Vüqar Bayramov: “Banklar Assosiasiyasının ipoteka qanunvericiliyi ilə bağlı təklifi qəbul olunarsa, ipoteka krediti alan şəxs ödənişi yubatsa, o zaman bank məhkəməyə müraciət etmədən vətəndaşın daşınmaz əmlakını hərraca çıxarıb satmaq hüququna malik olacaq”
Banklar Assosiasiyası ipoteka qanunvericiliyinə dəyişiklik edilməsi barədə təkliflər hazırlayıb. Təklifdə qeyd olunur ki, ipoteka krediti alan şəxs ödənişləri yubadarsa, o zaman bank məhkəməyə müraciət etmədən həmin vətəndaşın mənzilini hərraca çıxara biləcək.
Məlum məsələ ilə bağlı fikir bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirdi ki, Banklar Assosiasiyasının ipoteka qanunvericiliyi ilə bağlı təklifi qəbul olunarsa, ipoteka krediti alan şəxs ödənişi yubatsa, o zaman bank məhkəməyə müraciət etmədən vətəndaşın daşınmaz əmlakını hərraca çıxarıb satmaq hüququna malik olacaq: “Eyni zamanda, bu halın yeni ipoteka müqavilələrinə daxil edilməsi və kredit götürən şəxsin ödənişi yubatdığı halda öncədən məhkəməsiz onun əmlakının satışına razılıq verilməsi də təklif edilir. Assosiasiyanın bu təklifləri hansı ölkənin və ya ölkələrin təcrübəsinə əsasən hazırladığını müəyyənləşdirmək çətindir. Amma başqa dövlətlərdə məhkəmə qərarı olmadan əmlakın satışa çıxarılması praktikasına çox az rast gəlinir”.
Ekspertin fikrincə, bu dəyişikliklərin qəbul edilməsi ipoteka krediti götürüb mənzil alanların ödənişi yubatdığı halda illərlə ödəniş etdiyi evin qısa zamanda satılmasına səbəb ola bilər. Məsələn, vətəndaş ipoteka krediti ilə mənzil alıb, bir neçə il ödəniş edib, amma sonradan ondan asılı olan və ya olmayan səbəblərdən ödənişdə yubanmalar var. Əslində, bu halda, banklar əmlakı satışa çıxarmağa deyil, həmin şəxsə ödənişini bərpa üçün daha münasib şərtlər və ya müəyyən zaman təklif etməyə çalışmalıdırlar.Yeni təkliflər qüvvəyə minəcəyi təqdirdə isə bank ipotekanın aqibəti ilə bağlı sərbəst qərar vermək hüququ qazanacaq.
V.Bayramovun sözlərinə görə, əmlakın taleyi məhkəmə qətnaməsindən sonra icra qərarlarına uyğun həll edilə bilər: “Təkliflər isə, bu halda, bank tərəfindən mənzilin hərraca çıxarılmasına imkan verilməsini nəzərdə tutur. Digər tərəfdən, bu hal ipoteka üçün müraciət edənlərin sayının azalmasına səbəb ola bilər. Çünki yeni təkliflər birbaşa bankları üstün mövqeyə çıxarır ki, bu da ipoteka kreditlərinə marağı azalda bilər”.
Bank sahəsi üzrə mütəxəssis Əkrəm Həsənov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bəzi xarici ölkələrdə belə bir təcrübə mövcuddur. Ancaq bu qayda bizim ölkə üçün tətbiq oluna bilməz. Çünki Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında qeyd olunur ki, məhkəmə qərarı olmadan heç kəs öz mülkiyyət hüququndan məhrum oluna bilməz: “Konstitusiyanın 29-cu maddəsinin 4-cu bəndində qeyd olunur ki, məhkəmə qərarı olmadan heç kim mülkiyyətindən məhrum oluna bilməz. Xarici ölkələrin qayda-qanunu fərqlidir. Orada çox şeyə icazə verilir. Ancaq bizdə isə vəziyyət fərqlidir. Biz Konstitusiyaya uyğun hərəkət edirik”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, belə bir təcrübənin Azərbaycanda reallaşması yolverilməzdir: “Nəzərə almaq lazımdır ki, xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən banklar Azərbaycanda olan banklar qədər azğın deyillər. Danılmaz faktdır ki, bizim banklar onsuz da əhalinin başına oyun açır. Əgər belə bir qayda qəbul olunsa, o zaman sui-istifadə halları çoxalacaq”.
Ə.Həsənov onu da vurğuladı ki, Banklar Assosiasiyası qeyri-hökümət təşkilatıdır. O qurumun iş prinsiplərindən biri şəffaflıq olmalıdır: “Əgər belə bir qanun layihəsi hazırlayıblarsa, onu niyə dərc etmirlər? Hesab edirəm ki, bu, ölkəmizə qarşı bir təxribatdır. Bəllidir ki, insanların banklara borcu yetərincədir. Belə olan halda, heç bir məhkəmə olmadan banklar əhalinin evlərini əlindən alar. O zaman belə bir sual yaranır ki, niyə banklar bu işlə məşğul olurlar? Əminəm ki, Banklar Assosiasiyası bu zaman Dünya Bankının və Beynəlxaq Valyuta Fondunun ekspertlərinə istinad edəcəklər ki, onlar belə məsləhət edib.
Onu da deyim ki, məlum təklif qəbul olunsa, Azərbaycanda iqtisadi vəziyyətdən çox ictimai-siyasi sabitlik pozula bilər”.
Günel CƏLİLOVA
