Yaxın tezlikdə dünya bazarlarında neftin qiymətlərində yeni fantastik yüksəliş gözlənir. Bazarı təhlil edən ekspertlər bildirir ki, artıq bunun üçün bütün zəruri şərtlər formalaşıb və bu gedişlə neft yenidən 100 dollarlıq həddə belə çata, hətta onu keçə bilər. Aydındır ki, belə vəziyyət neft hasilatçıları, o cümlədən Azərbaycanın bu məhsulun satışından daha böyük miqdarda qazanc əldə etməsi deməkdir.
Neftin qiymətini yüksəldəcək səbəblərə gəlincə, onların sayı indi kifayət qədərdir. Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xalid Əbdüləziz Əl Falih bildirir ki, bunun ilkin səbəbi bazarda neftə olan tələbatın artmasıdır: “Bu durumda ABŞ-dakı şist neftinin gələn il bazara daha çox daxil olması bizi narahat etmir. Çünki bazarda neftə tələbat artır. Bazar özü bunu tənzimləyə bilər”. O qeyd edib ki, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair saziş nəticəsində neft bazarında tarazlıq təmin edilib: “Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı arasında qlobal neft təklifi ilə bağlı əldə edilən razılaşmalar da bazarda sabitliyin yaranmasına kömək edib. Neft hasilatının azaldılması qlobal iqtisadiyyata öz təsirini göstərib. Bu, rəqəmlərdə də öz əksini tapıb. Qlobal bazarda neft tələbatı var və 2018-ci ildə də belə olacağını düşünürəm. Neft hasilatının azaldılmasında iştirak edən 24 ölkənin birgə səyləri nəticəsində tələbatda tarazlığın yaranması OPEK-ə də öz müsbət təsirini göstərdi”. Xatırladaq ki, neft hasilatının azaldılmasında iştirak edən 24 ölkə arasında Azərbaycan da var. Rəsmi Bakı bundan sonra da hasilatın azaldılması prosesinə öz töhfəsini verə biləcəyini bəyan edib və atılan addımlar OPEK tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Bir daha xatırladaq ki, ötən il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə Vyanada OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Bu il mayın 25-də OPEK Nazirlər Şurasının 172-ci iclası çərçivəsində OPEK-ə üzv və qeyri-üzv dövlətlər arasında neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunub. Azərbaycan və bir sıra digər hasilatçılar neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin sonuna kimi uzadılmasını təklif edir. Belə görünür ki, artıq bu təklif müsbət qarşılanıb. Elə bunun nəticəsidir ki, ən böyük hasilatçılardan olan Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı artıq bu xüsusda ilkin razılıq əldə edib. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Səudiyyə Ərəbistanının kralı Salman bin Abdel Əziz Səudla Moskvada bu məsələni müzakirə edərək razılığa gəlib. Artıq bu fakt bazarlarda neftin qiymətinin yüksəlişinə yeni təkan verib.
Neftin qiymət artımını şərtləndirən daha bir amil Afrikanın 7 ölkəsinin neft hasilatının azaldılması ilə bağlı OPEK anlaşmasına qoşulmaq niyyətidir. Venesuelanın neft naziri Euloxio del Pino bildirib ki, bu ölkələr Misir, Ekvatorial Qvineya, Konqo, Çad və digərləridir. Bundan başqa, Türkiyə kürd muxtariyyətində müstəqillik referendumunun keçirilməsinə cavab olaraq İraqın bu bölgəsi ilə tezliklə quru və hava sərhədlərini bağlamağa hazırlaşır. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan bununla bağlı bildirib: “Bütün yollar bağlanacaq. Hava əlaqəsi artıq
dayandırılıb, hava məkanı və quru sərhədlər də tezliklə bağlanacaq. Kimsə bundan sonra həmin bölgəyə gedə, yaxud gələ biləcəkmi?”. Onunsözlərinə görə, Türkiyə ilə sıx ticarət və siyasi əlaqələr qurmuş kürd muxtariyyətinin rəhbərliyi referendumun keçirilməsinə dair qərar verməklə hörmətsizlik nümayiş etdirib: “Biz tələb edirik ki, kürd muxtariyyətinin rəhbərliyi səhvlərindən nəticə çıxarsın və onların həlli üçün addımlar atsın”. Türkiyə və İranın kürd muxtariyyətindən neft alışını dayandırması isə qiymətləri yüksəldəcək daha bir amil sayılır. Çünki belə vəziyyət bazarlarda gündəlik 600 min barrel neftin azalması deməkdir.
Bu şəraitdə qiymətlərin sürətlə yüksəlməsi qaçılmaz sayılır. İsveçrənin "UBS Bank"ının Honq-Konq şöbəsinin Xammal Departamentinin rəhbəri Dominik Şnayder də qiymətlərin sürətlə yüksələcəyini proqnozlaşdırır: "Düşünürəm ki, OPEK+ anlaşması üzvləri öz öhdəliklərini yerinə yetirəcək və böyük ehtimalla, anlaşmanı gələn ilin sonuna kimi uzadacaqlar. Bu il neftin qiyməti İran, İraq və Venesuela ilə bağlı gərginliklər fonunda da xeyli arta bilər". Belə görünür ki, Azərbaycan da daxil olmaqla, hasilatçı ölkələr neft satışından qarşıdakı dövr ərzində daha böyük həcmdə gəlir götürə biləcək.
Tahir TAĞIYEV
