İlham Şaban: “Onlar da bizimlə işləməkdə maraqlıdır”
Prezident İlham Əliyev Bakı gəmiqayırma zavodunda BP şirkətinin sifarişi ilə “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində inşa edilən “Xankəndi” sualtı tikinti gəmisinin istifadəyə verilməsi mərasimində çıxışı zamanı deyib ki, bir neçə gündən sonra “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağı üzrə yeni kontraktın imzalanması nəzərdə tutulur: “Biz o yataqdakı fəaliyyətimizi 2050-ci ilə qədər uzadacağıq. Bu da bir daha onu göstərir ki, Azərbaycanın çox böyük neft ehtiyatları var".
Prezident qeyd edib ki, 1994-cü ildə “Əsrin kontraktı” imzalananda Azərbaycanı istəməyən bəzi qüvvələr - həm ölkə daxilində, həm də xarici qüvvələr Azərbaycanda kifayət qədər neft olmadığını, “Azəri-Çıraq-Günəşli”də neftin az olduğunu bildirib: "Onlar deyirdilər ki, heç bir neft kəmərinin tikintisinə ehtiyac yoxdur, çünki bu kəmər boş qalacaq. İndi 20 ildir ki, biz “Azəri-Çıraq-Günəşli”dən neft və qaz hasil edirik. Burada hasilat 1997-ci ildən başlamışdır. İyirmi ildən sonra yeni kontrakt imzalanır ki, 2050-ci ilə qədər “Azəri-Çıraq-Günəşli”dən lazımi səviyyədə neft hasil ediləcək. Bu həm o bədbin və qərəzli fikirlərə bir cavabdır, eyni zamanda, onu göstərir ki, ölkəmizin çox böyük enerji potensialı var.
“Şahdəniz”ə gəldikdə isə, bu yatağın minimum qaz ehtiyatı 1,2 trilyon kubmetrdir. Bu, dünyanın ən böyük qaz yataqlarından biridir. Ümumilikdə isə, qaz ehtiyatlarımız 2,6 trilyon kubmetrdir. Yəni Azərbaycan bundan sonra ən azı 100 il ərzində özünü və bir çox ölkələri təbii qazla təmin edəcək”.
Xatırladaq ki, bəziləri 1994-cü ildə 30 illiyə imzalanmış ilk neft strategiyasının 2024-cü ildə sona yetəcəyini düşünür və iddia edirdilər. Azərbaycanın 2050-ci ilə qədər uzatdığı yeni neft strategiyasını, əslində, 2024-cü ili ”son hədd” kimi qəbul edənlərə cavab da saymaq olar. Sözsüz ki, neft strategiyasının 2050-cı ilədək uzadılması Azərbaycan üçün neft gəlirlərinin davam etməsi, cəmiyyətin sosial rifahına stabil mənbənin bundan sonra da yaşamasına təminat deməkdir.
Müqavilənin 2050-ci ilə kimi uzadılmasının Azərbaycan üçün nə kimi əhəmiyyəti ola bilər?
Ekspert İlham Şabanın fikrincə, müqaviləni uzatmaq həm Azərbaycan hökumətinin, həm də xarici şirkətlərin marağında olub: “Əsrin müqaviləsi”nin müddətinin uzadılması Azərbaycan üçün sərfəlidir. Azərbaycan müəyyən səbəblərdən maraqlı olub ki, bu müqavilə 2050-ci ilə qədər uzadılsın, yəni həmin yataqlarda hasilatı özü davam etdirməsin. Prezidentin açıqlamasından sonra məlum oldu ki, buna nail ola bilib. Səbəb isə odur ki, həmin yataqların işlənməsi üçün vacib olan texnologiya xarici şirkətlərdə ən yüksək səviyyədədir. Biz o texnologiyalara malik deyilik. İndiyə kimi həmin geoloji yataqların 50 faizdən çoxunu, BP başda olmaqla, xarici şirkətlər Azərbaycana qazandırıblar. Nəinki Azərbaycanda, ümumiyyətlə keçmiş MDB məkanında geoloji ehtiyatların çıxarılma əmsalı 25 faiz ətrafındadır. Ancaq “Azəri-Çıraq-Günəşli”də bu rekord həddədir, yəni 50 faizdən yuxarıdır. AÇG-dən indiyə qədər 500 mln. tona yaxın neft hasil edilib. Onun çıxarıla biləcək ehtiyatları 1 mlrd. ton olsa da, artıq 2010-cu ildən sonra blokda hasilat texniki quyulardan intensiv istifadə hesabına həyata keçirilir. Bu gün 100 hasilat quyusuna 50 texniki quyu düşür və getdikcə onların sayı artacaq. Ona görə ki, yataqlar, adi dildə desək, “yaşlaşma periodu”na qədəm qoyurlar və laylardakı təzyiqi saxlamaq üçün daha çox geoloji tədbirlərin keçirilməsinə, qaz və su vurulması, quyuların təmiri, yan lüləli quyuların qazılmasına ehtiyac yaranır. Bunlar isə xərclərin artması deməkdir. Belə olan halda, bir var bütün xərcləri özün çəkəsən, bir də var onu partnyorlarla bölüşəsən. Daha effektli isə onda olur ki, partnyorların əlində həmçinin mütərəqqi texnologiyalar olur ki, xərclənən hər bir dolların qarşılığında daha çox əlavə qazanc imkanı əldə edəsən. Məhz bu səbəbdən də müqavilənin müddətini uzatmaq Azərbaycan hökumətinin marağındadır”.
Ekspert hesab edir ki, xarici şirkətlər də müqavilənin uzadılmasında maraqlıdır: “Sual oluna bilər ki, bu şirkətlərin Azərbaycanda “yaşlaşma periodu”na keçən yataqlarda işləməyə davam etməsinin səbəbi nədir? İndiyə qədər qazandıqları vəsaitlə niyə digər ölkələrdə yeni yataqların axtarışına çıxmırlar. Səbəb odur ki, hazırda yeni yataqlar tapmaq o qədər də asan deyil. Azərbaycan isə artıq həmin şirkətlər üçün bəlli bir məkandır. Xarici şirkətlərin Azərbaycanda işləmək marağının digər səbəbi isə odur ki, başqa bölgələrdə risq dərəcələri böyükdür. Azərbaycan isə bu risq dərəcələrini aşıb, artıq 90-cı illərin ortalarındakı Azərbaycan deyil. Hazırda stabil, müəyyən strukturu olan, oturuşmuş ehtiyatları olan bir ölkədir və bu, neft şirkətlərini qane edəcək həddədir. Azərbaycanın dünya bazarına stabil çıxışı var və bu önəmli məsələdir. Onlar da bizimlə işləməkdə maraqlıdır”
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
