Ölkə iqtisadiyyatı üçün xüsusi maraq doğuran məqamlardan biri də maliyyə bazarlarında sabitlik, o cümlədən manatın digər valtyutalara nisbətdə mövqeyinin qorunub saxlanmasıdır. Əslində, son ayların təhlili göstərir ki, qeyd olunan istiqamətdə istənilən nəticələr əldə olunur. Elə bunun nəticəsidir ki, indi manatın kursu sabit mövqedədir.
Belə vəziyyəti şərtləndirən amillər isə müxtəlifdir. Əvvəla, qeyri-neft sektorunun sürətli inkişafı nəticəsində bu istiqamətdə ixrac edilən məhsulların həcmi xeyli artıb. Bu da ölkəyə əlavə valyuta gətirir. Daha bir məqam odur ki, neft və qaz satışı Azərbaycanın əldə etdiyi valyutanın miqdarını xeyli artırır. Digər tərəfdən indi Azərbaycan ixracı daha çox yerli məhsullarla əvəzləməyə çalışır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu istiqamətdə addımlar artıq mühüm nəticələr verir. Belə ki, xarici ticarətdə müsbət saldonun miqdarı durmadan artır.
Ümumiyyətlə, bu ilin yanvar-aprel ayları ərzində Azərbaycanın xarici ticarət əməliyyatlarının həcmi 5 milyard 596 milyon dollar təşkil edib. Bu ilin dörd ayı ərzində idxal əməliyyatları 2 milyard 165 milyon dollar olub ki, bu da 2016-cı ilin 4 ayı ilə müqayisədə 16,53% azdır. Hesabat dövründə ölkənin ixrac əməliyyatları 3 milyard 431 milyon dollar həcmində olub ki, bu ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 41,11% çoxdur. Nəticədə 1 milyard 266 milyon dollar məbləğində müsbət saldo yaranıb. Yəni ölkəyə bu qədər həcmdə artıq valyuta gəlib. Təbii ki, bu hal da mütləq şəkildə manatın digər valyutalara nisbətdə məzənnəsinin sabit qalmasına, hətta möhkəmlənməsinə gətirib çıxarır. Rəsmi məlumatlara əsasən, ixracın strukturunda xam neft, təbii qaz, neft məhsulları, meyvə-tərəvəz, alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar, plastik kütlə, qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar, şəkər, kimya sənayesi məhsulları, pambıq ipliyi və bitki yağları, idxal olunmuş məhsulların dəyərində isə maşın, mexanizm, elektrik aparatları, avadanlıqlar, ərzaq məhsulları, qara metallardan hazırlanan məmulatlar, nəqliyyat vasitələri və onların hissələri, plastik kütlə və ondan hazırlanan məmulatlar, oduncaq və ondan hazırlanan məmulatlar, əczaçılıq məhsullarının xüsusi çəkisi üstünlük təşkil edib.
Qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanın ixrac etdiyi məhsulların çeşidinin daha da artması gözlənir. Bu vəziyyət ölkəyə daha çox valyuta gəlişini də təmin edəcək. Bu mənada istisna edilmir ki, növbəti günlər ərzində manatın məzənnəsi daha da güclənsin. Belə vəziyyət həm də uğurlu xarici ticarətin göstəricisi hesab olunur. Ümumiyyətlə, valyuta gəlirlərinin uzunmüddətli dövrdə davamlılığının təmin olunması baxımından ixrac gəlirlərinin artırılması və neftdən asılılığın azaldılması istiqamətində hökumət tərəfindən həyata keçirilən xarici ticarət strategiyası yüksək qiymətləndirilir. Bu xüsusda qəbul edilmiş strateji yol xəritələri göstərir ki, ortaya qoyulan xarici ticarət strategiyası ixracın genişləndirilməsini əsas hədəf kimi qarşıya qoyur. Gündəlik tələbat malları üzrə yerli istehsalın stimullaşdırılması və bu sahədə idxalı mümkün ölçüdə əvəzləmək məqsədilə aktiv gömrük siyasətindən istifadə edilməsi isə indi Azərbaycandan daha az valyuta çıxmasına səbəb olub. Əvəzində, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan xaricə daha çox məhsul ixrac edir. Beynəlxalq bazarlarda "Made in Azerbaijan" brendinin təşviqi üzrə kompleks və sistemli tədbirlərin həyata keçirilməsi də bu istiqamətdə müsbət nəticələrini verir. Digər tərəfdən ixrac şirkətlərinin beynəlxalq bazar araşdırmalarına dövlət səviyyəsində dəstək verilməsi, ölkə ixracatçıları və ixrac yönümlü istehsal sahələri ilə bağlı lazımi informasiya bazalarının formalaşdırılması indi özəl sektoru ixraca daha çox həvəsləndirir.
Ekspertlər qeyd edir ki, ixrac yönümlü istehsal sahələrinə qarşılıqsız maliyyə yardımları, aşağı faizli kreditlər kimi maliyyə təşviqlərinin verilməsi də bu sahədə mühüm dəyişikliklərə rəvac verib. Eyni zamanda, uğurları daha da artırmaq məqsədilə paralel olaraq ölkəyə xarici investisiyaların cəlb edilməsi istiqamətindəki tədbirlərin də genişləndirilməsi nəticələrini verir. Hesab olunur ki, qeyri-neft ixracı davamlı olaraq artarsa, ölkəyə xarici investisiya axını genişlənərsə, o zaman Azərbaycana gələn xarici valyutanın miqdarı daha da çoxalacaq. Bu vəziyyət isə öz növbəsində manatın qarşıdakı dövr ərzində mövqelərini daha da gücləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
