Qulu İsmayılov: “İstehsalın artması Avropa ölkələrində işsizliyin də azalmasına səbəb olacaq”
Azərbaycanın böyük uğurla həyata keçirdiyi "Cənub Qaz Dəhlizi" (CQD) Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsində müstəsna əhəmiyyətə malik layihələr sırasında yer alır. Bu meqalayihənin geosiyası əhəmiyyəti haqda çox danışılıb. Ancaq layihə sırf iqtisadi profilli olduğu üçün, onun bu aspektdə gətirəcəyi dividendlərlə maraqlanmaq da yerinə düşər.
Bəllidir ki, həmin iqtisadi dividendlər layihənin miqyasına uyğun şəkildə olacaq. Yəni bundan yalnız Azərbaycan deyil, həm də başqa iştirakçı ölkələr də faydalanacaq. Bu baxımdan biz həm region, eləcə də Avropa qitəsi üçün kifayət qədər əhəmiyyətli layihənin reallaşmasını müşahidə edirik. Azərbaycan "Cənub Qaz Dəhlizi"nin reallaşması ilə bağlı hədəflərinə nail ola bildi. İqtisadi baxımdan "Cənub Qaz Dəhlizi" Azərbaycanın gəlirlərinin artmasına imkan verəcək. İlkin qiymətləndirmələrə görə, "Cənub Qaz Dəhlizi" ölkəmizə gəlir olaraq 100 milyard dollar vəsaitin daxil olmasına imkan yaradacaq. Bu, ölkəmizin dövlət gəlirlərinin, eləcə də strateji valyuta ehtiyatlarının artırılması baxımından önəmlidir. Həmçinin, imkan verəcək ki, Azərbaycan gəlirlərinin artması fonunda daha çox sosial investisiya üçün vəsaitlər ayıra bilsin. Bu, xüsusən də sosial proqramların uzunmüddətli dövr üçün dayanıqlı şəkildə maliyyələşdirilməsindən ötrü bir baza formalaşdırır.
CQD-nin həm indi, həm də gələcək üçün daha hansı geoiqtisadi faydaları və aspektləri olacaq?
İqtisadçı Qulu İsmayılov qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, bu layihə haqda çox danışılıb, onun müxtəlif aspektləri təhlil edilib: “İlk növbədə bu, Azərbaycan qazının Avropaya satışını təmin edəcək. Bu bizim üçün ən böyük iqtisadi faydadır. Azərbaycanın bu layihədən əldə edəcəyi iqtisadi gəlirlər barədə çox danışılıb. Mən istərdim ki, bunun bir qədər də geoiqtisadi faydasına diqqət edək. Bu layihənin hansı aspektini təhlil edirsənsə, görünür ki, burdan yalnız kiməsə fayda dəyəcək. Bir statistikanı nəzərinizə çatdırım. Cənub-Şərqi Avropa ölkələrinin qaza olan ümumi tələbatının 2025-ci ilə qədər 44 mlrd. kubmetrə çatacağı gözlənir. “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi artan tələbatı ödəmək üçün tələb olunan əlavə qaz ehtiyatını təchiz edə biləcək. Rusiya-Ukrayna qaz böhranı Cənub-Şərqi Avropa ölkələri üçün yeni və etibarlı qaz mənbələrinin əldə olunmasının əhəmiyyətini artırıb. Bu ölkələr qaz təchizatının dayandırılmasının mümkünlüyünə hazır olmalıdırlar. Çünki 2006 və 2009-cu illərdə Rusiya Ukraynaya təbii qaz axınını dayandıran zaman bu onlar üçün mühüm problemlərə yol açıb. Bu layihə isə Avropa ölkələri üçün etibarlı qaz təchizatçısı rolunu oynayacaq. Təbii qaz idxalı qiymətləri baxımından da Avropa ölkələri üçün vəziyyət ürəkaçan deyil. CQD bu bazarlar üçün diversifikasiyanı təmin edəcək və daha rəqabətli mühit yaradacaq. Rusiyanın qaz təchizatı üzərindəki monopoliyası zəifləyəcək, müvafiq olaraq da qiymətlər aşağı düşəcək. Avropa ölkələrinin bəziləri öz enerji tələbatlarını ödəmək üçün karbohidrogenlə zəngin enerji ehtiyatlarından, xüsusilə də neft və kömürdən asılı vəziyyətdədirlər. Bu ölkələr mavi yanacağın qiyməti yüksək olduğundan, kömürü təbii qazla əvəz edə bilmirlər. Bunu nəzərə alsaq, qazın nəql olunması mavi yanacağın ucuzlaşmasına şərait yaradacaq. Bununla da həmin ölkələr asanlıqla kömürü təbii qazla əvəz edə biləcəklər. Avropa ölkələrinin qazı ucuz alması enerji xərclərinin azalmasına səbəb olacaq. Bu isə onların ticarət balansına müsbət təsir edəcək. Çünki bu, enerji yüklü sənaye xərclərini azaldacaq. Nəticədə məhsulun maya dəyəri aşağı düşdüyündən, bu ölkələrdə istehsalın həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Bu isə, öz növbəsində, ixrac olunan malların həcminin artmasına gətirib çıxaracaq, sənaye müəssisələrinə xarici investisiyaların artmasına səbəb olacaq. İstehsalın artması Avropa ölkələrində işsizliyin də azalmasına səbəb olacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
