Ölkənin maliyyə sahəsində aparılan son araşdırmalar lizinqə tələbin artmaqda olduğunu üzə çıxarır. Görünür, elə bu səbəbdəndir ki, lizinq şirkətlərinin sayında artım müşahidə olunur. Qarşıdakı dövr ərzində isə belə şirkətlərin sayının daha sürətlə artması proqnozlaşdırılır. Bunun əsas səbəbi isə ölkə rəhbərliyinin sahibkarlıq subyektlərində yoxlamaların 2 il müddətinə dayandırılması yönündə atdığı addımlardır.
Hesab olunur ki, bütün bunlar lizinqə də tələbi artıracaq. Bunu Azərbaycan Lizinq Şirkətləri Assosiasiyasının (ALŞA) sədri, eyni zamanda "Joint Leasing" şirkətinin direktoru Elçin Əhmədov da təsdiqləyib: "Azərbaycanda sahibkarlıq subyektlərində yoxlamaların 2 il müddətinə dayandırılması biznesin inkişafı baxımından müsbət addımdır. Yoxlamalara fasilə verilməsi son nəticədə maliyyə xidmətlərinə, o cümlədən lizinqə tələbatı artıracaq".
Bununla belə, ALŞA rəhbəri qeyd edib ki, Azərbaycanda lizinqin inkişafı həm də bu sahəyə dövlət tərəfindən ediləcək güzəştlərdən asılıdır:"Xüsusilə lizinq predmeti olan istehsal yönümlü avadanlıqların idxalına güzəştlər edilsə pis olmaz. 2008-ci ildən həmin avadanlıqlar üçün gömrük imtiyazları ləğv olunub. Amma bugünkü vəziyyətdə, xüsusilə da devalvasiyadan sonra iqtisadi aktivliyin zəiflədiyi, sahibkarların gözləmə mövqeyinə keçdiyi, lizinq xidmətlərinə tələbatın azaldığı bir vaxtda dediyim güzəştlərin müvəqqəti də olsa bərpası bizə böyük kömək olardı". Hələlik isə sahibkarlıq subyektlərində yoxlamaların dayandırılması, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, lizinqə də tələbi artıracaq.
Onsuz da kredit şərtlərinin sərtləşməsi fonunda ölkədə lizinqə maraq getdikcə artırdı. Hazırda lizinqlə məşğul olanlar onların xidmətindən faydalanan şəxslərin kredit tarixçəsinin formalaşdırılmasını da istəyir. Qeyd edək ki, bu gün Azərbaycanda lizinqlə maşın və avadanlıq alan şəxsin adı Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestrinə düşmür.
Müştəri lizinq üzrə borcunu vaxtında bağlasa belə, onun kredit tarixçəsi olmur və gələcəkdə növbəti dəfə kredit götürülən zaman müsbət kredit tarixçəsi imkanından yararlana bilmir. Həmçinin, banklar və bank olmayan kredit təşkilatları intizamsız lizinq müştəriləri haqqında məlumat əldə edə bilmir. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulmadığından, lizinq şirkətlərinin xidmətin informasiya bazasına qoşulması nəzərdə tutulmur. "Banklar haqqında" və "Bank olmayan kredit təşkilatları haqqında" qanunlar Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri xidmətinin sərhədlərini müəyyən edir.
Məlumat üçün bildirək ki, kredit tarixçəsi borcalanın ilk kredit götürdüyü zaman onun adına açılan dosyedir. Borcla bağlı bütün növbəti proseslər, həmçinin sonradan götürülən kreditlər müştərinin kredit tarixçəsində öz əksini tapır. Banklar və bank olmayan kredit təşkilatları (BOKT) MKR-dən məlumatları real vaxt rejimində elektron formada, kredit götürən şəxslər isə sorğu əsasında əldə edə bilər. Banklar və BOKT-lər üçün hər bir sorğunun qiyməti 1 manatdır. Vətəndaşlar özləri müraciət etdikdə isə reyestrdən çıxarış ödənişsiz verilir.
Aparılan araşdırmalar onu da göstərir ki, Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestrinin xidmətlərindən istifadə göstəricilərində artım var. Lakin yuxarıda qeyd olunduğu kimi, lizinqdən istifadə edənlər bu xidmətdən yararlana bilmir. Bu məsələnin də həlli zəruri sayılır. Çünki bütün bunlar nəticə etibarı ilə lizinqdən istifadə hallarını genişləndiricək.
Bundan əlavə, lizinq şirkətləri dövlətdən onlara da maliyyə vəsaiti ayrılmasını istəyir. Bu günlərdə "MCB Leasing" şirkətinin İdarə Heyətinin sədri Ramal Cəfərov belə bir təkliflə çıxış edib ki, lizinq şirkətlərinə maliyyə vəsaitləri ayrılsın, dövlətin kiçik və orta sahibkarlığın inkişafına ayırdığı maliyyə resurslarının istifadəsində lizinq də iştirak etsin. Onun sözlərinə görə, bu gün lizinq şirkətlərinin ən böyük problemlərdən biri maliyyə vəsaitinin cəlb edilməsidir: "Düzdür, ötən 5 ildə biz bu sahədə müəyyən nailiyyətlər əldə etmişik, xarici bankdan 5 milyon ABŞ dolları, yerli bank və sığorta şirkətlərindən 4 milyon manata yaxın vəsait cəlb olunub. Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasından 3 milyon ABŞ dolları həcmində vəsaitin cəlb olunması ilə bağlı razılıq əldə edilib. Xarici səhmdar bankımız bu günə qədər 2 milyon ABŞ dolları həcmində kapital qoyuluşu həyata keçirib və bu yaxınlarda əlavə 2.5 milyon ABŞ dolları kapital qoyuluşu barədə qərar verib. Bütün bu vəsaitlərin, demək olar ki, hamısı kiçik və orta sahibkarların maliyyələşməsinə sərf edilib. Lakin bazarın təhlili göstərir ki, onların ehtiyaclarını qarşılamaq üçün daha çox vəsaitə ehtiyac duyulur". Ramal Cəfərov lizinqin inkişafı üçün dövlətdən güzəştlər gözlədiklərini də deyib: "Dövlət tərəfindən maliyyə dəstəyi verilərsə, vergi sistemində güzəştlər, xüsusən ödənilmiş ƏDV-ni əvəzləşdirmək imkanı, gömrük rəsmiləşməsində ölkəyə gətirilən lizinq obyektlərinin idxal vergisindən azad edilməsi və ya güzəştlərin tətbiqi, həmçinin lizinq obyektinin elektron və rahat qaydada qeydiyyatı ilə bağlı imkanlar yaradılarsa, lizinq fəaliyyəti qısa müddətdə çox sürətlə inkişaf edər. Bu da, öz növbəsində, kiçik və orta sahibkarların lizinq xidmətinə çıxışını asanlaşdırar". İstisna edilmir ki, dövlət bu istiqamətdə də müvafiq addımlar atacaq.
Tahir TAĞIYEV
