Son ayların iqtisadi mənzərəsinin təhlili göstərir ki, manatın dollara nisbətdə məzənnəsi sabit bir intervalda qalıb. Cari ilin əvvəlindən indiyə qədər isə manat dollara nisbətdə 4 faizdən çox möhkəmlənib. Diqqət çəkən daha bir məqam həm də odur ki, bu dövrdə Azərbaycanda valyuta ehtiyatları əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Ekspertlər bu fonda qeyd edirlər ki, hökumətin, o cümlədən Mərkəzi Bankın müdaxiləsi olmayacağı halda dolların əslində manat qarşısında daha çox zəifləməsi müşahidə oluna bilər. Sadəcə, hökumət ölkənin ixrac qabiliyyətini qorumaq üçün hazırda buna getmir. Amma istənilən halda, son proseslər manatın məzənnəsinə müsbət istiqamətdə ciddi təsir edir. Həmin proseslərin əsas etibarı ilə nədən ibarət olmasını isə Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin 2017-ci ilin doqquz ayının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş iclasında sadaladı.
Dövlət başçısı qeyd etdi ki, doqquz ayda iqtisadi göstəricilərimiz də çox müsbətdir: "Qeyri-neft iqtisadiyyatımız 2,5 faiz artıb. Hesab edirəm ki, bu, çox gözəl göstəricidir…Kənd təsərrüfatının hərtərəfli inkişafı dövlət prioritetidir və bu sahədə də nəticələr özünü göstərir. Kənd təsərrüfatı 2,8 faiz artıb. Xarici ticarət dövriyyəmiz 7 faiz artıb. Burada da ixrac idxalı böyük fərqlə üstələyir. Hər bir inkişafın göstəricisi, o cümlədən xarici ticarətin tarazlığından asılıdır. Bizdə isə ilin 9 ayında xarici ticarətin müsbət saldosu 4,4 milyard dollara bərabərdir. Əminəm ki, ilin sonuna qədər bu rəqəm daha da artacaq. Əlbəttə, bu bizim həm iqtisadi uğurlarımızı əks etdirir, eyni zamanda, milli valyutamız manatın məzənnəsinə çox müsbət təsir göstərir". Beləliklə, xarici ticarətdə müsbət saldo bu gün manatın məzənnəsinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. İndi əksər ekspertlər hesab edir ki, xarici ticarətdə müsbət saldonun artımı manatın məzənnəsini qarşıdakı dövrdə istər-istəməz bir qədər də möhkəmləndirəcək. Digər tərəfdən, ölkədə valyuta ehtiyatlarının yüksəlməsi fonunda dollar kütləsinin artımı da manatı möhkəmləndirən amillərdən sayılır. Xatırladaq ki, İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin iclasında bu məqama da toxundu: "Valyuta bazarının tənzimlənməsi istiqamətində, əlbəttə ki, bu, çox böyük imkanlar açır. İlin 9 ayında Azərbaycanın valyuta ehtiyatları artıb, hazırda bu rəqəm 42 milyard dollar səviyyəsindədir. İlin əvvəlindən valyuta ehtiyatlarımız 4,5 milyard dollar artıb. Bizim siyasətimiz uzunmüddətli siyasətdir. Biz ölkəmizin gələcəyi, uzunmüddətli, dayanıqlı inkişaf haqqında düşünürük. Ona görə bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, valyuta ehtiyatlarımız, ümumiyyətlə, iqtisadi imkanlarımız müstəqilliyimizin əsas şərtlərindən biridir". Beləliklə, iqtisadi vəziyyətin təhlili manatın əslində bundan sonra müəyyən qədər möhkəmlənəcəyini istisna etmir. Bundan başqa, bəzi müəyyən amillər də manatın qiymətinə təsir edir. Məsələn, neftin artan qiymətləri burada mühüm rol oynayır.
Belə bir vaxtda yayılan xəbərlərə görə, Səudiyyə Ərəbistanının "Saudi Aramco" dövlət şirkəti OPEK-in qlobal neft ehtiyatlarının azaldılması üzrə təşəbbüsünə dəstək çərçivəsində noyabrda ixracı rekord dərəcədə – sutkada 7,15 milyon barrelədək azaltmaq niyyətindədir. Səudiyyə Ərəbistanının Energetika Nazirliyi qeyd edir ki, Səudiyyə hökuməti hasilatın azaldılması üzrə sazişin digər üzvlərindən də analoji addımı gözləyir. Artıq bu xəbər bazarlarda nefrtin qiymətlərinin sürətlə yüksəlişinə təkan verib.
Daha bir vacib məsələ odur ki, ABŞ-ın özündə dollarla bağlı qeyri-müəyyən bir vəziyyət yaranıb. Belə ki, ABŞ-da Federal Ehtiyat Sistemi ilə Ağ Evin dolların məzənnəsi ilə bağlı məsələyə münasibəti fərqlidir. Tramp administrasiyası dolların ucuzlaşmasında maraqlı görünür. Federal Ehtiyat Sistemi isə mövcud status-kvonun saxlanmasında maraqlıdıır. Nəticədə dünyanın iqtisadi baxımdan aparıcı dövlətinin öz milli valyutasının məzənnəsinə yanaşması fərqlidir. Eyni zamanda, Federal Ehtiyat Sisteminin özündə də bir sıra məsələlərə yanaşma eyni deyil, fərqlidir. Bu da dolların məzəennəsinə mənfi təsir edir. Yaranmış vəziyyətdə manatın qarşıdakı dövrdə mövqeləri daha da möhkəmlənə bilər. Bu, Azərbaycanda dollarlaşmanın səviyyəsinin də aşağı düşməsinə rəvac verəcək. Dollarlaşmanın səviyyəsini aşağı salmaq isə yalnız iqtisadiyyatı yox, eləcə də bank sistemini möhkəmləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
