Rusiyada miqrantlar üçün şərait getdikcə daha ağır xarakter almağa başlayır. Belə görünür ki, Azərbaycandan olan miqrantlar da daxil olmaqla MDB-dən olan işçiləin Rusiyada qalması çox müşkül olacaq. Məhz belə bir vaxtda Dövlət Duması əmək miqrantları və onların övladlarının Rusiyada qalma qaydalarını sərtləşdirən yeni qanunlar paketini qəbul edib.
Yeni düzəlişlərə əsasən, patentlə işləyən xarici vətəndaşların övladları 18 yaşına çatdıqda ya 30 gün ərzində özlərinə patent rəsmiləşdirməli, ya da Rusiyanı tərk etməlidirlər. Ölkədə qanuni işləmək və yaşamaq icazəsi olan miqrantların yetkinlik yaşına çatmayan övladları isə Rusiyada qalma hüququnu qoruyub saxlayır. Bundan başqa, miqrantlar artıq həm özləri, həm də yanlarında olan hər bir uşaq üçün fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə sabit ödəniş etməli olacaqlar. Əgər əmək miqrantının ümumi gəliri özü və himayəsindəki hər bir ailə üzvünə düşən yaşayış minimumundan aşağı olarsa, onun patenti ləğv ediləcək. Vergi orqanları xarici vətəndaşların il ərzindəki 3, 6, 9 və 12 aylıq gəlirləri barədə məlumatları avtomatik olaraq Daxili İşlər Nazirliyinə (DİN) ötürəcək. Patenti uzadılmayan miqrantlar 15 gün ərzində Rusiyadan çıxmalıdır. Son illər Rusiyada miqrasiya qanunvericiliyi xeyli sərtləşdirilib. Xüsusilə, miqrant uşaqlarının rus dili imtahanı vermədən məktəblərə qəbulu qadağan edilib, valideynlərinə isə ölkədə qanuni qaldıqlarını təsdiqləmək öhdəliyi qoyulub. 2026-cı ilin yanvarından isə DİN ilə təhsil qurumları arasında miqrant uşaqlarına dair məlumat mübadiləsi haqqında qanun qüvvəyə minib. Azyaşlı xaricilərə nəzarəti gücləndirən bu məlumatlar gələcəkdə miqrantların rəqəmsal profilinə daxil ediləcək. DİN-in statistikasına əsasən, 2025-ci ilin əvvəlindən Rusiyadakı əcnəbilərin ümumi sayı 10 faiz azalaraq 6.3 milyondan 5.7 milyona enib. Bu dəyişikliyin başlıca səbəbi kimi miqrant ailələrinin yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarının sayının təxminən dörddə bir həddə azalması göstərilir. Bundan öncə isə Rusiya Dövlət Dumasının sədri Vyaçeslav Volodin xarici vətəndaşların deportasiya olunmasına əsas verən inzibati xətaların siyahısının genişləndirildiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, İnzibati Xətalar Məcəlləsindəki müvafiq siyahının ilkin olaraq 22-dən 43 maddəyə qaldırılması planlaşdırılsa da, daxil olan təkliflər əsasında bu rəqəm 45-ə çatdırılıb. Siyahıya əlavə edilən son iki bənd sərhədçiyə itaətsizlik və ayrıseçkilik (İnsanın cinsindən, irqindən, dərisinin rəngindən, milliyyətindən, dilindən, yaşından və dinindən asılı olaraq hüquq və azadlıqlarının pozulması) halları ilə bağlıdır. Volodin öz "Telegram" kanalında bu addımın ölkədə ictimai təhlükəsizliyin təmin olunmasına və miqrasiya sahəsində nizam-intizamın yaradılmasına xidmət edəcəyini vurğulayıb. Dövlət Duması İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif olunan düzəlişləri artıq birinci oxunuşda qəbul edib. Yeni qanun layihəsinə görə, miqrantlar Rusiya ordusunu ləkələmə, icazəsiz mitinqlərdə iştirak, sanksiya çağırışları və ərazi bütövlüyünü pozmağa yönəlmiş addımlara görə də ölkədən qovulacaqlar. Siyahıya fövqəladə və hərbi vəziyyət qaydalarını pozma, toy və şənliklərdə havaya atəş açma, polisə itaətsizlik və xırda xuliqanlıq kimi xətalar da daxildir.
Bir daha xatırladaq ki, Rusiya hakimiyyəti 2024-cü ilin martında "Krokus Siti Holl"da törədilən terrordan sonra prezident Vladimir Putinin göstərişi ilə miqrasiya siyasətini kəskin sərtləşdirib. Bu dövr ərzində parlamentdə onlarla anti-miqrant təşəbbüsü nəzərdən keçirilib. Bunlardan ən səs-küylüsü qanunvericiliyi pozan xaricilərin daxil edildiyi "nəzarət altında olan şəxslərin reyestri"dir. Bu siyahıya düşən miqrantlara yaşayış yerini dəyişmək, bank əməliyyatları aparmaq, evlənmək və avtomobil idarə etmək qadağan olunur. Ölkədə deportasiya qaydaları da köklü şəkildə dəyişib. 2025-ci il fevralın 5-dən etibarən miqrantın ölkədən çıxarılmasına məhkəmə deyil, onu saxlayan polis şöbəsinin rəisi qərar verir. Bundan başqa, miqrant uşaqlarının rus dili imtahanı vermədən məktəbə qəbulu qadağan edilib. Bu qərar azyaşlı xaricilərin 80 faizdən çoxunu konstitusiya ilə təmin olunan təhsil hüququndan məhrum edib. Əlavə olaraq nəzərə alınmalıdır ki, Rusiyanın mövcud qanunvericiliyinin tələblərinə əsasən, bu ölkəyə daxil olan zaman əcnəbilərdən, o cümlədən Azərbaycan vətəndaşlarından miqrasiya kartının doldurulması tələb olunur. Miqrasiya kartını Rusiyanın dövlət sərhədinin buraxılış məntəqələrində, beynəlxalq hava limanlarında, Rusiyaya uçan təyyarələrin göyərtəsində pulsuz əldə etmək mümkündür. Miqrasiya kartı rus dilində və ya pasportda qeyd edilən məlumatlara uyğun olaraq latın əlifbasının hərfləri ilə doldurulmalıdır. Azərbaycan və Rusiya arasında formalaşmış əmək miqrasiyası uzun illərdir müəyyən sabitlik nümayiş etdirir. Amma indi rüsumların artırılması və digər sərt qaydalar yeni vəziyyət yaradır. Məsələ ilə bağlı iqtisadçı Natiq Cəfərli də qeyd edir ki, məsələnin iqtisadi fəsadlarına və orada yaşayan soydaşlarımıza təsirlərinə də mütləq baxmalıyıq: “Ölkəmizə daxil olan pul köçürmələrinin həcmində ciddi azalmalar var. Hətta uzun illərdən sonra ilk dəfə Rusiya pul köçürmələrində birinci yerdə deyil, hazırda İrlandiya önə çıxıb. Bunu araşdırmaq lazımdır. Böyük ehtimalla, ofşor zona kimi istifadə olunur. Eyni zamanda, Türkiyə, Avropa ölkələri və Amerika da ön sıralardadır. Bu trend son 10–15 ildə miqrasiyanın strukturunun dəyişdiyini göstərir - gənclərimiz artıq Avropaya, ABŞ-a və Türkiyəyə üz tuturlar. Digər tərəfdən, bu, Rusiyadakı iqtisadi böhranın göstəricisidir; insanlar artıq həm özlərini saxlamaqda, həm də ailələrinə pul göndərməkdə çətinlik çəkirlər”. Bu arada onu da qeyd edək ki, Rusiya hakimiyyəti xarici ölkə vətəndaşlarını Ukraynadakı müharibəyə cəlb etmək üçün qanunvericiliyi daha da stimullaşdırır. Dövlət Duması miqrantlarla bağlı növbəti qalmaqallı qanun layihəsini üçüncü oxunuşda qəbul edib. Yeni qanun Rusiya Müdafiə Nazirliyi ilə müqavilə bağlayaraq döyüş əməliyyatlarında, xüsusilə Ukraynada iştirak edən əcnəbilərin ölkədən deportasiya edilməsini rəsmən qadağan edir. Yeni qanunvericiliyə əsasən, cəbhəyə yollanan xaricilərə aşağıdakı güzəştlər tətbiq olunur: onların Rusiyaya girişinə qadağa qoyula bilməz; onlara patent, iş icazəsi, müvəqqəti yaşayış icazəsi və ya oturum rəsmiləşdirilməsindən imtina edilməsi qadağandır; onların ölkədə qalmasının arzuolunmazlığı və ya qalma müddətinin qısaldılması barədə qərarlar çıxarıla bilməz. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri isə qanunun geriyə qüvvəsinin olmasıdır. Belə ki, sənəd müharibə iştirakçısı olan əcnəbilər barəsində 24 fevral 2022-ci ildən bəri çıxarılmış bütün deportasiya və məhdudiyyət qərarlarını qüvvədən salır. Bu addım Rusiyada miqrasiya qanunvericiliyinin kəskin şəkildə sərtləşdirilməsi fonunda atılır. Müdafiə Nazirliyi əcnəbiləri orduya cəlb etmək üçün həm rəsmi təşviqat vasitələrindən, həm də inzibati təzyiqlərdən istifadə edir.
Tahir TAĞIYEV
