Neft hasil edən ölkələrin Vyanada əldə etdikləri razılığın bu məhsulun qiymətinə müsbət təsiri fonunda digər istehsalçı dövlətlərin də analoji addımlar atması gözlənir. Elə Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEC) da gündəlik neft hasilatının azaldılması üzrə sazişə bu quruma daxil olmayan daha çox ölkənin qoşulacağını gözləyir.
OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo belə bir gözləntilərinin olduğunu bəyan edib: "Biz - OPEC ölkələri və OPEC üzvü olmayan 11 ölkə əməkdaşlığı davam etdiririk. Gözləyirik ki, OPEC-ə daxil olmayan başqa ölkələr, o cümlədən ABŞ da bizə qoşulacaq". Barkindo bildirib ki, dünya neft bazarında qiymətlər hələ tarazlaşmayıb:"Bütün OPEC üzvləri neftin qiymətinin yüksək olmasını istəyir. Neft bazarında qiymətlər hələ tarazlaşmayıb. OPEC neftin kommersiya ehtiyatlarının sürətlə azalmasına nail olmağa çalışır". Onun sözlərinə görə, neft ehtiyatları və qiymətləri arasında əks əlaqə var.
Bir daha xatırladaq ki, OPEC ölkələri noyabrın 30-da keçirilən iclasda gündəlik neft hasilatını 1,2 milyon barrel azaldaraq 32,5 milyon barrelə çatdırmaq barədə razılığa gəlib və bu planı təsdiq ediblər. OPEC üzvü olmayan ölkələr dekabrın 10-da gündəlik hasilatı ümumən 558 min barrel, o cümlədən Azərbaycan 35 min barrel azaltmağa razılaşıb. Saziş yanvar ayında qüvvəyə minəcək. İlin birinci yarısı üçün nəzərdə tutulan sazişin müddəti uzadıla bilər. İndi hasilatın azalmasına digər ölkələr qoşulsa, ekspertlərə görə, neft fantastik həddə bahalaşa bilər. Hətta bu durumda Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (EİA) proqnozlarını əsas götürən "Bloomberg" ekspertlərinin hazırladığı hesabatda qeyd olunur ki, 2017-ci ilin ilk yarısından dünya neft ehtiyatları təxminən yarıya qədər azala bilər. Bu, ancaq OPEC və ona üzv olmayan neft hasilatçısı ölkələrin dekabrın 10-da Vyanada gündəlik hasilatın 1,76 milyon barrel azaldılmasına dair imzaladığı sazişin şərtlərinə tam olaraq əməl ediləcəyi təqdirdə mümkün olacaq. Bu halda 2014-cü ildən etibarən toplanan dünya neft ehtiyatları gündəlik 760 min barrel sürətilə azalmağa başlayacaq. Bununla da 2017-ci ilin ilk 6 ayında neft ehtiyatları 46% və ya 300 milyon barrel azalacaq. Məhz bu vəziyyət, qeyd olunduğu kimi, neftin qiymətini fantastik sürətlə yüksəldə bilər.
"Bloomberg" yazır ki, OPEC üçün əsas risq Liviya və Nigeriya kimi hasilatı azaltmaqdan azad olunan ölkələrin hasilatı artırması ilə bağlıdır. Amma Nigeriya mövqeyini tədricən dəyişir. Qeyri-OPEC ölkələri üçün isə əsas risqli ölkə Rusiya sayılır. Belə ki, Rusiya söz verdiyi hasilatdakı azalmanı 2017-ci ilin ilk rübünün sonunda tamamlayacağını bildirib. Amma razılıqlara əməl edilməsi hasilatçı ölkələrin maraqlarına cavab verdiyindən, onlar bu addıma gedəcək. Razılaşmaya tam əməl olunarsa, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin proqnozlarına əsasən, dünya neft təklifi tələbdən 400 milyon barrel geri qalacaq. Elə bu da neftin qısa müddətdə yenidən 100 dollarlıq həddi keçməsinə səbəb olacaq. Belə vəziyyət Azərbaycan kimi hasilatçı ölkələr üçün olduqca sərfəli sayılır. Çünki bu, neft gəlirlərinin xeyli miqdarda artımı deməkdir. Digər tərəfdən neft gəlirlərinin artması ölkədə qeyri-neft sektorunun inkişafını da daha çevik hala gətirə bilər.
Xatırladaq ki, hökumət gələn il ümumi daxili məhsulda qeyri-neft sektorunun xüsusi çəkisini 68 faizə çatdırmağı planlaşdırır. Bu məqsədlə neftin qiymətinin dinamikası, Dövlət Neft Fondunun ehtiyatlarının qorunması ilə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi əsas planda yer alır. Onu da qeyd edək ki, neftin dünya bazarı qiymətləri üzrə beynəlxalq təşkilatların proqnozları təhlil edilərək, 2017-ci il və növbəti illər üçün neftin büdcədə qiyməti 40 dollar qəbul olunub. Hazırda isə Beynəlxalq Valyuta Fondunun 2017-ci il üzrə müvafiq proqnozu 50,6 dollar, Dünya Bankının proqnozu 55,2 dollar müəyyən edilib. ABŞ-ın ən böyük banklarından olan "Morgan Stanley"in analitikləri ABŞ-da artan şist nefti istehsalı ilə yanaşı, Asiyada Şimal dənizinə yönələn investisiyaların neftin qiymətinin bahalaşmasının davamlılığına təsir edəcəyini düşünür. İndi neft büdcə proqnozlarından yüksək olarsa, bu, Azərbaycana əlavə maliyyə üstünlükləri vəd edir.
Tahir TAĞIYEV
