Məlum olduğu kimi, bu gün Türkiyədən Orta Asiya, xüsusilə də Qazaxıstan istiqamətində yük maşınları ilə daşımalar üçün Xəzər üzərindən keçən marşrutda əlverişli şərait yaradılıb. Xatırladaq ki, Türkiyə TIR-ları Orta Asiyaya yük daşımaq üçün Rusiya təyyarəsinin vurulmasından və Moskvanın tətbiq etdiyi sanksiyalardan sonra Azərbaycan və Gürcüstandan keçən dəhlizə yönəlib. Hazırda sanksiyalar aradan qalxıb, ancaq Azərbaycan tərəfi "İpək Yolu" dəhlizi üzrə yükdaşımaları asanlaşdırdığı üçün, Türkiyə TIR-larının böyük bir qismi hələ də bu dəhlizdən istifadə edir.
Onu da xatırladaq ki, yükdaşımaların asanlaşdırılması üçün son bir il ərzində Azərbaycan tərəfindən ciddi addımlar atılıb. Ən əsası, liman və bərə tarifləri aşağı salınıb, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanında tranzit yükdaşıyan TIR-ların qəbulu və ötürülməsi prosedurları qat-qat asanlaşdırılıb. Nəticədə Türkiyə yükdaşıyanları stabil olaraq bu dəhlizə yönəlməyə başlayıb. Azərbaycan ərazisindən tranzitlə keçən yüklər üçün bir pəncərə sisteminin yaradılması, keçid prosedurlarının sadələşdirilməsini Türkiyə tərəfi böyük məmnuniyyətlə qarşılayır. Azərbaycanın Türkiyəyə məxsus və digər ölkələrin yük maşınlarının ölkə ərazisindən istifadəsi üçün şərait yaratması buradan istifadə olunmaqla daşınan yüklərin həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bütün bunlar beynəlxalq miqyasda da kifayət qədər yüksək qiymətləndirilir. Türkiyənin keçmiş mədəniyyət və turizm naziri, prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın baş müşaviri Yalçın Topçu da bildirib ki, Azərbaycan Xəzər dənizi hövzəsində ən sərfəli, rahat və etibarlı logistik mərkəz rolunu oynayır. O deyib ki, Türkiyədən Mərkəzi Asiyaya çıxmaq üçün ən qısa və sərfəli quru marşrutu Azərbaycan və Bakı dəniz limanıdır: "Azərbaycan üzərindən həyata keçirilən "Transxəzər" beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun əhəmiyyəti son illər daha çox artıb. Şübhəsiz ki, Ələt qəsəbəsində yerləşən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının böyük rolu var. Digər tərəfdən isə, son illər dünyanın Qərb və Şimal yarımkürəsi arasında yerləşən önəmli maliyyə və ticarət mərkəzləri Şərqə doğru istiqamətlənib".
Y.Topçu qeyd edib ki, bu yerdəyişmə ilə eyni vaxtda "İpək Yolu" kimi tarixi ticarət marşrutları da ciddi aktuallaşmağa başlayıb: "Eyni zamanda alternativ marşrutlar kəşf olunur. Bu baxımdan da Azərbaycan tarixən "İpək Yolu" marşrutu üzərində öz əhəmiyyətli yerini qoruyub saxlayır. Bu gün Azərbaycan Xəzər dənizi hövzəsində ən sərfəli, rahat və etibarlı logistik mərkəz rolunu oynayır. Həmçinin Azərbaycan Şərq və Qərb, Şimal və Cənub coğrafiyasının tam mərkəzində yerləşən ölkədir. Azərbaycanın bu cür geostrateji mövqeyi təkcə qonşu və regional dövlətlər üçün deyil, eyni zamanda digər dövlətlər üçün də əlverişli imkanlar yaradır. Yəni İstanbul şəhəri dünyanın əsas mərkəzlərindən biri olduğu kimi, Bakı da yaxın gələcəkdə regionun Dubayına çevriləcək. Bu yaxınlarda İstanbulda salınacaq 3-cü böyük yeni hava limanı, 2016-cı ildə istifadəyə verilən Yavuz Sultan Səlim körpüsü və Avrasiya tuneli Türkiyə və dünya üçün nə qədər əhəmiyyətlidirsə, Ələtdə yerləşən Bakı Limanında yaradılacaq Azad Ticarət Zonası da Azərbaycan və Avrasiya regionu üçün o qədər vacibdir. Sadaladığım bu layihələr Azərbaycan və Türkiyənin yeni mənzərəsini yaradacaq". Həmçinin Y.Topçunun sözlərinə görə, hazırda Türkiyə və digər dövlətlərə məxsus TIR-ların Xəzər dənizi üzərindən yük daşıması Ələt qəsəbəsində yerləşən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı vasitəsilə təmin olunur: "Bakı limanı "Ro-Ro" səfərlərini də həyata keçirməklə, öz əhəmiyyətini və rolunu daha da artırır. Təbii ki, bu rahatlıq və yüksək şərait Türkiyədən olan TIR sürücüləri və yükdaşıyan şirkətlər üçün də müsbət addımdır. Hazırda Türkiyə və Azərbaycan hökumətləri Xəzər dənizi üzərindən yük daşınması və digər bu kimi işlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı birgə iş aparır. Biz bu sahədə qardaş ölkəyə nə dəstək lazımdırsa, verməyə hazırıq. Biz də istəyirik ki, beynəlxalq yükdaşıma həyata keçirən şirkətlərin ilk seçdiyi marşrut Bakı limanı və Xəzər dənizi olsun. Çünki Türkiyədən olan insanlarımız da qardaş Azərbaycanda öz ölkələrindəki kimi çox rahat olurlar".
Yalçın Topçu xatırladıb ki, Türkiyədə keçirilən "G-20" sammiti çərçivəsində Türkiyə və Çin hökumətləri arasında əməkdaşlıq haqqında saziş imzalanıb: "Həmin sazişlərin də həyata keçirilməsində Xəzər dənizi üzərindəki nəqliyyat keçidi layihələrindən istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, Çinin təşəbbüsçüsü olduğu "OBOR" açıq iqtisadiyyat layihəsində Bakı limanının da yer alması mümkündür. Hazırda bununla bağlı ortaq işlər aparılır". Topçu Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin də Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı layihəsinə böyük töhfələr verəcəyini söyləyib: "Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti vasitəsilə daşınan yüklərin sayı daha da artacaq, şirkətlərin sayı çoxalacaq və alternativ sahələr yaranacaq. Bu da, bütövlükdə, Azərbaycan iqtisadiyyatına xidmət edəcək".
Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, yaxın tezlikdə yükdaşımalar Azərbaycan iqtisadiyyatının önəmli bir hissəsini təşkil edəcək, ölkəyə bu istiqamətdən kifayət qədər böyük gəlir daxil olacaq.
Tahir TAĞIYEV
