Dünya neft bazarlarında qiymətlər hələ də sabitləşmir və bunun nə qədər davam edəcəyinə dair ən məhşur araşdırma instittuları tərəfindən belə dəqiq cavab yoxdur.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) icraçı direktoru Fatih Birol da neft qiyməti ilə bağlı vəziyyətin dəyişkən olduğunu bildirir: "Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və qeyri-üzv ölkələrin neft hasilatının azaldılması üzrə razılaşması "qara qızıl"ın qiymətini artıracaq. Lakin ABŞ və digər ölkələrdə istehsalın artması neftin qiymətində dəyişkənliyə səbəb olacaq. Ölkələrin neftin hasilat səviyyəsinin azaldılması üzrə öhdəlikləri icra etməsi nəticəsində cari ilin birinci yarısında bazar yenidən tarazlaşacaq. Ancaq bu il qlobal neft qiymətində daha çox dəyişkənlik müşahidə ediləcək"
F.Birol qeyd edib ki, OPEK-in hasilatı azaltmaq üzrə razılaşması neftin qiymətini yüksəldəcək: "Lakin bu, ABŞ və digər ölkələrdə istehsalın artmasına səbəb olacaq. Neftin baha qiyməti isə qlobal tələbatı zəiflədəcək. Həmçinin ABŞ-da şist nefti sektorunda da bu il istehsalın artacağı nəzərdə tutulur". Amma belə görünür ki, digər neft hasilatçıları qiymətlərlə bağlı proseslərin tənzimlənməsində maraqlıdır. Məsələn, Venesuela prezidenti Nikolas Maduro qlobal bazarda neft qiymətlərinin sabitləşməsi üçün rəsmi Karakasın yeni təkliflər verəcəyini bildirib. Maduronun sözlərinə görə, bu həftə Venesuela qiymətlərin sabitləşdirilməsi üçün yeni təklif və düsturu məktub şəklində neft hasilatçısı olan ölkələrə göndərəcək. Maduro Karakasda OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo ilə keçirdiyi görüşdən sonra onu da deyib ki, cari ilin birinci rübündə OPEK-in qiymətlərlə bağlı növbəti toplantısı keçirilə bilər: "Biz növbəti razılaşmaya doğru irəliləyirik və buna nail olacağıq". Xatırladaq ki, noyabrın 30-da OPEK-ə üzv ölkələrin Vyana sammitində neft bazarında qiymətlərin sabitləşməsi məqsədilə hasilatın bu ilin yanvarından 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrel səviyyəsinə çatdırılması ilə əlaqədar razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə OPEK-ə üzv olmayan ölkələr öz gündəlik hasilatını ümumən 558 min barrel azaltmaq barədə razılığa gəlib. Saziş ilin birinci yarısı üçün nəzərdə tutulsa da, onun müddəti uzadıla bilər. İndi gözlənir ki, OPEK-in yaza qədər keçirilməsi nəzərdə tutulan sammitində hasilatın həm həcminin azaldılması, həm də müddətin uzadılması ilə bağlı razılıq əldə olunsun. Bu vəziyyət isə neft qiymətlərini əhəmiyytli dərəcədə artıracaq. Artıq müəyyən hasilatçı ölkələr məhz bu taktika ilə qiymətlərin yüksəlməsinə təsir etməyə çalışır. Məsələn, məlumdur ki, Küveyt neft hasilatı səviyyəsini endirməyə davam edəcək. Küveytin neft naziri Assam Mərzuk ölkəsinin OPEK-lə razılaşdırdığı hasilatın azaldılması ilə bağlı kvotanı daha 17 min barrel artıra biləcəyini söyləyib: "Biz ixtisar səviyyəsini artırmağı davam etdirməyə qərar verdik. Bununla OPEK və ona üzv olmayan digər ölkələrə nümunə olmaq istəyirik. İndiyə qədər hasilatı 133 min barrel azaltmışıq. Artıq göstəriş verilib ki, daha 6 min barrel azaldaq. Nəticədə günlük hasilatı 148 min barrelə qədər azaltmaq istəyirik". Artıq bu məlumat neft bazarında öz əks-sədasını verərək qiymətlərin yüksəlməsinə rəvac verib.
Bir hasilatçı ölkə kimi Azərbaycan da proseslərin gedişini yaxından izləyir. Neftin yüksək qiyməti bəzi parametrlər baxımından Azərbaycan üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu, neft gəlirlərini artırmaqla yanaşı, Neft Fondunun büdcəsindəki kəsirin aradan qaldırılması üçün də böyük önəm kəsb edir. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun sözlərinə görə, 2017-ci il ərzində neftin bir barrelinin qiyməti 52-60 dollar arasında olacaq: "Bu, müxtəlif maliyyə institutları tərəfindən hesablanmış orta qiymətdir. Biz də hesab edirik ki, 2017-ci ildə, təxminən 55 dollar neft üçün orta qiymət olacaq. Bu isə Neft Fondunun büdcəsinə əlavə olaraq 2,2 milyard ABŞ dollarının və yaxud manatla ifadədə 4 milyarda yaxın əlavə vəsaitin daxil olması deməkdir. Bu da Neft Fondunun büdcəsindəki 6 milyardlıq kəsirin, təxminən üçdə ikisini və yaxud 65 faizini kompensasiya edə bilər. Ola bilsin ki, neft qiymətləri daha yüksək olsun. Bu zaman, böyük ehtimalla, Fondun büdcə kəsiri tamamilə bağlana bilər. Hətta 2017-ci ildə Neft Fondunun büdcəsində profisit də yarana bilər". Xatırladaq ki, bu il yanvarın 10-da prezident İlham Əliyev Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun 2017-ci il büdcəsi haqqında fərman imzalayıb. Fərmanla ARDNF-in 2017-ci il büdcəsinin gəlirləri 8 milyard 370 milyon 589,8 min manat, xərcləri isə 14 milyard 483 milyon 856 min manat məbləğində təsdiq edilib. Beləliklə, ARDNF-nin gələn il üzrə büdcəsi 6,1 milyard manatlıq kəsirlə təsdiqlənib. Bu il ARDNF Mərkəzi Banka 7,5 milyard manatadək transfert həyata keçirəcək. Bu, makroiqtisadi sabitliyin təmin edilməsi məqsədi daşıyır.
Tahir TAĞIYEV
