Məlum olduğu kimi, Gürcüstan hökuməti Anakliya Dərinsulu Dəniz Limanını “Ev sahibi” modelindən istifadə etməklə inşa etmək qərarına gəlib. Gürcüstanın iqtisadiyyat və davamlı inkişaf naziri Mariam Kvrivişvilinin sözlərinə görə, Gürcüstan hökuməti Anakliya limanını dünyanın ən geniş sınaqdan keçirilmiş “Ev sahibi” modeli ilə tikməklə əsas dəniz və liman infrastrukturunun sahibi olaraq qalacaq, onun inkişafını və idarə olunmasını təmin edəcək.
Bu model dövlətə Anakliya limanını əvvəllər planlaşdırıldığı kimi tək bir dövlətlə deyil, eyni anda bir neçə ölkə və şirkətlə tərəfdaşlıqda inkişaf etdirməyə imkan verəcək. Bu da limana yüklərin cəlb edilməsi və müvafiq olaraq onun maksimum səmərəli işləməsi üçün ən yaxşı şərait yaradacaq.
Kvrivişvili deyib ki, bu qərarın əsas məqsədi tərəfdaş ölkələrin iştirakı ilə və onların maraqları nəzərə alınmaqla, Anakliya limanını beynəlxalq maraqların, kapitalın və yük axınlarının toplanması üçün mərkəz kimi yaratmaqdır: “Liman infrastrukturunun yaradılması ilə yanaşı, dövlət Anakliyaya avtomobil və dəmir yolunun çəkilməsini təmin edəcək, konteyner və toplu yük terminallarının təşkili üçün lazım olan investisiyalar isə beynəlxalq investorlar və özəl operatorlar tərəfindən həyata keçiriləcək. Gürcüstan hökuməti, xüsusilə Orta Dəhlizdə iştirak edən ölkələrdən - Çin, Orta Asiya ölkələri və Azərbaycandan Anakliya limanına qoyulan investisiyaları alqışlayır. Hökumət tərəfindən qəbul edilən bu vacib qərar ölkənin milli maraqlarını daha da gücləndirəcək, yeni iqtisadi imkanlar yaradacaq və Gürcüstanın Orta Dəhliz layihəsində əsas iştirakçıya çevirəcək”. Eyni zamanda, Gürcüstan rəhbərliyi, xüsusilə Orta Dəhliz ölkələrini, o cümlədən Azərbaycanı terminal layihələrinə cəlb etməkdə maraqlı olduğunu bildirib. Bu, faktiki olaraq, Bakının gələcəkdə fərdi terminalların tikintisi və istismarında iştirak etməsi üçün qapı açır. Hesab olunur ki, Gürcüstan hökumətinin Anakliya dərin su limanını tam dövlət nəzarəti altında saxlamaq qərarı, mahiyyət etibarilə, ölkənin Orta Dəhlizin inkişafında iştirakının məntiqində dəyişiklik deməkdir. Uzun illər Anakliya təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi layihə olaraq qaldı. ABŞ və Çin layihəyə sponsorluq etmək hüququ uğrunda danışılmamış, lakin olduqca görünən bir mübarizə aparıb. Amma indi onlardan yalnız fərdi terminalların inkişafında iştirak etmək üçün rəqabət aparmaq istənilir. Bu tənzimləmə strateji aktivi hər hansı bir xarici güc mərkəzindən asılı etmədən birdən çox ölkədən eyni vaxtda kapital və texnologiya cəlb etməyə imkan verir. Bu qərarın baş nazir İrakli Kobaxidzenin Orta Asiya ölkələrinə bir sıra səfərlərindən və Azərbaycan və Özbəkistanla əlaqələrin intensivləşməsindən dərhal sonra qəbul edilməsi çox maraqlıdır. Bu kontekstdə Anakliya sadəcə bir limana deyil, həm də Gürcüstanın xarici siyasətinin əsas alətinə çevrilir. Əslində, Tiflis strateji aktivə sahib olmağın və tərəfdaşları onun istismarında iştirak etməyə dəvət etməyin nəzarəti tək bir xarici oyunçuya verməkdən daha yaxşı olduğunu anladı. Bu yanaşma Gürcüstanın həm qlobal güclərlə, həm də Orta Dəhlizdəki ölkələrlə danışıqlar mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir.
Hesab olunur ki, bu yanaşma Azərbaycan üçün yeni imkanlar açır. Əvvəllər tək bir strateji investorun seçilməsi digər dövlətlərin iştirakını avtomatik olaraq məhdudlaşdırırdısa, yeni yanaşma Bakının limanın özünə nəzarət iddiası olmadan Anakliyanın inkişafında iştirak etməsinə yol açır. Bu, ilk növbədə konteyner, toplu və potensial olaraq digər ixtisaslaşmış terminalların tikintisini və istismarını əhatə edə bilər. Azərbaycan üçün belə bir ssenari tamamilə məntiqli görünür. Son illərdə Bakı bütün Orta Dəhliz boyunca öz nəqliyyat və logistika sistemini ardıcıl olaraq qurur, Ələtdəki Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının, dəmir yolu infrastrukturunun və beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının inkişafına investisiya qoyur. Növbəti təbii addım Azərbaycan operatorlarının ölkə hüdudlarından kənarda, əsasən Anakliyanın Qara dənizə yük axını üçün əsas qapı olmaq potensialına malik olduğu qərb istiqamətində iştirakını genişləndirməkdir.
Layihə ətrafında qeyri-müəyyənliyi artıran amillərdən biri də büdcə ixtisarıdır. “Georgia Today”in məlumatına görə, 2026-cı il büdcəsində Anaklia limanı üzrə ayrılan vəsait 100 milyon lari azaldılaraq 50 milyon lariyə endirilib. Nəşr yazır ki, dəniz dibinin dərinləşdirilməsi və dalğaqıran qurğunun tikintisinə Belçikanın “Jan De Nul” şirkəti cavabdehdir. Bu fonda Azərbaycan faktoru layihə üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan Orta Dəhlizin əsas tranzit ölkələrindən biri kimi Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya yüklərini Gürcüstan və Türkiyə istiqamətinə birləşdirir. Gürcüstanın iqtisadiyyat naziri Mariam Kvrivişvili də bildirib ki, Anakliya limanı yalnız Gürcüstan üçün deyil, bütün Orta Dəhliz ölkələri üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və limanın işə salınması regionun nəqliyyat-logistika imkanlarını genişləndirəcək. Azərbaycanın layihəyə mümkün qoşulması Bakı limanı — Ələt ilə Anaklia arasında logistika əlaqəsini gücləndirə bilər. Bu halda Xəzər dənizi üzərindən gələn yüklərin Gürcüstan vasitəsilə Qara dənizə çıxışı daha sistemli formada təşkil oluna bilər. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan yalnız kapital deyil, həm də liman idarəçiliyi, multimodal daşımalar və Orta Dəhliz üzrə praktiki təcrübə təqdim edə bilər. Anakliyaya əsasən geosiyasi rəqabət prizmasından baxan əsas xarici güclərdən fərqli olaraq, Bakının maraqları əsasən iqtisadi və logistikadır. Bu, Gürcüstana liman üzərində tam suveren nəzarəti saxlayarkən əsas regional tərəfdaşı ilə əməkdaşlığı gücləndirməyə imkan verir. İqtisadi vəziyyət də layihənin həyata keçirilməsində əsas amildir. Son illərin yüksək artım tempi sayəsində Gürcüstan ilk dəfə olaraq nəzarəti xarici investora vermədən belə genişmiqyaslı infrastruktur layihəsinə müstəqil şəkildə investisiya qoya bilib. Rəsmi Tiflis Anakliya limanının birinci mərhələsini 2029-cu ilə qədər tamamlamağı hədəfləyir. Baş nazir İrakli Kobaxidze layihə üzrə danışıqların davam etdiyini və ilk mərhələnin 2029-cu ildə başa çatdırılmasının planlaşdırıldığını bildirib. Bununla belə, Azərbaycanın layihəyə strateji investor və ya terminal ortağı kimi daxil olması ilə bağlı yekun qərar hələ açıqlanmayıb.
Tahir TAĞIYEV
