Ölkənin avtomobil bazarında aktivlik dərəcəsi hələ də aşağı olaraq qalır. Elə bu səbəbdəndir ki, son iki ildə Azərbaycana satış üçün gətirilən maşınların sayında ciddi azalma var. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ötən il ərzində Azərbaycana 5746 ədəd avtomobil idxal olunub ki, bu da illik müqayisədə 4,66 dəfə azalma deməkdir.
2015-ci ildə Azərbaycana 26.785 ədəd avtomobil idxal olunmuşdu. Ötən il isə 4991 ədəd minik avtomobili, 96 ədəd avtobus, 571 ədəd yük avtomobili, 88 ədəd xüsusi təyinatlı nəqliyyat vasitəsi idxal olunub. Daha bir maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, idxal maşınlarının heç də hamısı satılmır. Hətta bəzi satış salonlarında aylardır ki, müəyyən avtomobillər hələ də müştəri yolu gözləyir. Bu vəziyyət artıq maşın idxalçılarını çətin vəziyyətdə qoyduğundan, indi onlar satış prosesində önəmli yeniliklərə start verir. Artıq yayılan məlumatlardan aydın olur ki, ölkədə rəsmi dilerlər satış şərtlərini dəyişir. Söhbət yeni avtomobillərin ölkəyə müştərilərin sifarişi əsasında gətirilməsindən gedir. Əsas səbəb də rəsmi dilerlərin satışlarının kəskin azalmasıdır. Avtomobil eksperti Rəşad Quliyevin sözlərinə görə, dolların bahalaşmaqda davam etməsi avtomobil bazarında durğunluğu daha da dərinləşdirir. Belə olan halda avtomobil almağa maraq kəskin azalır. Bunu nəzərə alan şirkətlər artıq əvvəlki qaydada yeni modelləri gətirib salonda saxlamaqdansa, avtomobili sifariş əsasında gətirməyə üstünlük verirlər. Belə ki, yeni avtomobilləri sifariş edən müştərilərdən əvvəlcə avtomobil dəyərinin 20%-i alınır. Avtomobil bir neçə aydan sonra gətiriləndə isə avtomobil dəyərinin qalan 80%-i ödənilir. Ekspert bildirib ki, şirkətlərin hazırda satışlarının yalnız 20%-ni salondan birbaşa satılan avtomobillər təşkil edir. 10 təzə avtomobildən 8-i hazırda sifarişlə satılır.
Adətən, yerli avtomobil alıcıları avtomobilin təhcizatında panorama lyuk, monitor, tam dəri salon, arxa kameranı sifariş edir. Avtomobil şirkətləri müştərilərin standart komplektasiya tələbini nəzərə almaqla yeni modelləri zavoddan sifariş edir. Avtomobillər rəsmi dilerlərin xaricdəki stoklarında saxlanır. Müştəri buradan həmin avtomobili sifariş edən zaman avtomobil 2 həftə ərzində ölkəyə çatdırılır. Avtomobildə daha geniş təhcizatın olmasını istəyən müştərilərin sifarişi isə 5-6 ay ərzində reallaşdırılır. Bu üsul şirkətlərin qənaətlə daha səmərəli işləməsinə şərait yaradır. Qeyd edək ki, avtomobillərin sifarişlə satılması əvvəllər də mövcud olub. Amma bu hala əvvəllər az rast gəlinirdi. Kreditlərin əlçatan olması, insanların avtomobillərə marağı sifarişlərin az olması ilə müşahidə edilirdi. Amma hazırda vəziyyət xeyli dəyişib. İndi sifarişlə avtomobil alışı və satışı üstünlük təşkil edir. Avtomobil eksperti Fərid Məlikov da bildirir ki, manatın məzənnəsinin qeyri-stabil olması, yeni avtomobillərlə yanaşı, artıq ehtiyat hissələrinin də sifariş əsasında gətirilməsinə səbəb olub. Belə ki, şirkətlər ehtiyat hissələrinin ortalama aylıq satış dövriyyəsini hesablayır və həmin sayda detalı sifariş edirlər.
Beləliklə, maşın bazarında durğunluq son bir ildə sifarişlə satışların artmasına şərait yaradıb. Belə vəziyyət avtomobil dilerləri üçün də sərfəlidir. Belə ki, əvvəllər rəsmi distribütor yeni avtomobilləri dilerə təqdim edirdi. Bir müddət sonra isə dilerə təqdim etdiyi avtomobillərin pulunu tələb edirdi. Rəsmi diler isə avtomobili sata bilməyəndə onu geri qaytara bilmir və çətin vəziyyətdə qalırdı. Amma indi vəziyyət dəyişir. İndi müştərilər avtomobilin dəyərinin 20%-ni ödəyəndən sonra artıq sifarişi geri götürə bilmir. Avtomobil şirkətləri də, əlavə xərclərdən xilas olmaqla yanaşı, real müştəri qazanmış olur. Hazırda yalnız buraxılış ili köhnə sayılan maşınların satışında sifariş sistemi işləmir. Amma burada qiymətlər çox aşağı olduğundan, əvvəlki kimi olmasa da, iqtisadi aktivlik qeydə alınır. Bu bazarda populyar avtomobillər əsasən Almaniya, Yaponiya və Koreya istehsalıdır ki, onların da qiyməti o qədər də yüksək sayılmır və müştəriləri də tapılır. Amma burada da aktivlik dərəcəsi, ötən illərlə müqayisədə, xeyli aşağıdır.
Tahir TAĞIYEV
