Neft bazarında yaşanan dəyişikliklər fonunda qiymətlərin yüksək həddə saxlanması üçün hasilatçı ölkələr indi daha çox vahid mövqedən çıxış etməyə çalışır. İndi, Azərbaycan da daxil olmaqla, əksər hasilatçılar istehsal olunan neftin həcmini azaltmağa hazır olduqlarını bəyan edir. Bu xüsusda əsas proqnozlar ondan ibarətdir ki, neftin qiymətləri yüksəlməkdə davam edəcək.
ABŞ-ın Enerji İnformasiya Administrasiyası (EIA) da bildirir ki, qlobal neft təklifi və tələbatı bu il, eləcə də 2018-ci ildə artacaq. Quruma görə, ötən il dünyada orta aylıq olmaqla sutkada 96,4 milyon barrel xam neft istehsal edilib. Bu həcmin bu il 1,4 faiz artaraq 97,5 milyon barrel, 2018-ci ildə isə daha 1,1 faiz çoxalaraq 98,9 milyon barrel olacağı proqnozlaşdırılır. 2016-cı ildə orta hesabla 0,9 faiz azalan xam neft ehtiyatları 2017-ci ildə 0,3 faiz və 2018-ci ildə isə 0,1 faiz artacaq. Məhz tələbin artması fonunda neft qiymətlərinin daha da yüksəlməsi gözlənir. Enerji İnformasiya Administrasiyası da bildirir ki, neftin qiyməti bu il və gələn ildə tədricən bahalaşacaq. Bu ilin yanvar ayında bir barreli 54 dollar olan "Brent" tədricən bahalaşaraq dekabrda təxminən 59 dollar olacaq. Qeyd olunur ki, xam neft ehtiyatlarının azalmasının təsirilə neftin qiyməti tədricən bahalaşmağa başlayacaq.
BP şirkəti də bildirir ki, qlobal enerji tələbatı artacaq. Şirkətə görə, qlobal enerjidə, neft və qazla yanaşı, kömür də əsas enerji mənbəyi olaraq qalacaq. Neft, qaz və kömür 2035-ci ildə ümumi enerji təminatının 75 faizindən çoxunu təşkil edəcək. 2015-ci ildə isə bu rəqəm 86 faizə bərabər olub. Təbii qaza tələbat neft və ya kömürdən daha çox artır. BP şirkətinin "Energetika sektorunun perspektivlərinin proqnozu" adlı hesabatında bildirilir ki, neftin əsas istehlak sahəsi nəqliyyatdan kimya sektoruna keçəcək. Bu isə qiymətləri artıran daha bir vacib amil ola bilər. BP-nin rəhbəri Robert Dadli bildirir ki, qiymət artımını sürətləndirmək üçün, OPEK ölkələrinin Vyana sazişinin iştirakçıları tələb edərsə, Britaniyanın neft-qaz şirkəti də həmin ölkələrdə neft istehsalını azaltmağa hazırdır. Onun sözlərinə görə, şirkət bu məsələni müstəqil həll etmir. Çünki bu, BP-nin hasilatla məşğul olduğu ölkələrin tənzimləyici qurumlarının səlahiyyətinə aiddir: "İndi biz Əbu-Dabidə istehsalın yüksəlməsinə mənfi cavab verən istehsalla məşğul oluruq. Azərbaycan da elan edib ki, bəzi ixtisarlar edəcək. Biz şirkət olaraq bu cür qərarlar qəbul etmirik. Bu məsələ tənzimləyicinin işidir".
Qeyd edək ki, OPEK ötən ilin 30 noyabrında neft hasilatını hər gün 1,2 milyon barrel azaltmaq barədə razılığa gəlib. Bu prosesə, qeyri-OPEK ölkələrindən biri kimi, Azərbaycan daha böyük töhfələr verməyə hazır olduğunu bildirir. Energetika naziri Natiq Əliyev "Natural Gas World"ə müsahibəsində bildirib ki, Azərbaycanda bu il qaz hasilatının artırılması, neft hasilatının isə azaldılması nəzərdə tutulur. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda bu il qaz hasilatıının 0,8% artırılaraq 29,561 milyard kubmetrə çatdırılması nəzərdə tutulur. Nazir qeyd edib ki, ötənilki 9,9 milyard kubmetrlə müqayisədə bu il "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağının ilk mərhələsi çərçivəsində 10 milyard kubmetrdən çox qaz hasilatı planlaşdırılır. N.Əliyev, həmçinin, neft hasilatının azaldılması ilə bağlı razılıqdan da danışaraq qeyd edib ki, Azərbaycan hasilatın azaldılması öhdəliyinə tam əməl edir və yanvarın 1-dən gündəlik neft hasilatı təxminən 35 min barrel azaldılıb. Nazirin sözlərinə görə, buna uyğun olaraq, yanvarın 1-20-də ölkədə gündəlik neft hasilatı 789 min barrel təşkil edib: "Ötən ilin noyabr ayında isə gündəlik hasilat 830 min barrel olub. Yanvarda neftin qiyməti illik müqayisədə 25 dollar artıb və bu bütün hasilatçıların xeyrinədir. Digər hasilatçılar hasilat səviyyəsini bir az daha azaltmaq barədə qərar versələr, Azərbaycan hasilatı daha da azalda bilər".
Ötən il Azərbaycanda neft hasilatı 41 milyon ton təşkil edib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 1,5% azdır. Ölkənin ümumi neft hasilatının 75,6%-i "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) yataqlarından çıxarılır və bu il bu yataqlar blokundan hasilatın gündəlik 20 min barrel azaldılması gözlənir. Belə vəziyyət isə neftin qiymətinin yüksəlməsiən mütləq təsir edir.
Tahir TAĞIYEV
