdır. Onun sözlərinə görə, bu dəmir yolu ölkələrin diqqət mərkəzindədir və bu gün Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi, daha sonra Qafqaz vasitəsilə nəqliyyat marşrutları xüsusi aktuallığa malikdir: "Bu baxımdan idxal-ixrac yüklərinin artan həcminin daşınması üçün Transqafqaz nəqliyyat dəhlizinin geniş istifadəsi dövlətlərimizin maraqlarına cavab verir. Bu dəmir yolu dəhlizi, həmçinin Ələt qəsəbəsində tikilən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanında infrastrukturun yaradılması bizim ölkələrin və regionların böyük tranzit və nəqliyyat-kommunikasiya potensialının reallaşdırılmasına yaxşı imkanlar açır. Biz də ümid edirik ki, Azərbaycan, həmçinin, Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşən, iqtisadi və strateji xarakterli çox böyük imkanlara malik Özbəkistanın potensialından istifadədə maraqlıdır. Bununla əlaqədar qeyd etmək istərdim ki, "Nəvai" azad iqtisadi zonası da nəqliyyat-kommunikasiya sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün yaxşı əsas yaradır". Beləliklə, Orta Asiya ölkələrindən Qazaxıstandan sonra Özbəkistan da Bakı-Tiflis-Qarsa qoşulur. Daha sonra Türkmənistanın da Bakı-Tiflis-Qarsdan istifadəsi proqnozlaşdırılır. Bununla Bakı-Tiflis-Qarsdan istfiadə edən ölkələrin sayı sürətlə artır. Rus ekspert Yevgeni Kriştalyov bu fonda vurğulayır ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu layihəsi çox böyük uğurlar gətirəcək: “Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə öz gücləri və birgə sərmayələri hesabına iri enerji və nəqliyyat layihələri reallaşdırırlar. Bunlardan biri də Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu layihəsidir. Bu layihə Böyük İpək yolunun tərkib hissəsi olmaqla Şərqlə Qərbi, Asiya ilə Avropanı birləşdirəcək. Bu layihə xalqlara firavanlıq, bölgəyə sülh və əmin-amanlıq gətirəcək”.
Nahid SALAYEV
