Maliyyə bazarlarında son vəziyyətin təhlili sığora bazarına marağın hələ də istənilən həddə olmadığını göstərir. Ekspertlər bunu müxtəlfi amillərlə, o cümlədən əhalinin böyük əksəriyyətinin hələ də sığorta şirkətlərinə marağının yüksək olmaması ilə izah edir. Hətta icbari sığorta sahəsində belə hələ də istənilən nəticə yoxdur.
Məsələn, araşdırmalar göstərir ki, 2016-cı ildə avtomobil sığortası bazarı kiçilib. Ümumi yığımların həcmi 2% azalaraq 103 milyon 830 min manat olub. Halbuki, 2015-ci ildə avtomobil sığortasından 105 milyon 675 min manat sığorta haqqı toplanmışdı. Bu ilin yanvar-iyun aylarında isə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən 21 sığorta şirkətinin xəttilə 276 milyon 158 min manat sığorta haqqı toplanıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,2% azdır. Hesabat dövründə sığorta şirkətlərinin həyata keçirdiyi ödənişlər isə 22,7% artaraq 124 milyon 41 min manat təşkil edib. İlk yarımildə sığorta bazarında toplanmış hər 100 manat sığorta haqqının 45,1 manatı ödəniş edilib. 2016-cı ilin müvafiq dövründə bu göstərici 35,5 manat olub. Cari ilin qeyd edilən dövründə də avtomobil sığortasından yığılan vəsaitin həcmi istənilən həddə olmayıb. Halbuki, ölkədə avtomobillərin sayı artır və onların sığortalanması icbari şəkildə həyata keçrilir. Ekspertlər isə avtomobil sığortasından yığılan vəsaitlərin azlığının əsas günahkarlarından biri qismində elə sığorta şirkətlərinin özlərini görür. Belə ki, daha çox müştəri cəlb etmək üçün şirkətlər sığora haqlarında bəzən ciddi güzəştlərə gedir. Belə vəziyyət isə müvafiq rəsmi dairələri indi daha çox narahat edir. Elə bu səbəbdəndir ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası icbari avtomobil sığortasında endirimlərin qarşısını almaq üçün qanunda dəyişiklikləri müzakirə edir. Bu barədə sığorta bazarındakı mənbədən mətbuata verilən məlumata görə, indiyə qədər tətbiq edilən inzibati sanksiyaların sığorta şirkətlərinin avtomobillərin icbari sığortası üzrə endirimlərin qarşısının alınmasında effektivliyi olmayıb. Palata endirimlərin qarşısını almaq üçün indi daha çox iqtisadi metodlardan istifadə edəcək. Bununla bağlı “İcbari sığortalar haqqında” qanuna dəyişikliklərin edilməsi ilə bağlı təkliflər müzakirə edilir. Əsas təkliflər sığorta şirkətlərinin nağd şəkildə ödənişlərinin birbaşa təmirlə əvəzlənməsi və sığorta haqqının yeni qayda ilə hesablanmasıdır. O da bildirilir ki, qanunla qadağan olunsa da, indiyə qədər sığorta şirkətləri öz marjaları daxil olmaqla müştəriyə 30%-ə qədər endirim edə bilirdi. Yeniliyə əsasən, müştərilərə verilən nağd sığorta ödənişlərinin birbaşa təmirlə əvəzlənməsilə belə neqativ hallar aradan qaldırılacaq. Məsələ burasındadır ki, sığorta şirkətləri müştərilərə verilən nağd sığorta ödənişlərini göstəriləndən az ödəyirdilər. Xərclərini bu şəkildə azaltmaq sığorta şirkətinə imkan verirdi ki, müştəriyə daha çox endirim edə bilsin. Ona görə də bazarda avtomobillərin icbari sığortası üzrə 30%, hətta 40%-ə çatan endirimlərə rast gəlinirdi. Nağd ödənişin birbaşa təmirlə əvəzlənməsi isə sığorta şirkətlərinin icbari avtosığorta üzrə ödəniş xərclərini artıracaq. Zərərliliyin artması ilə isə sığorta şirkətləri müştəriyə yüksək endirim verə bilməyəcək.
Sığorta ödənişlərinin birbaşa təmirlə əvəzlənməsinin müştərilər arasında narazılıq yarada biləcəyinə gəlincə, bildirilir ki, bunun üçün təmirin kefiyyəti artırılacaq. Belə ki, vahid qiymətləndirmə sisteminin fəaliyyəti genişləndiriləcək. Söhbət sığorta şirkətlərinin artıq əməkdaşlığa başladığı “Audatex Azerbaijan” şirkətindən gedir. Bundan əlavə, sığorta şirkətlərinin əməkdaşlıq edəcəyi servislərin kefiyyət reytinqi müəyyən ediləcək. Sığorta şirkəti bir avtomobilin təmiri üzrə servislərə təklif verəcək. Ən uyğun və kefiyyətli təmir təklif edən servisdə avtomobilin təmiri təşkil ediləcək. Onu da qeyd edək ki, böyük marja bazarda icbari avtomobil sığortasında yersiz rəqabətə səbəb olurdu. Avtomobillərin icbari sığortasının satışını, sığorta agentləri ilə yanaşı, sığortaya aidiyyəti olmayan məkanlarda aidiyyəti olmayan şəxslər həyata keçirirdi. Qanunsuz endirimlərin aradan qalxması bu tipli satışları da sıradan çıxaracaq.
Bununla yanaşı bildirilir ki, müzakirə edilən digər əsas yenilik sığorta haqqı ilə bağlıdır. Baltikyanı ölkələrin bu sahədəki təcrübəsinə əsasən təklif edilir ki, icbari sığorta haqqının minimum səviyyəsi, yəni maya dəyəri müəyyən edilsin. Sığorta şirkətləri də göstərdikləri xidmətin kefiyyətinə əsasən təyin edilən sığorta haqqının üzərinə öz marjalarını əlavə edərək satış həyata keçirsinlər. Məsələn, icbari avtomobil sığortasının maya dəyəri 45 manat müəyyən edilirsə, sığorta şirkətləri 45 manatın üzərinə marjanı əlavə edərək satış həyata keçirirlər. Qeyd edək ki, təkliflərin müzakirəsindən sonra “İcbari sığortalar haqqında” qanuna dəyişikliklərin olacağı gözlənir. Bütün bunlar isə avtomobillərin icbari sığortası ilə bağlı mühüm yeniliklərin olacağını da göstərir.
Tahir TAĞIYEV
