Neft bazarında son dəyişikliklər bu məhsulun qiymətinin qarşıdakı müddət ərzində əhəmiyyətli dərəcədə artacağını istisna etmir. Buna əsas səbəb Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) hasilatın azaldılması istiqamətində öhdəliklərin yerinə yetirilməsinə ciddi surətdə əməl etməsidir. Eyni mövqeni quruma üzv olmayan ölkələr də nümayiş etdirdiyindən, bu hal neftin qiymətini artırır.
Qeyd edək ki, neft bazarında yaşananlar Azərbaycanın ixrac etdiyi "qara qızıl"ın qiymətində də artıma rəvac verib. Son məlumatlara əsasən, Azərbaycan neftinin qiyməti 1 dollardan çox bahalaşıb. Belə ki, "AzəriLayt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 1,28 dollar bahalaşaraq 56,07 dollar təşkil edib.
Qiymətlərin isə qarşıdakı müddətdə daha da artması gözlənir. Çünki hasilatçı ölkələr bazarlara çıxan neftin miqdarını azaldır. Venesuelanın neft naziri Nelson Martines bildirir ki, OPEC neft hasilatının azaldılması barədə qərarı 80 faiz icra edib. Onun sözlərinə görə, Venesuela özü hasilatın azaldılması ilə bağlı üzərinə götürdüyü öhdəliyin 50 faizinə artıq əməl edib: "Biz neft hasilatını 90 min barrel azlatmışıq, bu bizim üzərimizə götürdüyümüz öhdəliyin 50 faizindən çoxdur". OPEC-də ən böyük hasilatçılardan biri olan Səudiyyə Ərəbistanı gündəlik neft hasilatını söz verdiyindən daha artıq və vaxtından əvvəl azaldıb. Belə ki, Səudiyyə Ərəbistanı hasilatı 486 min barrel əvəzinə, daha artıq, yəni 500 min barrel həcmində azaldıb. Rusiya da neft hasilatını sürətlə azaldır. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak bu xüsusda bildirib: "Gəlin cari vəziyyətə, onun necə inkişaf edəcəyinə baxaq. Rusiya ilk dəfə bu məsələdə iştirak edəcək. Razılaşma çərçivəsində öhdəlikləri yerinə yetirmək üçün mümkün olan bütün addımları atmışıq". Novak Rusiyanın gündəlik hasilatı 300 min barreldən çox azalda biləcəyini də bir daha diqqətə çatdırıb. Neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələr də analoji addımlar atır. Qeyd edək ki, hasilatçı ölkələrlə razılaşmalar çərçivəsində Azərbaycan da neft istehsalını aşağı salıb və hasilatı bir qədər də azalda biləcəyini bəyan edir. RİA "Novosti" agentliyinə açıqlamasında Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycan neft hasilatını əlavə olaraq azalda bilər: "Əgər OPEC və kartelə üzv olmayan ölkələr əlavə həcmdə neftin hasilatının azaldılması barədə qərar qəbul edərsə, Azərbaycan bu qərarı dəstəkləməyə hazırdır. Bilirsiniz ki, biz sutkalıq hasilatın 35 min barrel azaldılmasına dair öhdəlik götürmüşük. Biz bu öhdəliyi yerinə yetirəcəyik. Prosesə artıq başlanıb. Hələlik biz hasilatı 35 min barrel azaltmışıq. Əgər əlavə olaraq hasilatın azaldılmasına dair qərar qəbul olunarsa, təbii ki, biz bu qərarı dəstəkləyəcəyik. Hesab edirəm ki, bu prosesdə bütün ölkələr həmrəy olmalıdır". Hasilatın azaldılmasına dair qəbul olunan qərarın müddətinin uzadılmasına dair suala Prezident bu cür cavab verib: "Bu qərar hazırkı qərarın icra olunması ilə bağlıdır. Əgər qiymətlər stabilləşərsə, necə ki, indi bu prosesi müşahidə edirik, fikrimcə, əlavə olaraq hasilatın azaldılmasına ehtiyac qalmayacaq". İndilikdə isə gözlənir ki, Azərbaycan neft hasilatını əlavə olaraq azaltmaqla neftin qiymətinin daha da yüksəlməsinə öz töhfəsini verəcək. Bütün bunlar qarşıdakı dövr ərzində ölkəyə neft satışından daxil olan gəlirlərin də həcminin artması deməkdir.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) son hesabatında da deyilir ki, neft bazarında atılan addımlar bu məhsulun qiymətini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Qurum qeyd edir ki, qlobal neft təklifi keçən ilin dekabr ayında noyabrla müqayisədə gündəlik 600 min barrel azalaraq 97,6 milyon barrel təşkil edib. Bildirilir ki, OPEC-in xam neft istehsalı dekabrda əvvəlki ayla müqayisədə gündəlik 320 min barrel azalaraq 33,09 milyon barrelə enib. OPEC-in xam neftdən başqa digər şərti olmayan istehsalı isə gündəlik 6,8 milyon barrel təşkil edib. Beləliklə, OPEC-in ümumi neft istehsalı 39,89 milyon barrel olub. Qurumun proqnozlarına görə, bu il qeyri-OPEC ölkələrinin neft təklifi keçən illə müqayisədə gündəlik orta hesabla 385 min barrel artaraq 58 milyon barrel olacaq. Hesabata görə, bu il qlobal neft tələbatının 97,8 milyon barrelə yüksəlməsi gözlənir. Keçən il istehsal səviyyəsi isə 96,5 milyon barrel təşkil edib. Tələbatın artması isə qiymətin yüksəlməsinə əlavə təkan olacaq. Amma o da vurğulanır ki, qiymətlərin daha da yüksəlməsi üçün qlobal neft bazarında tarazlığın bərpa edilməsi üçün dünya neft ehtiyatları 1 milyard barrel azalmalıdır. "Dana Gas PJSJ" şirkətinin baş icraçı direktoru Patrik Olman-Uord "Bloomberg" televiziyasına verdiyi müsahibədə bildirib ki, bu durumda neftin qiyməti daha yüksək templə artacaq. Beynəlxalq Energetika Agentliyinin icraçı direktoru Fatih Birol da ehtiyatların 2017-ci ilin ilk yarısında azalmağa başlayacağını və neft bazarının tənzimlənəcəyini ehtimal etdiyini bildirib. Rusiyanın "Veles Kapital" investisiya şirkətinin analitiki İqor Arnautov neft qiymətlərinin bir neçə ay ərzində ciddi dəyişikliklərlə müşayiət olunacağını və əsasən artım qeydə alınacağını vurğulayır. Digər tərəfdən, OPEC üzvü olan ölkələrin rəsmilərinin sözlərinə görə, ABŞ-da şist neft istehsalçılarının aktivləşməsi onları qorxutmur. Məsələn, Küveytin neft naziri Əssam əl-Marzuk qeyd edib ki, "qara qızıl"a olan tələbatın artması fonunda şist neft istehsalçılarının aktivləşməsi o qədər də qorxulu deyil: "Hasilatın azaldılması nefti bahalaşdıracaq, eyni zamanda neftə olan tələbatı artıracaq. Bu səbəbdən şist neft hasilatçılarının aktivləşməsi bizi narahat etmir".
Qətərin energetika naziri Məhəmməd Saleh əs-Səda isə qeyd edib ki, əldə olunan şist neft hazırda artmaqda olan tələbatın ödənilməsinə yönələcək.
Tahir TAĞIYEV
