Cəfər İbrahimli: "Valyutanı dəyişmək hər kəs üçün istənilən vaxt əlçatan olmalıdır"
Manatın devalvasiyasından sonra dollara tələbin ödənilməməsi "qara bazar"ın yaranmasına səbəb oldu. Son vaxtlar isə "qara bazar" məsələsi daha çox gündəmə gəlir. Çünki valyutanı bankdan ala bilməyənlərin üz tutduğu ünvan məhz bu istiqamət olur.
Bu isə heç də yaxşı olmayan tendensiya yaradıb. Son vaxtlar "qara bazar" passivləşsə də, dollar alış-satışı üçün cəlbedici yer olaraq qalır. Əvvəla ona görə ki, banklardan fərqli olaraq, "qara bazar"dan dollar almaq mümkündür və ya bir qədər yumşaq desək, daha asandır. Düzdür, hələlik qanunsuz bazarda xarici valyuta satışı dayandırılıb, amma banklarda dollar tapmaq hələ də müşküldür. Məhz buna görə də banklara məxsus valyutadəyişmə məntəqələrinin fəaliyyət göstərdiyi zaman "qara bazar" daha çox yalnız istirahət və bayram günlərində canlanırdısa, hazırda banklarda dolların satılmaması qanunsuz valyuta bazarında "iş günləri"nin sayını artırır.
Bəzi ekspertlərin fikrincə, "qara bazar"ın iştirakçısı olanları həbs etməklə məsələnin həllinə nail olmaq çətindir. Çünki "qara bazar"a tələb olduğundan, həbs olunanların yerinə başqaları gələcək və həmin işlə məşğul olacaq. "Qara bazar"ın ləğvinin çətin olmadığını deyən mütəxəssislərin fikrincə, bu problemin həlli valyutanın banklar vasitəsilə satılmasından keçir.
Maraqlıdır, digər ekspertlər buna necə yanaşır? Məsələyə münasibət bildirən ekspert Cəfər İbrahimlinin fikrincə, valyuta alış-satışının həyata keçirilməsi üçün bazar infrastrukturu var, amma bu infrastruktur indiki bazar daxilindəki şərtlərlə valyutanın alınıb-satılması üçün əlverişli deyil: "Bunun başqa bir yolunu tapmaq lazımdır. Valyutadəyişmə ilə məşğul olacaq qurum və ya təşkilat banklardır. Bir də rəsmi qanunvericiliklə bu işi həyata keçirənlər valyutadəyişmə məntəqələridir. Tələbat çox olduğuna görə daha sürətli və çevik əməliyyatı aparmaq üçün vətəndaşa istənilən yerdə, əlçatan şəkildə valyutadəyişmə imkanı yaradılmalıdır. Biz bunun məhdudlaşdırıldığını görürük. Valyutadəyişmə məntəqələri bağlandı. Bankların valyutadəyişmə ilə bağlı məhdudiyyətləri var, rəsmi alqı-satqı üçün valyutadəyişmə ilə bağlı marjalar qoyulub. Qoyulan məhdudiyyətlər bazarın rəsmi qaydada tənzimlənməsini stimullaşdırmır, daha da tərsi olaraq, bunun fərqli yönlərə getməsini stimullaşdırır. Bir prosesin qeyri-rəsmi situasiyası yaranırsa, bunu ortadan qaldırmaq üçün məhdudiyyətləri ləğv etmək lazımdır. Mərkəzi Bank birinci valyutadəyişmə məntəqələri ilə bağlı əlçatanlığı təmin etməlidir. Valyutanı dəyişmək hər kəs üçün istənilən vaxt əlçatan olmalıdır. İkincisi də banklar bu məhdudiyyətlər çərçivəsində valyutanı sata bilmir deyə, bazara gedir. Ona görə Mərkəzi Bankın rəsmi kursundan 4 faiz aşağı, 4 faiz yuxarı tətbiq olunan marjaları ləğv etmək lazımdır. Dolayısı ilə tarixçəyə baxsaq, "qara bazar" dediyimiz qeyri-rəsmi bazar məhdudiyyətlər gündəmə gələndən sonra aktuallaşdı. Məhdudiyyət məsələsinə baxmaq, onları aradan qaldırmaq lazımdır ki, bazar öz çərçivəsində prosesləri tənzimləsin".
Vidadi ORDAHALLI
