Son günlər neft bazarında baş verən dəyişikliklər dünya miqyasında daha çox diqqət cəlb etməyə başlayıb. Proseslərin gedişi neftin qiymətində ciddi yüksəlişlərin ola biləcəyini istisna etmir. Belə vəziyyət neft hasil edən ölkələrin, o cümlədən də Azərbaycanın bu məhsulun satışından daha çox gəlir əldə etməsini istisna etmir. həlləik isə son məlumatlar dünya birjalarında neftin qiymətinin bahalaşmaqda davam etdiyini göstərir.
Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Layt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,16 dollar bahalaşaraq 47,53 dollar, Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,20 dollar artaraq 51,86 dollar olub. “AzəriLayt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,33 dollar bahalaşaraq 53,72 dollar təşkil edib.
Amma qiymətlərin daha çox yüksəlməsi gözlənir. Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) ixracını analiz edən “PetroLogistics” şirkətinin proqnozu da bunu göstərir. Qurum qeyd edir ki, OPEK-in neft təklifi avqustda kəskin aşağı düşəcək. Bildirilir ki, OPEK-in neft təklifi bu ay gündəlik 419 min barrel azalacaq. Buna səbəb Səudiyyə Ərəbistanının azalan neft ixracı və neft hasilatının azaldılması sazişinə qoşulan digər neft istehsalçılarının hasilatı aşağı salmalarıdır. “PetroLogistics”in icraçı direktoru Daniel Gerber bildirir: “OPEK-ə üzv 14 ölkədə neft təklifinin ümumilikdə gündəlik 419 min barrel azalacağı nəzərə alındıqda avqustda kartelin sutkalıq hasilatının orta hesabla 32,8 milyon barrel olacağı gözlənir. OPEK-in xam neft ixracı avqustun ilk yarısında gündəlik 750 min barrelədək azalıb. Latın Amerikası ölkələrinin neft ixracında artım müşahidə edilib, Orta Şərq və Afrikada isə azalmalar qeydə alınıb”. O, ən böyük neft ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanının ixracının bu ay keçənilki səviyyədən 1 milyon barrel aşağı düşərək 6,6 milyon barrelə qədər azaldığını açıqlayıb.
Qeyd edək ki, ötən il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə Vyanada OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Bu il mayın 25-də isə OPEK Nazirlər Şurasının 172-ci iclası çərçivəsində OPEK-ə üzv və qeyri-üzv dövlətlər arasında neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunub. Neft hasilatının azaldılması üzrə sazişə müvafiq olaraq Azərbaycan iyulda hasilatı sutkada 35 min barrel azaltmaqla bağlı götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirib.
SOCAR prezidenti Rövnəq Abdullayev “Reuters” agentliyinə müsahibəsində Azərbaycanın OPEK qarşısındakı öhdəliyindən danışaraq qeyd edib ki, OPEK ölkələrinin neft hasilatının azaldılması ilə bağlı qərarını Azərbaycan da dəstəkləyir və biz bu istiqamətdə üzərimizə götürdüyümüz öhdəlikləri indiyə qədər yerinə yetirmişik: “Baxmayaraq ki, bizim neft hasilatımız buna görə cüzi azalıb, amma neft qiymətlərinin yüksəlməsi fonunda satışlardan əldə etdiyimiz gəlir artıb. Azərbaycanın əsas hədəfi milli sərvətimiz olan neftin dəyərindən aşağı qiymətə satılmasının qarşısını almaqdır. Nəticə olaraq bizim hasilatımız bir qədər azalsa da, neft gəlirlərimiz artıb. Bu da bizim bu istiqamətdə doğru qərar verdiyimizi göstərir”.
Bu arada, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Latın Amerikası ölkələrinin neft ixracında artım müşahidə olunur. Amma Venesuelada hələ də davam edən gərgin vəziyyət fonunda Latın Amerikası ölkələrinin neft ixracında geriləmələrin qeydə alınması istsinalıq təşkil etmir. Analitiklərin fikrincə, dünyanın ən böyük neft istehsalçılarından biri olan Venesuelada 70 faiz qiymətləndirilən iflas risqi reallaşarsa, neftin qiyməti azı 60 faiz artacaq. Elə indinin özündə də Venesuelanın sürükləndiyi siyasi və iqtisadi xaos neft bazarlarında ən böyük geosiyasi risq kimi qiymətləndirilir. Ölkədə dörd aydır davam edən aksiyalarda 120-dən çox insan ölüb və minlərlə insan həbs olunub. Prezident Nikolas Maduro bütün gücü özündə cəmləşdirib konstitusiyada müəyyən dəyişikliklər etməkdə müvəffəqiyyətli olsa da, ölkədə iqtisadi çöküşün qarşısının alınmasının çətin olacağı görünür. Ekspertlər ölkənin 70 faiz qiymətləndirilən iflas risqinin reallaşması vəziyyətində neftin qiymətinin 80 dollar olacağını proqnozlaşdırır. “Wall Street Journal” qəzetinə görə, ölkənin qarşıdakı 12 ayda iflas risqi 70 faizdir. “RBC Capital Markets”in analitiki Helima Croftun fikrincə, Venesuelada iflas reallaşacağı təqdirdə neftin qiyməti bir neçə ay ərzində 60 faiz artaraq 70-80 dollara çata bilər. O, ölkənin istehsal gücünü artırmaq ehtimalının olmadığını və “qara qızıl”ın qiymətinin kəskin yüksələcəyini düşünür.
Nahid SALAYEV
