Pərviz Heydərov: "Türkiyənin Azərbaycandan daha geniş ticarət münasibətləri olduğu ölkələr var və görək həmin ölkələr Türkiyəyə satdığı məhsulların dəyərinin türk lirəsi ilə ödənilməsinə razı olacaqmı?"
Bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan dollardan imtina şüarı ilə çıxış etdi. Prezidentin çağırışına dəstək verən əhali "yastıq altında" olan dolları lirəyə çevirdi. Qardaş ölkə əməkdaşlıq etdiyi ölkələrlə də ticarət dövriyyəsinin milli valyutalara keçirmək üçün danışıqlara başlayıb.
Artıq Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bildirib ki, Rusiya, İran və Çinlə ticarət dövriyyəsinin milli valyutalarla aparılması üçün bu ölkələrin liderlərinə müraciət edib. Onun sözlərinə görə, həmkarları bu təklifi dəstəkləyib. Türkiyə prezidenti hesab edir ki, atılacaq bu addım dolların sürətlə bahalaşmasının qarşısını alacaq, eyni zamanda, milli valyutanın dəyər qazanmasına səbəb olacaq.
Qeyd edək ki, həmin ölkələr arasında Azərbaycan da var.
Bildirilir ki, Türkiyənin İqtisadiyyat Nazirliyi Azərbaycan, Gürcüstan, Qırğızıstan və İraq kimi ölkələrlə ticarət dövriyyəsinin dollar və avro ilə deyil, milli valyutalarla aparılması üçün artıq təmaslara başlayıb.
Bəzi ölkələr artıq gələn ilin birinci yarısından Ərdoğanın təklifinə dəstək verərək Türkiyə ilə ticarət dövriyyəsində yerli valyutadan istifadə edəcək.
Qeyd edək ki, cari ilin 10 ayının yekunlarına əsasən, Türkiyə Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Ölkələr arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 1 mlrd. 826 mln. 861,84 min dollar təşkil edib. Azərbaycanın ümumi ticarət dövriyyəsinin 12,91 %-i Türkiyənin payına düşür. 10 ay ərzində Türkiyəyə 1,3 mlrd. dollarlıq mal ixrac edən Azərbaycan hesabat dövründə qardaş ölkədən 954 mln. dollarlıq mal idxal edib.
Azərbaycan-Türkiyə ticarət dövriyyəsində milli valyutaya keçilməsi məsələsinə münasibət bildirən İqtisadiyyat Nazirliyi İqtisadi İslahatlar Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Pərviz Heydərov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, dollardan imtina kampaniyası Türkiyə tərəfindən başlanıb: "Əvvəla bunun ilk növbədə bu ölkənin iqtisadiyyatı üçün nə verəcəyi heç Ankaranın özünə də kifayət qədər yaxşı məlum deyil. Çünki bu daha çox "siyasi acıq" hissindən irəli gələn bir qərar hesab edilməlidir. İkincisi də Türkiyə tərəfinin qarşılıqlı mal mübadiləsi və ticarət əlaqələri həyata keçirdiyi ölkələrlə bu sahədə danışıqlara başlaması hələ o demək deyil ki, müsbət nəticə verəcək. Yəni demək istədiyim budur ki, Türkiyənin Azərbaycandan daha geniş ticarət münasibətləri olduğu ölkələr var və görək həmin ölkələr Türkiyəyə satdığı məhsulların dəyərinin türk lirəsi ilə ödənilməsinə razı olacaqmı. Hesab edirəm ki, bu o qədər də inandırıcı görünmür.
Odur ki, Azərbaycan-Türkiyə ticarət əlaqələrində ABŞ dollarından imtina bütün bunlardan asılıdır. Başqa sözlə desəm, ortaya konkret bir mexanizm qoyulmalıdır. Məsələn, deyilir ki, Türkiyə bizim bu ölkəyə satdığımız qazın pulunu lirə ilə verəcək. Tutaq ki, bu baş tutdu. Azərbaycan özündə bütün qaz infrastrukturuna, onun hasilatından başlamış, nəqli və kənara ixracına dair hər bir sahəyə investisiyanı dollar vəsaitlərilə həyata keçirib. ABŞ dolları ilə yatırım edilərək əldə olunan xammalı və yaxud bu və ya digər məhsulu necə digər valyutaya satmaq olar? Qeyd oluna bilər ki, öz vətəndaşlarımıza məgər manatla satılmır? Bəli, milli valyutamızda satılır. Ancaq bütün bu işləri görən müvafiq struktur yenə investisiya həyata keçirməli olanda, bu pulu daxili valyuta bazarında dollarla mübadilə edir. Onda belə çıxır ki, çəkdiyimiz misala uyğun olaraq, qazımızı Türkiyəyə də bu ölkənin milli valyutasına satmağa başlasaq, həmin pulu sözügedən ölkədə məhz dollara çevirib çıxartmalıyıq? Yaxud cari ilin 10 ayının yekunlarına əsasən, Azərbaycan Türkiyəyə 1,3 milyard dollarlıq mal ixrac etdiyi halda, qardaş ölkədən 954 milyon dollarlıq idxal həyata keçirib. Bu 1,3 milyard dollar vəsaiti türk lirəsindən öz daxili valyuta bazarımızda konvertasiya edəcəyik, yoxsa Türkiyə?
Bax, bu suallara aydınlıq gətirilməlidir. Çünki ABŞ dolları dünya valyutası rolunda çıxış etməkdədir. Bütün qarşılıqlı iqtisadi və ticarət əlaqələrində "ümumi tərəzi" mövqeyinə sahibdir. Türkiyə Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Yeri gəlmişkən, Rusiya ilə Çin qarşılıqlı ticarət əlaqələrində hələ bir neçə il öncədən ABŞ dollarından imtina barədə məsələ qaldırıb. Ancaq indiyədək bu sahədə çox az nəticəyə nail olublar".
Günel CƏLİLOVA
