Qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində ölkəmizdə həyata keçirilən tədbirlər öz müsbət nəticələrini verməkdədir. Elə bu səbədəndir ki, neftin qiymətində qeydə alınan dəyişikliklər Azərbaycan iqtisadiyyatına, büdcə xərcləmələrinə əsaslı surətdə təsir göstərə bilmədi. Azərbaycanın bu səpkidə atdığı addımlar beynəlxalq miqyasda da yüksək qiymətləndirilir.
Məşhur "Fitch" beynəlxalq reytinq agentliyi də bildirir ki, neft qiymətlərindəki kəskin azalmanın büdcəyə mənfi təsirini neytrallaşdırmağı bacaran ölkələrdən biri məhz Azərbaycan olub. Agentlik bildirir ki, neft qiymətlərindəki kəskin azalmanın büdcəyə mənfi təsirini aradan qaldıran ölkələr qismində, Azərbaycanla yanaşı, həm də Konqo, Qazaxıstan və Behreyn çıxış edir. Bundan əlavə, agentliyin müvafiq hesabatında bildirilir ki, Fars körfəzi ölkələri milli valyutanın məzənnəsinə toxunmadan büdcə xərclərini azaldaraq büdcə kəsirini minimuma endirməyə müvəffəq olub. Qazaxıstan, Rusiya və Azərbaycan isə devalvasiya etməklə neft qiymətlərindəki azalmanın büdcəyə mənfi təsirini aradan qaldıra bilib.
Bu arada bir məqamı da qeyd edək ki, Azərbaycan həm də, neftin aşağı qiymətlərinə baxmayaraq, valyuta ehtiyatlarının miqdarını da artıra bilib. Belə ki, bu ilin birinci rübündə Azərbaycanın valyuta ehtiyatları 1 milyard dollar səviyyəsində artıb. Bu gün valyuta ehtiyatlarımız 38,5 milyard dollardır. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin 2017-ci ilin birinci rübünün sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında çıxışı zamanı bunu yüksək qiymətləndirib: "Biz keçən il valyuta ehtiyatlarımızı qoruya bilmişik. Baxmayaraq ki, neftin qiyməti kəskin səviyyədə aşağı düşüb, bu il nəinki qoruya bilmişik, birinci üç ayda biz əlavə 1 milyard dollar qazanmışıq". Dövlət başçısı əmin olduğunu bildirib ki, il ərzində ölkənin valyuta ehtiyatları artacaq. Bunun çox önəmli məsələ olduğunu vurğulayan Prezident deyib: "Hamıya aydındır ki, 2015-2016-cı illər böhran illəridir. Neftin qiymətinin 3-4 dəfə aşağı düşməsi, inşaat sektorunda keçən il yaşanan durğunluq, təbii ki, istər-istəməz bizim iqtisadi inkişafımıza mənfi təsir göstərə bilərdi. Bəlkə də hər hansı bir başqa hökumət bunun çıxış yolunu ancaq valyuta ehtiyatlarının istifadəsində görə bilərdi. Ən asan yol da bu idi. Ancaq məsuliyyətli yanaşma və uzunmüddətli inkişaf planlarımız, əlbəttə ki, bizim üçün başqa seçim diqtə edir. Bu məsuliyyətli seçim idi, bu, xalqın maraqlarını hər şeydən üstün tutan seçim idi. Beləliklə, biz iqtisadi dayanıqlılığımızı qoruya və valyuta ehtiyatlarımızı artıra bildik. Neftlə zəngin olan ölkələrin, demək olar ki, əksəriyyəti keçən il və bu il öz valyuta ehtiyatlarını itirir. Biz isə artırırıq". Həqiqətən də bir çox ölkələrlə müqayisədə Azərbaycanın valyuta ehtiyatları ilə bağlı vəziyyətinin dahayaxşı olduğu nəzərə çarpır. Məsələn, ən böyük neft hasilatçılarından olan Səudiyyə Ərəbistanının qızıl-valyuta ehtiyatları ötən dövr ərzində xeyli azalıb. Son bir il ərzində Səudiyyə Ərəbistanı Mərkəzi Bankının beynəlxalq ehtiyatları ayda orta hesabla 6,5 milyard dollar sürətilə "əriyib" və hazırda 500 milyard dollardan bir qədər çoxdur. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2014-cü ildə neftin qiyməti 100 dollardan baha olduğu zaman bu ölkənin valyuta ehtiyatları 737 milyard dollar olub. Məlumatlara görə, son iki ayda ehtiyatlarda azalma müvafiq olaraq 11,8 milyard və 9,8 milyard dollar təşkil edib. "EFG-Hermes" investisiya bankının iqtisadçılarının fikrincə, ehtiyatlardakı azalma narahatlıq doğurur, çünki azalma tempinin düşməsi müşahidə olunmur. Qeyd edək ki, 2016-cı ildə Səudiyyə Ərəbistanının büdcə kəsiri 79 milyard dollar təşkil edib.
Beləliklə, Səudiyyə Ərəbistanı ilə müqayisədə Azərbaycanda vəziyyətin daha yaxşı olması nəzərə çarpır. Qeyri-neft sektorunun inkişafı sayəsində vəziyyətin ölkəmizin maraqları çərçivəsində dəyişməsi isə bundan sonra da davam edəcək. Digər tərəfdən, neft qiymətlərilə bağlı baş verənlər Azərbaycanın əlavə gəlirlər əldə etməsini də şərtləndirəcək. Bu arada, "Bank of America" investisiya bankının proqnozuna əsasən, neft hasilatının azalması ilə bağlı anlaşmanın uzadılmasının müsbət təsiri artıq neft qiymətlərində öz əksini tapıb. Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə eksperti Anatoli Zolotuxin isə bildirir ki, dünya bazarında xam neftin bir barrelinin qiyməti tezliklə 100 dollar ola bilər. Onun qənaətinə görə, neftin qiyməti bu səviyyəni ötə bilməyəcək. Kömür, neft və təbii qaz isə yaxın gələcəkdə ümumi enerji səbətində 75 faizlik paya sahib olacaq. Beləliklə, neftin artan qiyməti Azərbaycanın bu məhsuldan yenidən daha böyük həcmdə gəlir əldə etməsini şərtləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
