İqtisadi müstəvidə son günlərin ən çox müzakirə edilən məsələlərindən biri də valyutadəyişmə məntəqələrinin fəaliyyətinin yenidən bərpa edilməsi ilə bağlıdır. Ölkəyə gələn turistlərin sayının artması fonunda bu məsələ əslində kifayət qədər aktualdır. Lakin ən çox maraq doğuran məsələlərdən biri də valyutadəyişmə məntəqələrinin işinin bərpa edilməsinin maliyyə bazarına, xüsusən də manat-dollar nisbətinə hansı təsir göstərəcəyidir.
Xatırladaq ki, Milli Məclisdə "Valyuta tənzimi haqqında" qanuna dəyişikliklər qəbul olunub. Qanuna edilən dəyişikliyə əsasən valyutadəyişmə məntəqələrinin fəaliyyəti yenidən bərpa edilir. Valyutanın tənzimlənməsi isə Mərkəzi Bankdan alınaraq Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasına verilir. Valyutanın tənzimlənməsi ilə bağlı lisenziyalar da məhz bu palata tərəfindən veriləcək. Lisenziyalar təkcə poçtlara deyil, eyni zamanda banklara, rezident və qeyri-rezidentlərə veriləcək.
Qeyd edək ki, hazırda valyutanın alışı və satışı Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi qaydada müvəkkil banklar vasitəsilə həyata keçirilir. Xarici valyutanın alqı-satqısı bilavasitə müvəkkil banklar arasında, eləcə də Mərkəzi Bankın maliyyə bazarlarına nəzarət orqanı ilə razılaşdırmaqla müəyyən etdiyi qayda və şərtlər daxilində fəaliyyət göstərən valyuta birjaları vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Müvəkkil bankların iştirakı olmadan xarici valyutanın alınması və satılmasına icazə verilmir. Amma indi yeni qanunla vəziyyət tamam dəyişir. Analitiklər bildirir ki, qanun layihəsi qəbul ediləcəyi təqdirdə nağd valyuta bazarında valyutadəyişmə məntəqələrinin rahat şəkildə açılması mümkün olacaq. Bu, həm də nağd valyuta bazarında rəqabəti gücləndirəcək və valyutanın alış, eləcə də satış məzənnələri arasında fərqi daha da aşağı salacaq. Nəticədə, həm də "qara bazar"da valyuta alqı-satqısının qarşısı alınacaq. Valyutadəyişmə məntəqələri məzənnə fərqlərini azaldaraq və lazımi bölgələrdə fəliyyət göstərməklə buna nail olacaq. Eyni zamanda onlar arasında rəqabət manatın mövqeyini daha da gücləndirəcək.
Analitiklər bildirir ki, valyutadəyişmə məntəqələrinin fəaliyyətinin bərpası bu sahə üzrə vergi ödənişlərinin də həcminin artmasına gətirib çıxaracaq. Düzdür, qanunun qəbul edilməsi kommersiya banklarının gəlirlərinin zəifləməsinə səbəb olacaq. Amma valyuta mübadiləsi sahəsində vəziyyət əsaslı surətdə dəyişəcək. Xüsusən də turistlərin valyuta mübadiləsində üzləşdiyi çətinliklər aradan qalxacaq. Bunu iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov da təsdiqləyir: "Valyutadəyişmə məntəqələrinin yenidən fəaliyyəti imkan verəcək ki, insanlar asan, sərbəst şəkildə şənbə, bazar, bayram günlərinə baxmadan gedib pullarını dəyişə bilsinlər. Bu baxımdan, əslində bir il öncə ləğvinə ehtiyac olmayan məntəqələrin daha tez fəaliyyətə başlamasına ehtiyac var idi". Onun sözlərinə görə, valyutadəyişmə məntəqələrinın fəaliyyətinin qısa müddət sonra bərpa ediləcəyi gözlənir: "Bir il öncə valyutadəyişmə məntəqələri ləğv edilən zaman bunun doğru addım olmadığını deyərək, bu xidməti bərpa etməyin vacibliyini bildirmişdik. Hətta ötən ilin payızında valyutadəyişmə məntəqələrinin fəaliyyətinin bərpası ilə bağlı təkliflərimizi də hökumətə təqdim etdik. Valyutadəyişmə məntəqələri o zaman "qara bazar"la əlaqələndirilirdi. Amma nəticə o oldu ki, məntəqələr bağlanandan sonra "qara bazar çiçəklənməyə" başladı. Valyutadəyişmə məntəqələrinin olmaması "qara bazar"ın inkişafına gətirib çıxardı. Digər tərəfdən, valyutadəyişmə məntəqələrinin işləməsi 6 min iş yeri demək idi. Bu məntəqələr ləğv edilən zaman məhz 6 min iş yeri bağlandı. Bu baxımdan, valyutadəyişmə məntəqələrinin bərpası həm də yeni leqal iş yerləri deməkdir". Ekspertin fikrincə, bu addım "qara bazar"ın aradan qaldırılmasına müsbət təsir edəcək: "Əksər bankların alış və satış kursu arasında fərq yenə də var. Fevral ayının əvvəllərində manat möhkəmlənməyə başlayanda manatın və ya dolların alış kursu ilə satış kursu arasında hər 100 dollarda təxminən 20 manat fərq var idi. Əslində, səbəblərdən biri məhz valyutadəyişmə məntəqələrinin yoxluğu nəticəsində rəqabətin zəif olması idi. Qəribədir ki, hətta qeyri-leqal fəaliyyət göstərən "qara bazar"da valyutanın alış-satış kursu əksər banklara nisbətən daha münasibdir. Bu isə ondan xəbər verir ki, valyutadəyişmə məntəqələrinin bərpası qeyri-leqal bazarda çalışanların fəaliyyətinin leqallaşdırılmasına imkan verəcək. Yəni valyutadəyişmə məntəqələri ləğv edilən zaman orada işləyənlərin əksəriyyəti "qara bazarda" fəaliyyət göstərirdi. İndi isə artıq onlar valyutadəyişmə məntəqələrinə qayıdacaq, leqal şəkildə fəaliyyət göstərəcəklər. Bir il öncə "qara bazarın" yaranmaması üçün valyutadəyişmə məntəqələrinin ləğv edildiyi bildirilsə də, əslində indi bu məntəqələr "qara bazarı" ləğv etmək üçün bərpa edilir". Beləliklə, valyutadəyişmə məntəqələrinin bərpası ilə maliyyə sektorunda tamam yeni bir vəziyyətin yaranması gözlənir.
Tahir TAĞIYEV
