Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və qeyri-üzv dövlətlərin neft hasilatının azaldılması barədə növbəti razılığa gəlməsi dərhal bazarlara təsir göstərib. Razılaşmadan sonra neftin qiymətində artım qeydə alınır. Məlumat üçün bildirək ki, OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin birgə komitəsi məsləhətləşmələrdən sonra neft hasilatının limitlənməsinə dair qərarı daha doqquz ay müddətinə, yəni 2018-ci ilin mart ayının sonunadək uzatmağı tövsiyə edib. Komitə adından verilən açıqlamada hasilatın cari vəziyyətə uyğunlaşdırılmasına riayət olunmasından məmnunluq ifadə edilib.
Qeyd edək ki, bu ilin yanvar ayından etibarən 13 OPEK ölkəsi və 11 qeyri-OPEK ölkəsi neft hasilatının həcmini ümumilikdə 1,8 milyon barrel azaldıb. Belə ki, hələ ötən il dekabrın 10-da OPEK və qeyri-OPEK ölkələri arasında imzalanmış "Vyana bəyannaməsi"ndə OPEK ölkələri gündəlik neft hasilatının 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə öhdəlik götürüblər. Bundan başqa, təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Cari ilin yanvar ayından etibarən Azərbaycan ölkədə hasilatı nəinki sutkada 35 min barrel azaltmaqla müvafiq öhdəliyinə uyğunlaşdırıb, hətta kvotadan da artıq azalmaya nail olub. Hasilatın azaldılması dünya bazarlarında xam neftin qiymətinə müsbət təsirini göstərib.
"Thomson Reuters"in neft sahəsində tədqiqat layihələri və analitika üzrə bölməsinin rəhbəri Şakil Beqq bildirib ki, yaranmış vəziyyətdə neftin 1 barreli 100 dollara qədər bahalaşa bilər: "Təkliflə tələb bərabərləşərsə, 1 barrelin qiyməti 100 dollara çata və hətta bu səviyyəni keçə bilər". Onun sözlərinə görə, eyni zamanda, bazar gözləntilərə uyğun hərəkət edir: "Təklifin tələb üzərində üstünlüyü sutkalıq 500 min barrel səviyyəsindən aşağı enərsə, qiymət 60 dolları keçəcək. Qiymətləndirməmizə əsasən, arada olan məsafənin bu cür azalması 2018-ci ildə baş tuta bilər".
Dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan "Goldman Sachs" isə bildirir ki, 2018-ci ilin sonlarında qlobal bazarda neft təklifinin artacağı proqnozlaşdırılır. "Goldman Sachs"a görə, OPEC və müttəfiqlərinin neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətini 9 ay artırması İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) ehtiyatlarını normallaşdıracaq. Bank neftin qiymətinin bu ilin ikinci yarısında orta hesabla 57 dollar olacağını proqnozlaşdırır. Bu isə hasilatçıların, o cümlədən Azərbaycanın neft gəlirlərinin artması deməkdir. Energetika naziri Natiq Əliyev də bildirir ki, OPEK-lə qeyri-OPEK ölkələri arasında imzalanan "Vyana bəyannaməsi" tarixi əhəmiyyət daşıyır: "Ötən ilin dekabr ayında əldə edilən razılaşmadan, OPEK-lə qeyri-OPEK ölkələrinin hasilatın azaldılmasına dair götürdükləri öhdəlikdən keçən dövr ərzində dünya bazarlarında xam neftin qiymətində sabitləşmə müşahidə olunur. Həmin toplantıdan sonra yaradılmış texniki komitə və monitorinq qrupu bu qərarın dünyanın neft bazarlarına təsirini araşdırır və onlar mütəmadi olaraq iştirakçı ölkələrə hesabatlar verir. Növbəti toplantıda da komitə dünya bazarlarında hansı tendensiyaların və trendlərin mövcud olması, müxtəlif ölkələrin inkişaf tempi, ilin sonuna kimi bazarlarda xam neftə tələbatın ehtimal olunan səviyyəsi və digər amillər barədə hesabat verəcək.
Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xalid Əbdüləziz Əl Falih ilə Bakıda keçirilən görüşdə təsdiqlədik ki, "Vyana bəyannaməsi"ndə nəzərdə tutulan qərarlar dünya bazarlarına müsbət təsir göstərib və ona görə də həmin tədbirlər davam etdirilməlidir. Lazım gələrsə, əlavə tədbirlər də görülməlidir". Nazir bildirib ki, qlobal neft bazarında formalaşan hazırkı qiymət həm istehsalçılar, həm də istehlakçılar üçün qənaətbəxşdir: "Əsas məsələ odur ki, biz tələblə təklif arasında uyğunluğa nail olmuşuq. Bu uyğunluq bazarlarda neftin qiymətinin sabitləşməsinə gətirib çıxarıb. Məhz buna görə də hasilat və qiymət arasındakı mütənasibliyi qoruyub saxlamaq lazımdır".
Hazırda neftin qiymətlərinin yüksəlməsi yolunda problem yaradan yeganə tərəf ABŞ-dır. Beəl ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın ölkənin strateji neft ehtiyatlarının yarısının satılması barədə təklifi qiymət artımını müəyyən qədər əngəlləyir. Xatırladaq ki, ABŞ administrasiyası tərəfindən yayımlanan büdcə planında ölkənin 2018-ci ilin oktyabr ayından etibarən strateji neft ehtiyatlarının yarısını sataraq 16,5 milyard dollar gəlir əldə etməyi düşündüyü bildirilib. Qeyd edək ki, ABŞ 688 milyon barrel həcmlə ən böyük neft ehtiyatlarına malik olan ölkədir. Qarşıdakı 10 il ərzində bu qədər neftin satışa çıxarılması isə neft bazarına gündəlik 95 min barrel əlavə neftin çıxması deməkdir. Müstəqil neft analitiki və eksperti Anas Alhacının sözlərinə görə, ABŞ-ın qərarı OPEK-in neft bazarını sabitləşdirmək cəhdlərini çətinləşdirəcək.
Tahir TAĞIYEV
