Rəşad Həsənov: “İpotekaya tələbi artırmaq üçün dövlət müəyyən tədbirlər gördü, ardınca banklar güzəştlər etdi”
Məlum olduğu kimi, Sığortaçılar Assosiasiyasının təşkilatçılığı ilə həyat sığortası şirkətlərinin İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu ilə görüşü baş tutub. Görüşdə Sığortaçılar Assosiasiyasının sədri Mustafa Abbasbəyli, sığorta şirkətlərinin rəhbər şəxsləri və İpoteka Fondunun rəhbərliyi iştirak ediblər. Görüşün əsas müzakirə mövzusu İpoteka Fondunun “İpoteka haqqında” Qanunun 27.1-ci maddəsinə dəyişiklik təşəbbüsü ilə çıxış etməsi olub.
Görüşdə tərəflər mövqelərini ifadə ediblər və məsələnin hər iki tərəfi qane edəcək şəkildə həll olunması istiqamətində təkliflər irəli sürülüb. Sığortaçılar Assosiasiyasının sədri Mustafa Abbasbəylinin sözlərinə görə, görüş zamanı ipoteka kreditləri üzrə sığorta tariflərinin endirilməsi barədə razılığa gəlinib. Belə ki, ipoteka kreditləri üzrə sığorta tarifləri aşağı salınacaq. Tariflərin 10-15 faiz endirilməsi nəzərdə tutulur. Növbəti görüşdə bununla bağlı görüləcək tədbirlərin ətraflı müzakirə olunması qərara alınb.
Məlumat üçün qeyd edək ki, ipoteka müqaviləsi üzrə kreditorun zərərinin tam ödənilməsi üçün ipoteka predmetinin dəyərinin çatışmayan hissəsinin sığortalanması ipoteka sığortası adlanır. İpoteka sığortası borcalanın həyatının və əmək qabiliyyətinin itirilməsi, daşınmaz əmlakının ziyandan və eləcə də əmlak hüququnun sığortalanmasından (mülkiyyət titulu) ibarətdir. Sığorta hadisəsinin baş verdiyi halda sığorta şirkəti müştəri tərəfindən ipoteka krediti üzrə vəsaitin ödənilməyən miqdarı həcmində qalığın ödənilməsini öz üzərinə götürür. Bu gün bank vasitəsilə kredit götürən insanların sayı heç də az deyil. Krediti götürən həm aybaay banka götürdüyü vəsaiti qaytarmalıdır, həm də ildə bir dəfə sığortapulu verməlidir. Bütün bunlara görə vətəndaş maraqlı olur ki, tariflərin həcmi az olsun. Bu baxımdan ipoteka kreditləri üzrə sığorta tariflərinin 10-15 faiz endirilməsini ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov ümumən ipoteka kreditləri üzrə sığorta tariflərinin aşağı salınmasına müsbət yanaşdı və bunun səbəbini bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Son dövrlər ipoteka kreditlərinin verilmə şərtlərinin yüngülləşdirilməsi istiqamətində müəyyən işlər görülür. İpoteka kreditləri üzrə maksimum həddin artırılması, ilkin ödənişin azaldılması bura daxildir. Sözügedən yeniliklər bu istiqamətdə imkanları bir az artırıb. Ancaq, eyni zamanda, daşınmaz əmlak bazarında baş verən proseslər, əhalinin alıcılıq imkanlarının məhdudlaşması bu istiqamətdə sosial tələbi aşağı salıb. Nəticədə banklar ipoteka kreditləri ilə bağlı təklif etdikləri faiz dərəcələrini son aylarda əhəmiyyətli səviyyədə azaldıblar. Bütün bunlar bazarda tələbin aşağı düşməsindən irəli gəlir. Eyni zamanda, verilən ipoteka kreditinin maksimal həcminin artırılması aylıq ödəniləcək məbləğin artması ilə nəticələnib. Bu isə gəlirlərin qiymətləndirilməsi zamanı mövcud qanunvericiliklə ipotekanın alınması imkanlarına müəyyən qədər mənfi təsir göstərir. Məsələn, 100 min manat ipoteka götürən ayda 620 manat ödəniş edir. Bu da az məbləğ deyil. Müşahidələr göstərir ki, ipotekaya tələbi artırmaq üçün dövlət müəyyən tədbirlər gördü, ardınca banklar güzəştlər etdi. Burda üçüncü tərəf isə sığorta şirkətləridir. Düşünürəm ki, sığorta şirkətlərinin də bu prosesdə iştirakının təmin edilməsi və ipotekaya tələbin təşviq edilməsində iştirakçılığı təmin olunmalıdır. O üzdən, buna bir zərurət yaranıb ki, sığorta şirkətləri də müəyyən güzəştlərə getsinlər. Hesab edirəm ki, ipoteka kreditlərinə görə sığorta tariflərinin aşağı salınması bu zərurətdən irəli gəlir. Cüzi də olsa, bu, müştərilərin xeyrinədir. Lakin düşünmürəm ki, sığorta tariflərinin aşağı salınması bazarda güclü tələb formalaşdıracaq. Çünki sığorta xərcləri ümumi ipoteka xərcləri ödənişlərinin tərkibində iri paya malik deyil. Ancaq buna baxmayaraq, istənilən halda, sığorta tariflərinin aşağı düşməsi ipoteka götürənlərin imkanlarını müəyyən qədər genişləndirəcək. Onların sosial rifahına müsbət təsir göstərəcək. Nəzərə alsaq ki, sözügedən kreditləri əsasən aztəminatlı insanlar götürüb, onlar üçün edilən güzəşt müsbət qiymətləndirilməlidir”.
Vidadi ORDAHALLI
