Bilindiyi kimi, bu gün ölkənin avtomobil bazarı heç də özünün aktiv dövrünü yaşamır. Uzun müddət bu bazarda maşın satışı ilə məşğul olanlar da mövcud vəziyyətdən narazılıq edir. Bildirilir ki, avtomobillərə tələb xeyli dərəcədə azalıb. Digər tərəfdən manatın məlum devalvasiyalarından sonra milli valyuta ilə ifadədə maşınların qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Hazırda yeni maşınların alqı-satqısı ötən illərlə müqayisədə xeyli dərəcədə aşağı səviyyəyə enib. Bazarda aktivlik istehsal ili köhnə olan avtomobillər hesabına əldə edilir. Lakin belə maşınların da sayı məhduddur. Yaranmış durumda proseslərin gedişi göstərir ki, maşın bazarının xilası yerli avtomobillərin ümidinə qalıb.
Məlumat üçün qeyd edək ki, tezliklə Azərbaycanda yeni avtomobil istehsalı başlayır. Söhbət "Azevrocar" şirkəti ilə "İran Khodro" şirkətinin birgə istehsalı olacaq avtomobillərdən gedir. Xəbər verildiyi kimi, Neftçala Sənaye Məhəlləsində yeni avtomobil zavodu iyun ayından fəaliyyətə başlamalıdır. "Azevrocar" şirkətindən verilən məlumata görə, qış sərt keçdiyi üçün zavodun tikintisində bir qədər yubanma olub. Artıq işlər yekunlaşmaq üzrədir. Yeni avtomobil zavodunun avqust ayında açılması planlaşdırılır.
Xatırladaq ki, ötən il avqustun 6-da Neftçala Sənaye Məhəlləsində Azərbaycanın "Azevrocar" MMC şirkətinin İranın "İran Khodro" şirkəti ilə birgə həyata keçirdiyi layihə üzrə avtomobil istehsalı zavodunun təməli qoyulub. İstehsal gücü ildə 10 min ədəd avtomobil olacaq zavodda 300 yeni iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur. Neftçala Sənaye Məhəlləsində avtomobil istehsalı zavodunun qurulması köməkçi sənaye istehsalı və xidmət sahələrinin inkişafı üçün də əlverişli imkan yaradır. Zavodun layihə dəyəri 15 milyon ABŞ dollarıdır. Bu vəsaitin 25 faizi İran şirkəti, 75 faizi isə özəl Azərbaycan şirkəti tərəfindən yatırılıb. Zavodda əvvəlcə "İran Khodro"markasına aid 4 modelin, yəni "Runna", "Dena", "Samand" və "Soren" avtomobilllərinin yığımına başlanacaq. Ehtiyat hissələrinin bir hissəsinin yerli zavodlarda istehsalı planlaşdırılır. Bunun üçün həmin zavodlara təkliflər veriləcək. Zavodların test məhsulları İran şirkəti tərəfindən müsbət rəy alarsa, ehtiyat hissələrinin istehsalı başlayacaq. Avtomobil zavodu ehtiyat hissələrinin istehsalı ilə bağlı Sumqayıt Texnologiyalar Parkı, o cümlədən plastik hissələrin istehsalı üçün SOCAR-ın yeni tikiləcək zavodu ilə əməkdaşlıq etməyi planlaşdırır. Yığılan avtomobillərin 15-20%-i xaricdə satılacaq. "Azevrocar"dan verilən məlumata görə, xarici bazar olaraq MDB və Mərkəzi Asiya ölkələri nəzərdə tutulub. "Azevrocar"dan onu da bildiriblər ki, zavodda yığılacaq maşınlar həm qiymət, həm də kefiyyət baxımından bazarda rəqabətə davamlı olacaq: "Azərbaycan bazarında ən ucuz təzə maşınları biz satacağıq. Yeni modellərin qiymətləri 10-12 min manat aralığında dəyişəcək. Müqayisə üçün, hazırda Azərbaycan bazarında bu qiymətə, demək olar ki, yeni avtomobil yoxdur". Yeni yığılacaq avtomobillərin kefiyyətinə gəlincə, şirkətdən bildiriblər ki, marka "Avro 5" standartları üzrə keyfiyyət sertifikatı alıb. Avtomobillərin kefiyyəti tam yüksək səviyyədə olacaq. Aydındır ki, keyfiyyət tələbləri gözlənildiyi halda yerli bazarda həmin maşınlara tələb yüksək səviyyədə olacaq. Bu vəziyyətdə yerli istehsalı daha da genişləndirmək üçün xaricdən maşın gəlməsinə müəyyən məhdudiyyətlər də tətbiq edilə bilər. Ümumiyyətlə, dünya təcrübəsinə əsasən avtomobil istehsal edən ölkələr daxili bazarlarını qorumaq üçün xaricdən gətirilən avtomobillərlə bağlı məhdudiyyətlər qoyur. Bura vergilərin artırılması, tələblərin yüksəldilməsi və digər belə tədbirlər aiddir. İndiyədək Azərbaycanda avtomobil istehsalı geniş şəkildə olmadığına görə buna ehtiyac yox idi. Yeni zavodun istifadəyə verilməsi isə vəziyyəti dəyişir. Hesab edilir ki, Azərbaycanda da istehsal başlandıqdan sonra ölkəyə xaricdən gətirilən avtomobillərə ilk növbədə vergilər artırıla bilər. Yəni dünya təcrübəsi bunu tələb edir. Ucuz və keyfiyyəti yüksək olan yerli maşınlara isə ilk növbədə daxili tələbin özünün yüksək olması gözlənir. Bu hal həm də maşın bazarını canlandıra biləcək əsas faktorlardan sayılır. Digər tərəfdən yerli istehsal olan avtomobillərin bir hisəəsinin ixraca yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Belə vəziyyət isə avtomobil sənayesinin Azərbaycana valyuta qazandıracaq mühüm sferalardan birinə çevriləcəyini istisna etmir.
Tahir TAĞIYEV
